II SA/Gl 136/24
WyrokWSA w Gliwicach2024-07-24
Skład orzekający: Renata Siudyka, Wojciech Gapiński, Aneta Majowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy stwierdzenie nieaktualności zaświadczenia kwalifikacyjnego dla kandydata na rodzinę zastępczą, oparte na ocenie rękojmi należytego sprawowania pieczy, jest zgodne z prawem, gdy kandydat powołuje się na chwilowy zły stan zdrowia jako przyczynę rezygnacji z opieki?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organ prawidłowo stwierdził nieaktualność zaświadczenia kwalifikacyjnego. Organ miał uzasadnione wątpliwości co do rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej przez skarżącą, biorąc pod uwagę jej zachowanie po uzyskaniu kwalifikacji, w tym rezygnację z opieki nad dzieckiem z powodu "ataku paniki" i "złego stanu zdrowia", co nie daje gwarancji stabilnej opieki nad dzieckiem, a dobro dziecka jest nadrzędną wartością.Stan faktyczny
Skarżąca B.B. zakwestionowała pismo Prezydenta Miasta S. z dnia 22 listopada 2023 r. stwierdzające nieaktualność jej zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Organ uzasadnił decyzję tym, że skarżąca przestała spełniać warunek rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, powołując się na jej zachowanie po przyjęciu dziecka pod opiekę, w tym rezygnację z opieki z powodu "ataku paniki" i "złego stanu zdrowia", a także zaobserwowane deficyty w jej zachowaniu i umiejętnościach. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędne przyjęcie, że przestała dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi B.B. na akt Prezydenta Miasta S. z dnia 22 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieaktualności wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego oddala skargę.
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S., jako organizator rodzinnej pieczy zastępczej, na podstawie art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2023 r, poz.1426 – dalej "ustawa") pismem z dnia 22 listopada 2023 r. nr [...] stwierdził nieaktualność wydanego B. B. zaświadczenia kwalifikacyjnego nr [...] z dnia 17 maja 2022 r.
W uzasadnieniu pisma organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 45 ust. 3 ustawy w przypadku gdy kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka przestanie spełniać warunki, o których mowa w art. 42 ust. 1-3, organizator rodzinnej pieczy zastępczej, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, stwierdza nieaktualność wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego i wykreśla kandydata niezwłocznie z rejestru, o którym mowa w art 38d ust. 1 pkt. 3. Poinformował skarżącą, że w związku z koniecznością interwencyjnego zabezpieczenia w innej rodzinie zastępczej małoletniej, dla której skarżąca ustanowiona została rodziną zastępczą niezawodową, iż przestała zachodzić przesłanka określona w art. 42 ust 1 pkt. 1 ustawy. Interwencyjne zabezpieczenie dziecka w innej rodzinie wynikało ze stwierdzonego w dniu [...] r. stanu faktycznego polegającego na tym, iż skarżąca nie wykazywała gotowości do pełnienia funkcji rodziny zastępczej oraz z zaobserwowanych przez pracowników pieczy zastępczej deficytów w zachowaniu i umiejętnościach oczekiwanych od osób realizujących zadania pieczy zastępczej. Organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca sprawowała opiekę nad małoletnią kilkanaście godzin, po których zrezygnowała z jej opieki na swój wniosek bez obiektywnie weryfikowalnych i akceptowanych powodów. Na podjęcie ww. decyzji i szerzej na postępowanie skarżącej miała wpływ według obserwacji pracownika pieczy osoba trzecia pozostająca we wspólnym gospodarstwie. Z uwagi na powyższe kierując się zasadami realizacji pieczy i obowiązkiem wyeliminowania okoliczności mogących stanowić zagrożenie dla realizacji zadań pieczy zastępczej, w tym naczelnej zasady dbałości o dobro dzieci wymagających szczególnej ochrony i pomocy, koniecznym stało się stwierdzić nieaktualność przywołanego we wstępie zaświadczenia dotyczącego spełnienia przez skarżącą warunków niezbędnych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej tj. rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej.
