II SA/Wa 578/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Waldemar Śledzik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z [...] lutego 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania B. H. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu decyzji przywołał przepis art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303) podkreślając, że wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Dalej podał, że ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym w art. 3 ust. 3 wprost uzależnia przyznanie świadczenia od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Wyjaśnił, że przesłanka "nieposiadania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania" podlega uznaniu administracyjnemu. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 3 wyżej wymienionej ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako głównym kryterium wysokość wydatków. W celu ustalenia kryterium, posiadanie niezbędnych środków utrzymania oceniane jest na tle wysokości najniższej emerytury, która od [...] marca 2022 r. wynosi 1338,44 zł brutto, tj. 1217,98 zł netto. Dalej organ ustalił, że strona uzyskuje dochód z tytułu pobierania emerytury w wysokości 1123,09 zł netto. Ponadto jest ona wraz z mężem współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, z którego otrzymuje dochód w wysokości 129,84 zł (0,37635 ha przeliczeniowego X 345,00). Z powyższego organ wywiódł, że dochód uzyskiwany przez wnioskodawczynię wynosi 1252,93 zł netto i przekracza kwotę najniższej emerytury, w związku z powyższym nie można stronie przyznać rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Od powyższego rozstrzygnięcia skargę do tut. Sądu wywiodła B. H.. Podniosła w niej, że nie otrzymuje żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego a odprowadza jedynie podatek od gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do odkodowania art. 3 ust. 3 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym stanowiącego, że świadczenie może być przyznane w przypadku, gdy wnioskodawca nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. Przywołany przepis zawiera dwa niedookreślone sformułowania: - dochód zapewniający środki utrzymania, - niezbędne środku utrzymania. Dokonując wykładni pierwszego z w/powołanych zwrotów, w ocenie tut. Sądu należy odnieść się do celu omawianej ustawy. Cel ten ustawodawca zaprezentował w przepisie art. 1 ust. 2 powyższej ustawy wskazując, iż jest nim zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły, ze względu na wychowywanie dzieci. Z treści przywołanej normy prawnej w sposób nie budzący wątpliwości wynika to, że omawiane świadczenie uzupełniające ma stanowić rodzaj rekompensaty dla rodzica, który musząc zajmować się wychowaniem co najmniej czwórki dzieci zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego (rzeczywistego a nie hipotetycznego). Okres życia poświęcony na wychowanie określonej w ustawie liczny dzieci musi więc być na tyle długi, że istotnie wykluczył rodzica z grona osób zdolnych nie tylko do podjęcia zatrudnienia, czy innej działalności zarobkowej, ale też uniemożliwił spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależniła możliwość przyznania choćby minimalnej emerytury. Przesłanka sformułowana w art. 3 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym stanowi więc rodzaj szczególnych okoliczności, uzasadniających przyznanie omawianego, wyjątkowego świadczenia, mimo braku odprowadzania przez odpowiednio długi czas składek na ubezpieczenie społeczne. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie składu orzekającego nie budzi najmniejszych wątpliwości to, że intencją racjonalnego ustawodawcy (przy tak oznaczonym celu ustawy), jest faktyczna rekompensata dla rodzica, który poświęcił się wychowaniu co najmniej czwórki dzieci. Konsekwentnie więc, przy ustalaniu istnienia przesłanek uprawniających do omawianego świadczenia, należy odnosić się do rzeczywistego stanu faktycznego, a nie do założeń o charakterze hipotetycznym. Badając okoliczność posiadania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, koniecznym jest wiec odnoszenie się do kwot dochodu, jakie realnie zasilają co miesiąc budżet domowy wnioskodawcy. Za trafnością i racjonalnością powyższej wykładni celowościowej, przemawia także wykładnia literalna. Ustawodawca w omawianym przepisie posłużył się bowiem czasem dokonanym "dochód zapewniający". Przepisu tego nie sformułował zaś w formie otwartego pytania "dochód mogący zapewnić". To więc także w ocenie tut. Sądu świadczy o konieczności badania w omawianym przypadku dochodu o charakterze faktycznym (rzeczywiście uzyskiwanego), a nie hipotetycznym. Niezależnie od powyższego wytknąć należało też organowi, iż w sposób nieuprawniony odniósł się do regulacji rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r. poz.1358), przy ustalaniu fikcji prawnej dochodu z 1 ha przeliczeniowego. W/powołany akt prawny został bowiem wydany na podstawie umocowania sformułowanego w art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, a nie na podstawie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Także ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym w zakresie nieuregulowanym, odsyła wyłącznie do przepisów K.p.a. a nie do ustawy o pomocy społecznej, co jest o tyle zrozumiałe, ze świadczenie uzupełniające dla rodziców, nie posiada charakteru socjalnego – czego z resztą nie kwestionuje sam organ. Powyższe argumentu w ocenie składu orzekające świadczą więc o tym, że stosowanie w niniejszej sprawie przez Prezesa ZUS w drodze analogii przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz.1358) nie znajduje umocowania prawnego. Przechodząc natomiast do drugiego z niedookreślonych w art. 3 ust. 3 omawianej ustawy sformułowań tj. niezbędnych środków utrzymania, zgodzić należało się z organem, że określenie "środki niezbędne", nie jest równoznaczne z określeniem "środki wystarczające". Odkodowując w/w sformułowanie nie należy więc odnosić się do subiektywnych odczuć i potrzeb wnioskodawcy, a do okoliczności o charakterze możliwie najbardziej obiektywnym. Stąd, ze wszech miar uzasadnionym będzie (podobnie jak ma to miejsce przy wykładni art. 83 ustawy o Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), powiązanie określenia "niezbędnych środków utrzymania", z kwotą najniższej emerytury. Skoro bowiem Państwo Polskie, ustalając najniższą emeryturę uznało, że wystarczy ona dla zaspokojenia człowiekowi egzystencji, uprawnionym będzie badanie omawianej materii właśnie przez pryzmat tej kwoty. Przenosząc powyższe rozważania na realia faktyczne niniejszej sprawy uznać należało, iż skarżona decyzja nie odpowiada prawu. Organ w sposób nieuprawniony, odniósł się do treści rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r. poz.1358) i w konsekwencji błędnie ustalił stan faktyczny tj. rzeczywistą kwotę dochodu skarżącej. W konsekwencji powyższego błędnie odmówił przyznania dochodzonego świadczenia z powołaniem na normę art. 3 ust. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do uwzględnienia sposobu rozumienia prawa zaprezentowanego w niniejszym uzasadnieniu i do szczegółowego przeanalizowania wniosku skarżącej przez pryzmat przesłanek omawianej ustawy.