I GSK 1524/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 września 2024 r., sygn. akt I SAB/Gl 5/24 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia skarg na czynności egzekucyjne postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z 5 września 2024 r. sygn. akt I SAB/Gl 5/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę B. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia skarg na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 26 sierpnia 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu ponaglenia skarżącej, uznał bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpatrzenia skarg z 28 marca 2022 r., nie stwierdzając jednocześnie rażącego naruszenia prawa oraz określił termin rozpoznania przedmiotowych skarg do dnia 29 sierpnia 2022 r. Jednocześnie postanowieniem z 26 sierpnia 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił skargi skarżącej z 28 marca 2022 r. na czynności egzekucyjne dokonane w oparciu o zawiadomienia z dnia 4 marca 2022 r. nr [...], [...], [...], od [...] do [...]. Pismem z 10 października 2022 r. skarżąca wniosła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpatrzenia skarg z 28 marca 2022 r. na czynności egzekucyjne dokonane w oparciu o zawiadomienia z 4 marca 2022 r. nr [...], [...], [...], od [...] do [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga skarżącej jest niedopuszczalna, dlatego podlega odrzuceniu. Wskazano, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W przedmiotowej sprawie, w momencie wniesienia skargi nie mógł występować zarzucany skargą stan bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem postępowanie prowadzone przed tym organem, zainicjowane skargami na czynności egzekucyjne, zostało uprzednio zakończone postanowieniem z 26 sierpnia 2022 r. nr [...] doręczonym skarżącej w dniu 12 września 2022 r. Jeżeli zatem w dniu wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość, przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego w postaci bezczynności lub przewlekłości miał charakter historyczny, a więc nieaktualny, gdyż ewentualny stan bezczynności lub przewlekłości kończy się wraz z załatwieniem sprawy przez organ, to uznać trzeba, że skarga nie może dotyczyć przedmiotu, który nie istnieje w chwili jej wniesienia. Mając zatem na uwadze, że skarga nie mogła zrealizować stawianego jej celu, jakim jest zwalczanie bezczynności/przewlekle prowadzonego postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odrzucił skargę skarżącej na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia skarg na czynności egzekucyjne. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącej z urzędu, nieopłaconych w całości ani w części. Zaskarżonemu postanowieniu WSA, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące niezasadnym odrzuceniem skargi, w sytuacji gdy w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka niedopuszczalności wniesienia skargi, a okoliczności podniesione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu orzeczenia (skarga nie może dotyczyć przedmiotu, który nie istnieje w chwili jej wniesienia) mogą mieć wpływ na merytoryczną ocenę skargi wniesionej przez stronę. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadniczym celem skargi na bezczynność/przewlekłe prowadzenie przez organ administracyjny postępowania jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności/przewlekłości, a więc załatwienie sprawy. W związku z powyższym, nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność/przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w danej sprawie w takiej sytuacji, gdy została ona załatwiona. Pogląd taki przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w dwóch uchwałach składu siedmiu sędziów: z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19 (w odniesieniu do bezczynności) oraz z dnia 7 marca 2022 r., sygn. II OPS 1/21 (w odniesieniu do przewlekłości). Choć wskazane uchwały dotyczą wniesienia skarg na bezczynność/przewlekłość po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej, to jednak stanowią one wskazówkę w zakresie koniecznego podejścia do sprawowania sądowej kontroli także w sprawach skarg na bezczynność/przewlekłość postępowań administracyjnych inicjowanych po wydaniu nieostatecznego rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej. Za takim wnioskiem przemawia cel takich skarg. Jest nim bowiem doprowadzenie do zwalczenia opieszałości organu administracji w zakresie prowadzonego postępowania i nadania sprawie należytego biegu, prowadzącego do merytorycznego jej zakończenia. Zarówno bowiem skarga na bezczynność, jak i na przewlekłe prowadzenie postępowania, skierowane są przeciwko wadliwemu procedowaniu organu, w wyniku którego konkretna i indywidualna sprawa administracyjna nie jest załatwiona. Podkreślić przy tym należy, że ocena wystąpienia każdego ze stanów opieszałości organu administracji dokonywana winna być przez sąd administracyjny każdorazowo na dzień wniesienia skargi. Wyjaśnić trzeba, że powyższy pogląd ma, z uwagi na treść art. 269 § 1 p.p.s.a., charakter wiążący, co oznacza, że uchwała ta pozostaje wiążąca również dla Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Możliwość wzruszenia poglądu wyrażonego w uchwale wymagałaby zainicjowania nowej procedury uchwałodawczej poszerzonego składu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma jednak ku temu jakichkolwiek podstaw. Stanowisko zawarte w powołanej uchwale zasługuje bowiem w pełni na akceptację. W sytuacji wniesienia skargi na bezczynność po załatwieniu sprawy, nie istnieje już bowiem stan bezczynności, a to oznacza że nie istnieje już przedmiot skargi w chwili jej wniesienia. W przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, w momencie wniesienia skargi (tj. 12 października 2022 r. – koperta k. 6) nie mógł występować zarzucany skargą stan bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem postępowanie prowadzone przed tym organem, zainicjowane skargami na czynności egzekucyjne, zostało uprzednio zakończone postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr [...] doręczonym skarżącej w dniu 12 września 2022 r. Postanowieniem tym ZUS oddalił skargi skarżącej z 28 marca 2022 r. na czynności egzekucyjne dokonane w oparciu o zawiadomienia z dnia 4 marca 2022 r. nr [...], [...], [...], od [...] do [...]. Z uwagi na stan niniejszej sprawy, wniesiona skarga nie mogła zatem zmierzać do stwierdzenia zarzucanego stanu opieszałości organu administracyjnego, a zatem, nie mogła realizować przedstawionego wyżej celu tej skargi (jej istoty), co uzasadniało jej odrzucenie przez Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym na podstawie art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. O kosztach postępowania na rzecz organu nie rozstrzygnięto, ponieważ w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie, przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania (zob. uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07). Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł również o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.