W piśmie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zatytułowanym "Skarga na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 22 listopada 2023 r. znak [...] wraz z wnioskiem o połączenie spraw" skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zaskarżyła "wydane w dniu 22 listopada 2023 r. postanowienie Prezydenta Miasta S." zarzucając mu obrazę przepisów prawa, tj.: art. 10 k.p.a, art. 80 k.p.a. ,art. 81 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych w toku postępowania dowodów; art. 7 k.p.a., 77 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w związku. z art. 126 k.p.a.; art. 11 k.p.a. , a także art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca przestała dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. Wniosła o uwzględnienie przez organ skargi w całości poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanie w mocy zaświadczenia kwalifikującego z dnia 17 maja 2022 r. W przypadku nieuwzględnienia skargi przez organ I instancji wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 156 § ust. 2 k.p.a. wobec podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa, które w niniejszej sprawie należy uznać za rażące oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. W przypadku natomiast nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia wniosła o jego uchylenie w całości oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. Nadto wniosła o uzupełniające przeprowadzenie dowodu z postanowień Sądu Rejonowego w S. Wydział [...] Rodziny i i Nieletnich wymienionych w skardze, zarządzeń wydanych przez wskazany Sąd: dokumentacji psychologicznej skarżącej zebranej w toku postępowania, w którym zostało wydane zaskarżone postanowienie z dnia 22 listopada 2022r.; fotokopii sprawozdania z wywiadu środowiskowego z dnia 28 listopada 2023 r.; postanowienia Prezydenta Miasta S. z dnia 22 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy wydania J. D. zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny niezawodowej oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 listopada 2023 r., a także zaświadczenia z dnia 28 listopada 2023 r. , a to na okoliczności wskazane w skardze oraz przesłuchania skarżącej, jak również, w charakterze świadków: J. D. oraz I. D. Ponadto wniosła o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą dotyczącą skargi J. D. na postanowienie z dnia 22 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny niezawodowej.
W uzasadnieniu opisała przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Zauważyła, że akta sprawy są prowadzone wadliwie, są w nich liczne braki, a dokumentacja psychologiczna pozostaje do wglądu uprawnionego psychologa i nie jest możliwe udostępnienie stronie do wglądu tych akt. Zdaniem skarżącej zarówno na podstawie samej treści postanowienia z dnia 22 listopada 2022 r., jak i czynności przeglądania akt nie sposób stwierdzić jaka dokumentacja miała być poddana analizie organu po dacie zdarzenia, na które organ I instancji powołuje się w uzasadnieniu postanowienia. Wskazała, że nie przeprowadzono żadnych innych dodatkowych czynności, ani nie wydawano opinii psychologicznych, a uzasadnienie postanowienia sprowadza się do opisu jednego zdarzenia z dnia [...] r. i jego oceny przez organ jedynie w dwóch notatkach z dnia 14 lipca 2022 r. i 1 września 2022 r., sporządzonych bez udziału skarżącej. Ponadto ani skarżącej ani jej mężowi uniemożliwiono wypowiedzenie się i zajęcie stanowiska co do okoliczności zdarzenia z dnia [...] r. Podkreśliła, że podane w uzasadnieniu informacje o zachowaniu skarżącej i jej męża w dniu [...] r. zostały pierwszy raz przedstawione pisemnie przez organ skarżącej w piśmie z dnia 22 listopada 2023 r. w aktach sprawy brak jest wyjaśnień samej skarżącej oraz jej męża, którym nie umożliwiono zajęcia stanowiska w sprawie. Opisała szeroko zdarzenia poprzedzające odebranie przez organ małoletniej od skarżącej, co nastąpiło w dniu [...] r. Wyjaśniła, że małoletnia została przekazana pod opiekę skarżącej na mocy wydanego, w toku postępowania o wydanie zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniej postanowienia Sądu Rejonowy w S. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...], zgodnie z którym Sąd udzielił z urzędu zabezpieczenia w sprawie, w ten sposób, że na czas trwania postępowania, do jego prawomocnego zakończenia, uregulował sposób roztoczenia pieczy nad małoletnią urodzoną [...] r. zarządzając natychmiastowe umieszczenie małoletniej w rodzinnej pieczy zastępczej - niezawodowej rodzinie zastępczej u skarżącej. Małoletnia została przekazana pod opiekę skarżącej faktycznie w dniu [...] r. od dotychczasowej rodziny zastępczej (zawodowej). Zaakcentowała, że przekazanie małoletniej pod opiekę skarżącej było związane z pośpiechem i natłokiem czynności niezbędnych do odbioru małoletniej, zorganizowania właściwych warunków bytowych i zabezpieczenia niezbędnych rzeczy na pierwsze dni opieki nad małoletnią, która w dacie przekazania nie miała ukończonego roku życia. Stwierdziła, że wskazane okoliczności wywołały skarżącej stres i emocje skutkujące u niej [...] i epizodem napadu lęku, związanymi z zachwianiem gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu.
