III FSK 1479/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Ewa Gmurczyk, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 314/24 w sprawie ze skargi B. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 13 marca 2024 r., nr 1001-IEE.7192.76.2024.3.ACU w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. H. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 6 sierpnia 2024 r., I SA/Łd 314/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę B.H. (dalej: ,,Skarżąca"), na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 13 marca 2024 r., przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z 15 stycznia 2024 r., na mocy którego - po rozpatrzeniu skargi Skarżącej na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w Z. przy ul. K. [...] - organ uwzględnił skargę w części dotyczącej zajęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie tytułu wykonawczego SM 6/502/15, zaś w pozostałej części skargę oddalił jako nieuzasadnioną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa. W odniesieniu do podnoszonego przez stronę zarzutu przedawnienia egzekwowanego obowiązku sąd podniósł, że kwestia ta była przedmiotem postanowienia NUS w Z. z 28 lutego 2024 r., odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu nieistnienia przedmiotowego obowiązku. Z kolei błędy zawarte w zawiadomieniu o zajęciu z 21 kwietnia 2022 r., pozostały bez wpływu na prawidłowość zajęcia, bowiem doszło do wyjaśnienia i naprawienia błędnych zapisów. Za niezasadny sąd uznał również zarzutu zajęcia udziału ½ części nieruchomości na kwotę 230.895,82 zł, która przekracza sumę hipoteki przymusowej wynoszącą 210.366,72 zł. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżącej. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267; dalej: "p.u.s.a."), przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj.: a) niewyjaśnienie czy w przedmiotowej sprawie jest w ogóle dopuszczalne zastosowanie środka egzekucyjnego z uwagi na bezprzedmiotowość egzekwowanego obowiązku o charakterze pieniężnym, a to wobec treści art. 7 § 3, art. 29 § 1, art. 110c § 1 i § 2, art. 114 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 z poźn. zm., dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm., dalej "k.p.a.") - podczas gdy zastosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym stał się bezprzedmiotowy w następstwie jego przedawnienia; b) wadliwie przyjęcie, że środek egzekucyjny w postaci zajęcia udziału ½ części nieruchomości Skarżącej jest skuteczny w świetle art. 110c § 1 i § 2, art. 114 u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1 k.p.a. - podczas gdy Skarżąca nie była współwłaścicielem nieruchomości w chwili zajęcia, wobec czego czynność zajęcia była prawnie bezskuteczna; c) wadliwie przyjęcie, że treść wezwania, przez które następuje zajęcie nieruchomości może wskazywać kwotę wyższą niż suma hipoteki przymusowej wyznaczającej zakres odpowiedzialności dłużnika - podczas gdy wskutek zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest zajęcie nieruchomości nie może dojść do wprowadzenia w błąd co do wartości kwoty egzekwowanej tym środkiem z hipoteki przymusowej i faktycznego egzekwowania tej wyższej wadliwie wskazanej kwoty, a to wobec brzmienia art. 110c § 1 i § 2, § 2b, art. 114 u.p.e.a.. w zw. z art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zwrotu kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Na wstępie należy wyjaśnić, że postępowanie egzekucyjne nie ma jednorodnego charakteru. Elementem składowym tego postępowania jest egzekucja administracyjna, w której organ podejmuje różnorakie czynności zmierzające do wyegzekwowania wymaganego obowiązku. Jednocześnie ustawa daje zobowiązanemu oraz innym uczestnikom tego postępowania możliwość kwestionowania tych czynności w ramach odrębnych środków zaskarżenia, takich na przykład jak: zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.), skarga na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1 u.p.e.a.), czy też zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 110u § 1 u.p.e.a.). Na każdym etapie postępowania egzekucyjnego strona może też złożyć wniosek o jego umorzenie w trybie art. 59 u.p.e.a. Wymienione środki ochrony prawnej zobowiązanego nie są względem siebie konkurencyjne, w tym znaczeniu, że każdy z nich ma swój odrębny przedmiot. W tej sprawie sąd pierwszej instancji rozpatrywał skargę na postanowienie wydane w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. podstawą skargi na czynność egzekucyjną może być dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, bądź też zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Natomiast w świetle art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., w przypadku wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z powyższego wynika, że podnoszona przez Skarżącą kwestia wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku (wskutek jego przedawnienia) mogła być ewentualnie rozpatrywana w ramach postępowania wywołanego zarzutem, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., nie zaś w ramach skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Rację ma oczywiście autor skargi kasacyjnej, że w myśl art. 29 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Przepis ten nie daje jednak podstaw, aby w ramach skargi na czynność egzekucyjną zobowiązany mógł kwestionować dopuszczalność samej egzekucji. Zakres tego środka ochrony prawnej nie obejmuje kwestii objętych zarzutami, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a., jak też badania podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 u.p.e.a.). Jeżeli strona uważa, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone z uwagi na jego bezprzedmiotowość, powinna w tym zakresie złożyć odrębny wniosek. Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące niedopuszczalności środka egzekucyjnego z uwagi na bezprzedmiotowość egzekwowanego obowiązku w następstwie jego przedawnienia (lit. a). Niezasadne są także zarzuty dotyczące bezskuteczności zajęcia udziału ½ części nieruchomości, w sytuacji gdy Skarżąca nie była współwłaścicielem nieruchomości w chwili zajęcia (lit. b), jak też błędnego wskazania w wezwaniu o zajęciu egzekwowanej kwoty (lit. c). W świetle art. 110c § 2 u.p.e.a. zajęcie nieruchomości następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Z kolei w myśl art. 110 c § 2b u.p.e.a., w przypadku egzekucji z nieruchomości, obciążonej hipoteką przymusową zabezpieczającą należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie, której prawo własności zostało przeniesione na inny podmiot niż zobowiązany, wezwanie, o którym mowa w § 2, doręcza się również temu podmiotowi. W tej sprawie niekwestionowana jest okoliczność, że należący do Skarżącej udział ½ nieruchomości został przez nią zbyty 5 lipca 2019 r. Udział ten był jednak obciążony wpisem hipoteki przymusowej z 10 października 2018 r. Organ egzekucyjny miał zatem możliwość dokonania czynności zajęcia tego udziału. Owszem, zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z 21 kwietnia 2022 r. nie zostało precyzyjnie sformułowane. Między innymi błędnie określono w nim stan nieruchomości jako "współwłasność" oraz status nabywcy udziału w nieruchomości, poprzez umieszczenie go w pozycji przeznaczonej dla zobowiązanego (k. 34 akt administracyjnych). Słusznie jednak sąd pierwszej instancji ocenił, że powyższe błędy pozostały bez wpływu na prawidłowość zajęcia. Treść zawiadomienia o zajęciu została prawidłowo sprecyzowana w piśmie z 19 września 2022 r. (k. 50 – akt administracyjnych). Rację ma też sąd pierwszej instancji twierdząc, że w świetle art. 110c § 2 u.p.e.a., obowiązkiem organu było wskazanie w zawiadomieniu o zajęciu całości należności egzekwowanych od Skarżącej. Jednak odpowiedzialność dłużnika rzeczowego (w tym przypadku nabywcy udziału w nieruchomości) jest ograniczona do wysokości hipoteki przymusowej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddalaniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.). SWSA(del.) Agnieszka Olesińska SNSA Jacek Pruszyński SNSA Wojciech Stachurski