IV SA/Wr 781/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 września 2023 r. nr SKO 4532.278.2023 w przedmiocie uchylenia decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. W dniu 14 grudnia 2022 r. strona złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Udaninie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. S. Do wniosku strona orzeczenie Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 1 grudnia 1995 r., zaliczające matkę strony do pierwszej grupy inwalidów oraz stwierdzające konieczność opieki osoby drugiej, gdyż ma trudności z chodzeniem. Strona oświadczyła również, że wnosi o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt Gminy Udanin odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r., ponieważ strona nie zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się matką (nie posiada stażu pracy) oraz niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia, tj. w 59 roku życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 14 marca 2023 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. SKO stwierdziło, że strona nie złożyła oświadczenia, które umożliwiłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W razie ustalenia, że jedyną przeszkodą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ poinformuje o tym stronę wskazując, że celem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna złożyć wniosek o uchylenie decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W dniu 10 maja 2023 r. strona złożyła oświadczenie, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na dzień poprzedzający wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wybiera świadczenie pielęgnacyjne zamiast specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne winno być przyznane od dnia złożenia wniosku, albowiem już we wniosku wnioskodawczyni wskazała, jaka jest jej wola. W dniu 31 maja 2023 r. pełnomocnik strony wniosła o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 23 czerwca 2023 r. uchylił decyzję z dnia 18 listopada 2022 w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego Ostatecznie decyzją z dnia 28 lipca nr 8252.000045.O.2023 Wójt Gminy Udanin odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji wskazał, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się matką (nie posiada stażu pracy) oraz niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia, tj. w 59 roku życia. W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych, pomimo że przepis ten wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 20 września 2023 r. nr SKO 4532.278.2023 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 lipca 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości 2.458 zł miesięcznie. Kolegium uznało, że wadliwe jest oparcie decyzji o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium nie podzieliło również stanowiska organu pierwszej instancji, że bierność zarobkowa przed złożeniem wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy świadczy o braku rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Istotne znaczenie ma ustalenie, że według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. SKO stwierdziło, że od 1 lipca 2023 r. nie zachodzą przesłanki negatywne wyłączające możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, związane z uprzednim korzystaniem z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, dlatego też świadczenie pielęgnacyjne przyznano od tej daty. O prawie do świadczenia pielęgnacyjnego należało orzec nie od 1 grudnia 2022 r., a od 1 lipca 2023 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym strona nie byłą uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2023 r., zamiast przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, tj. od grudnia 2022 r. Strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 i w związku z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazanie, ze dopiero od 1 lipca 2023 r. nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zarzuciła również naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. Skarżąca zauważyła, że już we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 8 grudnia 2022 r. pełnomocnik strony wniósł o przyznanie świadczenia w miejsce dotychczasowego specjalnego zasiłku opiekuńczego. To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także w zakresie przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 ustawy. Żaden przepis ustawy nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z art. 24 ust. 2 ustawy. Skoro strona dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy, to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu. Zaakceptować jednak należy możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem. Nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia, objętego zbiegiem świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 ustawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), dalej u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym strona posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezsporne jest, że do 23 czerwca 2023 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja z 18 listopada 2022 r. nr 8252.000002.SZO.2022 Wójta Gminy przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Skarżąca w pismach z 8 grudnia 2022 r., 10 maja 2023 r. oraz 31 maja 2023 r. oświadczyła, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ostatecznie skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna do 30 czerwca 2023 r. Wskazać trzeba, że przepisem, który umożliwia osobie uprawnionej wybór świadczenia, jest art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do wymienionych w nim świadczeń, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W sytuacji zatem, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1586/21, że "zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywiste jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia". W rozpoznawanej sprawie decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona w dniu 23 czerwca 2023 r., co spowodowało wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. po zakończeniu miesiąca czerwca. Specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacany był stronie do 21 każdego miesiąca. W konsekwencji prawidłowo organ przyznał skarżącej decyzją z 20 września 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne od 1 lipca 20232 r. W rezultacie należy uznać, że nie było w okolicznościach tej sprawy prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu uczestniczce postępowania wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku. Dopiero uchylenie decyzji Wójta Gminy z dnia 18 listopada 2022 r. przyznającej skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie jak twierdzi strona złożenie wniosku w dniu 14 grudnia 2022 r., wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. Z uwagi na powyższe niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.