Skarżąca stanowczo zaprzeczyła aby przebieg zdarzenia był taki, jak opisany w notatkach MOPS zgromadzonych w jej aktach. Organ I instancji decyzję o odebraniu dziecka podjął bez żadnej refleksji, jak i próby pomocy w zaistniałej sytuacji Podkreśliła, że skarżąca wraz z obecnie mężem nie zadzwonili do MOPS celem oddania dziecka, tylko skontaktowali się z dotychczasowym opiekunem prosząc o pomoc i poradę, gdyż formalnie tytuł rodziny zastępczej niezawodowej przysługiwał tylko skarżącej. Powyższe ma zaś znaczenie również w kontekście tego, iż sprawowanie funkcji rodziny zastępczej nie wiąże się z uzyskaniem opieki prawnej nad dzieckiem ex lege. Wskazała dalej, że małoletnia choruje na [...], poddawana jest rehabilitacji, a tuż po przekazaniu rodzinie D. miała zostać poddana badaniom w ramach hospitalizacji, co wiązać się miało z jej czterodniowym pobytem w szpitalu wraz z opiekunem. Zdaniem skarżącej poproszenie o pomoc byłej rodziny zastępczej małoletniej stanowiło przejaw odpowiedzialnego i dojrzałego zachowania ze strony zarówno skarżącej, jak i jej męża. Skorzystanie skarżącej z pomocy uprzedniej zawodowej rodziny zastępczej było konieczne, ale zarówno skarżąca, jak i jej mąż nie chcieli zrezygnować z opieki nad małoletnią i podjęcia starań o jej przysposobienie.
Nie zgodziła się z twierdzeniami organu I instancji, że zrezygnowała z opieki bez obiektywnie weryfikowalnych i akceptowalnych powodów. W ocenie skarżącej zaświadczenie lekarskie z dnia 28 listopada 2023 r. sporządzone dla potrzeb prowadzonego postępowania sądowego sygn. akt [...] wskazuje na skuteczne zakończenie procesu psychoterapeutycznego w dniu [...] r. Podkreśliła, iż chwilowe wystąpienie rozstroju zdrowia, nie stanowią przesłanki powodującej nieważność zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, wymienionego w art. 42 pkt 1 ust. 5 lit a ustawy. Skarżąca posiada aktualne zaświadczenia lekarskie wystawione w dniu 13 listopada 2023 r. potwierdzające jej zdolność do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Zdaniem skarżącej organ naruszył zasady postepowania administracyjnego i wydał postanowienie oparte o niepełny i zarazem nieaktualny stan faktyczny sprawy.
Zdaniem pełnomocnika skarżącej organ I instancji w sposób nieuzasadniony zrównał pojęcie dawania rękojmi z dostarczeniem całkowitej pewności, że powierzenie danej osobie funkcji rodziny zastępczej nie będzie się wiązało z żadnymi lub jakimikolwiek trudnościami. Podkreśliła, że od zdarzenia z dnia [...] r. u skarżącej nie zdarzyły się żadne problemy zdrowotne. Skarżąca oraz jej mąż są aktywni zawodowo, pozostają w stabilnym zatrudnieniu, które pozwała im na skorzystanie także ze wszelkich uprawnień związanych z przyjęciem pod opiekę małoletniej. Zauważyła, że skarżąca i jej mąż podjęli szereg działań, aby móc stać się rodziną zastępczą, a następnie adopcyjną dla małoletniej. W tym celu skarżąca wraz z J. D. zawarli związek małżeński w [...] r., uzyskali niezbędne zaświadczenia, a na zlecenie Sądu został przeprowadzony w miejscu zamieszkania skarżącej i jej męża wywiad.
W odpowiedzi na skargę organ I instancji wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną Podkreślił, że rodzina zastępcza ma określone obowiązki wobec wszystkich dzieci, umieszczanych w rodzinnej pieczy zastępczej i przekazanych pod ich opiekę. Nie przewiduje się kryterium doboru dziecka przez rodzinę zastępczą, bez zgody i wiedzy organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. Stanowisko organizatora jest niezmienne w tym zakresie i nadal uważa, że skarżąca przestała spełniać przesłanki z art. 42 ustawy, gdyż swym dotychczasowym zachowaniem, postawą nie daje gwarancji zapewnienia prawidłowej opieki nad dzieckiem.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że obecnie rodzice biologiczni małoletniej zostali pozbawieni praw rodzicielskich, a skarżąca i jej mąż podjęli działania w ośrodku adopcyjnym o adopcję tego dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Kontrola sądu obejmuje ocenę legalności merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej i co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji czynności organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Sąd nie jest zaś uprawniony do oceny zaskarżonego aktu z punktu widzenia jej celowości, słuszności czy innych kryteriów.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego aktu według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie narusza on przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do wniosków dowodowych skarżącej wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zasadą w postępowaniu administracyjnym jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżonym aktem. Może on dokonywać jedynie takich ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem tego rozstrzygnięcia. Sugestie zawarte w skardze co do niewłaściwych motywów stwierdzenia nieaktualności wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego nie mają znaczenia w sprawie wobec zawartych w zaskarżonym akcie uzasadnionych wątpliwości organu co do spełnienia przez skarżącą przesłanki rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Sąd zauważa przy tym, że na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wykluczone jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, czy też przeprowadzenie konfrontacji między skarżącą a świadkiem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest akt Prezydenta Miasta S., z upoważnienia którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., z 23 listopada 2023 r. stwierdzający nieaktualność wydanego B. B. wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego nr [...] z dnia 17 maja 2022 r., o spełnieniu przez skarżącą warunków do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Organ zatem nie wydał postanowienia jak podnosi skarżąca, lecz pismo informacyjne dotyczące stwierdzenia nieaktualności posiadanych uprawień do pełnienia funkcji rodzica zastępczego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r, poz. 177- dalej "ustawa"). Art. 45 ust. 3 ustawy stanowi, ze w przypadku gdy kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka przestanie spełniać warunki, o których mowa w art. 42 ust. 1-3, organizator rodzinnej pieczy zastępczej, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, stwierdza nieaktualność wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego i wykreśla kandydata niezwłocznie z rejestru, o którym mowa w art. 38d ust. 1 pkt 3, oraz zawiadamia go o tym pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej, podając jednocześnie uzasadnienie, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta S. zakwestionował spełnienie przez skarżącą warunku rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, o którym mowa w art. 42 ust. 1 ustawy.
Stosownie do art. 42 ust. 1 ustawy pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które:
1) dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej;
2) nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona;
3) wypełniają obowiązek alimentacyjny - w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego;
4) nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych;
5) są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone: zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2527), oraz opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym;
6) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny;
7) zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym: rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego, właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań, wypoczynku i organizacji czasu wolnego;
8) nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym.
Pełnienie funkcji rodziny zastępczej niezawodowej lub zawodowej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo i - w przypadku rodziny zastępczej niezawodowej - co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodów (ust. 2 i 3).
Spełnianie wszystkich ww. wymogów jest obligatoryjne, a występujące w cytowanych przepisach słowo "może" nie jest elementem uznania, lecz nakazem wymogów sformułowanych w ustawie. Oznacza to, że niespełnianie jednego z ww. przesłanek będzie równoznaczne z brakiem możliwości pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka.
Przepis art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy nie wyjaśnia, co należy rozumieć przez rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, gdyż ustawodawca posłużył się pojęciem niedookreślonym "rękojmia". W słowniku języka polskiego wskazuje się, że pojęcie to oznacza "poręczenie, zagwarantowanie czegoś, zapewnienie o czymś" (zob. https://sjp.pwn.pl). Przesłankę wskazaną w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy należy więc rozumieć jako zdolność do ponoszenia odpowiedzialności za dziecko i zabezpieczenia jego interesów. Podkreślić należy, że ustawa nie daje instrumentów pozwalających na sprawdzenie, czy osoby, które chcą utworzyć rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka, taką rękojmię dają. Należy zatem polegać na ogólnej ocenie kwalifikacji kandydatów do pełnienia funkcji rodzinnej pieczy zastępczej. Wymaga również zaakcentowania, że spełnienie przez kandydatów pozostałych wymogów przewidzianych przez art. 42 ust. 1 pkt 2-8 oraz ust. 2 i 3 ustawy nie oznacza automatycznie spełnienia warunku wskazanego w pkt 1 ust. 1 art. 42 ustawy. Warunek ten jest odrębnym wymogiem, a nie sumą pozostałych warunków kwalifikacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 1 pkt 2-8 czy w ust. 2 i 3 (zob. K. Tryniszewska (w:) Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2015, art. 42 oraz S. Nitecki (w:) A. Wilk, S. Nitecki, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2021, art. 42).
Zaznaczyć należy, że rozstrzygnięcie o stwierdzeniu nieaktualności wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego wydane z powodu niespełnienia omawianego wymogu musi wskazywać argumenty, które skłoniły organ do uznania, że kandydat nie daje gwarancji należytego wykonywania funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Należy zauważyć jednocześnie, że w preambule do ustawy ustawodawca stwierdził m.in., że regulacje zawarte w tym akcie zostały podjęte dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, środowiska rodzinnego, atmosfery szczęścia, miłości i zrozumienia, w trosce o ich harmonijny rozwój i przyszłą samodzielność życiową, dla zapewnienia ochrony przysługujących im praw i wolności, w przekonaniu, że skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich może być osiągnięta przez współpracę wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami. Nadrzędną wartością, którą chroni ustawodawca, jest więc szeroko rozumiane dobro dziecka. Z uwagi na powyższe, organizator pieczy zastępczej ma obowiązek rzetelnego zbadania każdego kandydata, czy daje rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, bez względu na jego wykształcenie i wykonywany zawód, a wątpliwości powstałe w tym zakresie winny być oceniane przez pryzmat dobra dziecka a nie kandydata.
W ocenie organu zachowania skarżącej już po uzyskaniu kwalifikacji, interwencyjne zabezpieczenie dziecka, jej działanie poza organem, spowodowały przesłankę do negatywnej oceny skarżącej poprzez utratę rękojmi należytego sprawowania pieczy.
Nie jest kwestionowane przez skarżącą, że wyraziła zgodę na przyjęcie małoletniej. Podczas spotkań u rodziny zastępczej zawodowej wytworzyła się więź pomiędzy skarżącą, a małoletnią. Skarżąca otrzymała prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w S., na mocy którego została ustanowiona niezawodową rodziną zastępczą dla małoletniej. Zrezygnowała z opieki nad rocznym dzieckiem, jako powód podając "atak paniki oraz zły stan zdrowia".
Organ w uzasadnieniu zaskarżonego aktu podał przyczyny, które spowodowały, że ocenił, iż skarżąca - mimo pozytywnej wstępnej kwalifikacji - nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, że interwencyjne oddanie dziecka było przejawem jej odpowiedzialności i uczciwości. Podkreślił, że pracownicy chcieli udzielić niezbędnej pomocy skarżącej takiej jak: wsparcie ze strony koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, psychologa, położnej środowiskowej, pedagoga, jednakże nie przyjęła ona jej i żądała zabrania dziecka. Zaakcentował, że głównym zadaniem rodzica zastępczego jest opieka nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej. Ustawodawca nie daje możliwości wyboru "konkretnego" dziecka, którym chce się zajmować.
Z uzasadnienia zaskarżonego aktu wynika, że organ negatywnie ocenił zachowanie skarżącej w dniu [...] r. Wyjaśnił, że skarżąca nie wykazywała w tym dniu gotowości do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Podkreślił, że skarżąca sprawowała opiekę nad małoletnią kilkanaście godzin, po których zrezygnowała z opieki na swój wniosek bez obiektywnie weryfikowalnych i akceptowanych powodów. Wskazał również na deficyty w zachowaniu i umiejętnościach oczekiwanych od osób realizujących zadania pieczy zastępczej zaobserwowanych przez pracowników pieczy zastępczej, które opisane zostały w notatkach służbowych pedagoga organu z dnia 15 lipca 2022 r. oraz z dnia 1 września 2022 r. (akta administracyjne sprawy). Z notatki służbowej z dnia 1 września 2022 r. jednoznacznie wynika, że organ nie wyraził zgody na umieszczenie kolejnego dziecka u skarżącej nie chcąc narażać go na odrzucenie i stratę.
Organ stwierdził, że nie ma zaufania do skarżącej, a opisane okoliczności pokazują, że swym dotychczasowym zachowaniem, postawą nie daje gwarancji zapewnienia prawidłowej opieki nad dzieckiem. Skarżąca wraz ze swoim ówczesnym partnerem, a obecnie mężem zatajali przed organem informacje niezbędne do prawidłowego prowadzenia procesu kwalifikacji. Wbrew organizatorowi rodzinnej pieczy zastępczej skarżąca wystąpiła samodzielnie do sądu z wnioskiem o przejęcie kolejny raz opieki nad małoletnią. W postępowaniu sądowym podawała jedynie informacje działające na jej korzyść, zmieniając powody faktycznej rezygnacji z opieki nad małoletnią. Nie podała również, że jej partner obecny mąż nie uzyskał uprawnień do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, oraz że organizator [...] pieczy podważa jej uprawnienia i kompetencje. Ponadto skarżąca przed zgłoszeniem się do organizatora rodzinnej pieczy zastępczej rozpoczęła proces uzyskania uprawnień adopcyjnych. Tam również dostała zalecenia terapii oraz podawała się za osobę samotną, ukrywając swój długoletni związek kohabitacyjny z partnerem. W związku z powyższym organizator zarzucił skarżącej, brak współpracy z właściwym miejscowo organizatorem oraz naruszenie art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, materiał zgromadzony w sprawie został oceniony przez organ zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sugestie zawarte w skardze co do niewłaściwych motywów stwierdzenia nieaktualności wydanego skarżącej zaświadczenia kwalifikacyjnego i wykreśla jej z rejestru, o którym mowa w art. 38d ust. 1 pkt 3 nie mają znaczenia w sprawie wobec zawartych w zaskarżonym akcie uzasadnionych wątpliwości organu co do spełnienia przez skarżącą przesłanki rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Zdaniem Sądu organ słusznie uznał, że powoływanie się na chwilowy, zły stan zdrowia skarżącej nie daje gwarancji, że sytuacja ta nie powtórzy się przy kolejnym jej złym samopoczuciu. Natomiast system pieczy zastępczej musi zapewniać dziecku jak najlepszą opiekę, i w tym, zakresie jest to zadanie, które spoczywa na jednostkach samorządu terytorialnego czyli na MOPS. Jeżeli instytucja ma wątpliwości co do osób, u których może być umieszczone dziecko, to ponad wszystko instytucje i organy powinny stawiać dobro dziecka.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego aktu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło