I GSK 1546/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 312/23 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2023 r. nr SKO.SW/4101/149/2022 w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 23 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 312/23, oddalił skargę M. K. (dalej zwanej także: "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 24 stycznia 2023 r., nr SKO.SW/4101/149/2022, w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 16 sierpnia 2022 r. określił należności z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w 2019 roku przez M. K. - organ prowadzący Publiczne Przedszkole "M." w K., w łącznej kwocie 245.726,50 zł i nakazał jej zwrot dotacji wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 24 stycznia 2023 r., na podstawie art. 60 pkt. 1, art. 61 ust. 1 pkt. 4, art. 67 ust. 1, art. 252 ust. 1 pkt. 1, ust. 5 i ust. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., póz. 1634 ze zm.), art. 35 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. poz. 2203 ze zm.), art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651; dalej jako "O.p.") w zw. z art. 104 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000; dalej jako "k.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy. Uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji prawidłowo wszczął i przeprowadził postępowanie administracyjne, w tym dowodowe, zastosował właściwe przepisy prawa, dokonał prawidłowych weryfikacji i obliczeń matematycznych, oparł się na dokumentach oraz wyjaśnieniach skarżącej przedłożonych w trakcie kontroli, jak również dokumentach przedłożonych w toku prowadzonego z urzędu postępowania jako uzupełnienie dokumentów i wyjaśnień stanowiących akta kontroli oraz dokumentach będących w posiadaniu organu z urzędu. Jak ustalono w toku postępowania, organem prowadzącym Publiczne Przedszkole "M." w K. (w lokalizacji przy ul. [...] i ul. [...]) w 2019 r. była M. K. oraz A. K., zgodnie z decyzją zmieniającą nr [...] Prezydenta Miasta Krakowa z [...] 2018 r., znak [...]. Względem powołanej wyżej decyzji SKO w Krakowie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę wyrokiem wydanym na rozprawie w dniu 23 maja 2023 r. Uzasadniając wydane w sprawie orzeczenie, Sąd I instancji wyjaśnił że materiał dowodowy został zebrany przez organy w sposób rzetelny i skrupulatny. Był on przy tym kompletny i wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia, a jego spójna, logiczna i kompleksowa ocena nie naruszyła granic swobodnej oceny dowodów. Organy podatkowe zasadnie pominęły wnioski strony nieprzydatne dla rozstrzygnięcia i rozpatrzyły nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale i poddały analizie całość zebranego materiału dowodowego, akcentując jego kompleksową wymowę i wzajemną koherentność. Zdaniem WSA lektura uzasadnień decyzji prowadzi do wniosku, iż organy w wystarczający sposób ustosunkowały się do zarzutów artykułowanych przez skarżącą i przedstawiły stanowisko w kwestii zasadności zwrotu dotacji. Dokonana kontrola nie ujawniła, by w jakikolwiek sposób ograniczano skarżącej możliwość składania oświadczeń, przeglądania akt, ustosunkowania się do gromadzonych przez organ dowodów, czy brania udziału w czynnościach. WSA w Krakowie nie przychylił się także do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia zasady dwuinstancyjności. Sąd I instancji wyjaśnił następnie interpretację sformułowania "wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem", przedstawiając w tym celu przepisy prawa mające zastosowanie, jednocześnie przychylając się do stanowiska organów, że ze środków pochodzących z dotacji może być wypłacane osobie fizycznej prowadzącej publiczne przedszkole wynagrodzenie wyłącznie gdy pełni funkcję dyrektora przedszkola i tylko w związku z tą okolicznością. Sąd dostrzegł przy tym, za organami, że nie budzi wątpliwości, iż organem prowadzącym Publiczne Przedszkole "M." w K. w 2019 r., w okresie objętym kontrolą, była M. K. oraz A. K., zgodnie z decyzją zmieniającą nr [...] Prezydenta Miasta Krakowa z [...] 2018 r. Powyższe ustalenia doprowadziły Sąd I instancji do konkluzji, że część dotacji w wysokości 148.082,85 zł, została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, bowiem służyła do sfinansowania wynagrodzenia skarżącej, będącej organem prowadzącym Publiczne Przedszkole "M.", za wykonywanie prac administracyjnych na rzecz ww. przedszkola. WSA w Krakowie stwierdził ponadto, że organy prawidłowo ustaliły, iż niesłuszne byłoby uznanie zajęć z języka angielskiego, a także zajęć tanecznych oraz rytmicznych jako odbywających się w ramach realizacji podstawy programowej. Nie potwierdzają tego aneksy do projektu organizacji pracy Publicznego Przedszkola "M.", umowy o świadczenie usług ani charakter odbytych zajęć. Wyżej wskazane zajęcia odbywały się w ramach zajęć dodatkowych - rozwijających zainteresowania i uzdolnienia dzieci uczęszczających do przedszkola. Powyższe znajduje również potwierdzenie w zapisach statutów obowiązujących w przedszkolu w 2019 r. Osoby prowadzące zajęcia taneczne oraz zajęcia z rytmiki nie były nauczycielami przedszkola, co znajduje w ocenie Sądu I instancji potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z przedłożonych do kontroli kwalifikacji zawodowych tych osób jednoznacznie wynika, że ww. osoby nie posiadały kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela. Wobec tego wymagana była zgoda kuratora oświaty do zatrudnienia ww. osób niebędących nauczycielami; nie została ona jednak przedłożona ani w toku kontroli ani w toku postępowania. Zatem organy słusznie przyjęły, że wobec osób prowadzących zajęcia taneczne oraz zajęcia z rytmiki odpowiednia zgoda nie została wyrażona, a realizacja zajęć tanecznych oraz zajęć z rytmiki odbywała się w ramach zawartych z firmami zewnętrznymi (stowarzyszenie, fundacja, spółka) umów o świadczenie usług. Zatem część dotacji w wysokości 43.820 zł, udzielonej w 2019 r. została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem na sfinansowanie wydatków związanych z korzystaniem z usług zewnętrznych kontrahentów w ramach umów cywilnoprawnych o świadczenie usług, rozliczanych na podstawie wystawianych faktur. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ocenił również zaskarżoną decyzję w zakresie pozostałych wskazanych tamże wydatków, dotyczących m.in. ubezpieczenia pracowników, kosztów związanych z wynajmowanym lokalem - w tym kosztów eksploatacyjnych, wydatków dotyczących korzystania z usług Internetu, związanych z pochodnymi od wynagrodzeń oraz badań profilaktycznych opiekunek, czy też wynagrodzeń osób pełniących funkcje dyrektorów ds. pedagogicznych. Sąd I instancji stwierdził, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i zasad postępowania administracyjnego są chybione. Skargę kasacyjną od powyżej powołanego wyroku wniosła M. K. i A. K. Skarga kasacyjna A. K. została odrzucona jako niedopuszczalna. Natomiast M. K. skargą kasacyjną zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów obejmujących wynagrodzenie adwokata, wg norm prawem przepisanych. Skarżąca oświadczyła również o zrzeczeniu się rozprawy. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."), naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a to: I. naruszenie art. 151 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 91 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 pkt 1 i 16 w zw. z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm., dalej jako: "Prawo oświatowe") poprzez oddalenie skargi, pomimo pozbawienia strony możności obrony swych praw, a to wobec niezawiadomienia o terminie rozprawy w dniu 23 maja 2023 r. A. K. stanowiącej wraz z M. K. stronę przedmiotowego postępowania, gdyż osoby te łącznie stanowią organ prowadzący Publiczne Przedszkole "M."; II. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 107 § 1 pkt 3 i 5 w zw. z art. 29 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 4 pkt 1 i 16 w zw. z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 10 Prawa oświatowego poprzez oddalenie skargi i niestwierdzenia nieważności decyzji organu I i II instancji, pomimo wydania obu ww. decyzji z rażącym naruszeniem prawa, wobec nierozstrzygnięcia mocą ww. decyzji o podmiocie zobowiązanym do zwrotu dotacji, tj. nierozstrzygnięcia kto jest zobowiązany do zwrotu kwoty dotacji w wysokości 245.726,50 zł, poprzez brak określenia strony postępowania, bowiem, stroną nie jest wskazane w treści decyzji organu I i II instancji - Publiczne Przedszkole "M.", które według ich treści wykorzystało niezgodnie z przeznaczeniem dotację w 2019 roku, lecz stroną postępowania, która mogłaby zostać zobowiązana do zwrotu dotacji są działające jako organ prowadzący Publiczne Przedszkole "M." osoby fizyczne M. K. i A. K.; III. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 11 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i powielenie argumentacji organu I i II instancji, z której wprost wynika, iż organy zaniechały wyjaśnienia okoliczności mającej wpływ na wynik sprawy, a to uznały za niewiarygodną treść zarządzenia z dnia 2 stycznia 2018 r. (karta akt postępowania przed organem I instancji nr 000432), pomimo braku podjęcia czynności, które w prosty sposób zmierzałyby do wyjaśnienia czy "A. K. odmówiła jego podpisania, czy miała świadomość obowiązywania ww. zarządzenia" (vide: str. 21 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), tj. zaniechały wezwania A. K. do wyjaśnienia ww. kwestii, zamiast, nieuprawnionego w przypadku organów administracji publicznej pozostawienia ww. kwestii niewyjaśnionej, a jednocześnie wyciągnięcie negatywnych konsekwencji dla strony skarżącej, wbrew zasadzie, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i z urzędu podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; IV. naruszenie 151 p.p.s.a. w zw. z art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5 i ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1270 ze zm., dalej jako: "u.f.p." lub ,,ustawa o finansach publicznych") w zw. z art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1400 ze zm., dalej jako: "u.f.z.o." lub ,,ustawa o finansowaniu zadań oświatowych") w zw. z art. 10 ust. 1 Prawa oświatowego, poprzez oddalenie skargi, wobec wadliwego uznania, iż wydatki na wynagrodzenie organu prowadzącego M. K. zostały poniesione niezgodnie z przeznaczeniem udzielonej stronie skarżącej dotacji, a to wobec błędnej wykładni art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych polegającej na przyjęciu bez podstawy prawnej, iż "ze środków pochodzących z dotacji może być wypłacane osobie fizycznej prowadzącej publiczne przedszkole wynagrodzenie wyłącznie gdy pełni funkcję dyrektora przedszkola i tylko w związku z tą okolicznością." a także, iż "Wynagrodzenie przysługuje za czynności podejmowane jako dyrektor, a nie za czynności będące obowiązkami osoby prowadzącej" (vide: str. 21 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), podczas, gdy art. 35 ust. 1 pkt 1 u.f.z.o. ustanawia niezależne rodzaje wydatków, które mogą zostać poniesione z dotacji przeznaczonych na dofinansowanie realizacji zadań placówek wychowania przedszkolnego, a którymi są, zgodnie z: 1) art. 31 ust. 1 pkt 1 lit. aa) u.f.z.o. - roczne wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej publiczne przedszkole, jeżeli pełni funkcję dyrektora przedszkola, 2) art. 31 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.f.z.o. - wydatki związane z realizacją zadań organu prowadzącego, o których mowa w art. 10 ust. 1 Prawa oświatowego, zatem, wydatki organu prowadzącego przedszkole, który odpowiada za działalność przedszkola, przeznaczane na, w szczególności: bieżące zapewnianie warunków działania przedszkola, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki, wykonywanie remontów w przedszkolu, zapewnianie stałej obsługi administracyjnej i organizacyjnej przedszkola, wyposażanie przedszkola w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego, etc., co realizowane było przez M. K. są wydatkami zgodnymi z przeznaczeniem, na które udzielona została dotacja, bowiem na stronie skarżącej jako na organie prowadzącym Publiczne Przedszkole "M." spoczywa obowiązek realizacji zadań określonych w art. 10 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, w tym zapewnienie warunków działania ww. Przedszkola; V. naruszenie 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5 i ust. 6 pkt 1 u.f.p. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 w zw. z art. 38 ust. 1 u.f.z.o. oraz uchwały Nr XX\/l/589/19 Rady Miasta Krakowa z dnia 9 października 2019 r. w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji oraz trybu przeprowadzania kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji, udzielanych szkołom i placówkom publicznym oraz niepublicznym, prowadzonym na terenie Gminy Miejskiej Kraków przez osoby fizyczne lub osoby prawne inne niż Gmina Miejska Kraków (Dz. Urz. Woj. Małop. z 2019 r., poz. 7371, ze zm.) poprzez oddalenie skargi, a w konsekwencji wadliwe uznanie, iż wydatki na: 1) zajęcia z języka angielskiego dla uczniów Publicznego Przedszkola "M." prowadzone w ramach umowy zawartej z A. S. przez nauczyciela E. K., 2) zajęcia taneczne dla uczniów Publicznego Przedszkola "M." prowadzone przez M. W. w ramach umowy zawartej ze Stowarzyszeniem K., 3) zajęcia taneczne dla uczniów Publicznego Przedszkola "M." prowadzone przez G. S. w ramach umowy zawartej z M. Sp. z o.o., 4) zajęcia muzyczne (rytmiczne) dla uczniów Publicznego Przedszkola "M." prowadzone przez B. K. w ramach umowy zawartej z Fundacją P., 5) wynagrodzenie dyrektorów ds. pedagogicznych D. P. oraz T. S. oraz pochodne od ww. wynagrodzeń, poniesione z dotacji oświatowej otrzymanej przez stronę skarżącą, zostały poniesione niezgodnie z przeznaczeniem i podlegają zwrotowi, podczas, gdy art. 35 ust. 1 i 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych stanowi samodzielną podstawę prawną ustalenia czy dany wydatek poniesiony z udzielonej dotacji jest wydatkiem poniesionym zgodnie z przeznaczeniem lub też takim wydatkiem nie jest, zaś kryterium ustalania czy wydatek został poniesiony zgodnie z przeznaczeniem stanowi wyłącznie to czy dotacja została wydatkowana na dofinansowanie realizacji zadań przedszkola w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej, w tym na pokrycie wydatków bieżących przedszkola obejmujących każdy wydatek poniesiony na cele działalności przedszkola zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 35 ust. 2 u.f.z.o. oraz inne wydatki określone szczegółowo w art. 35 ust. 1 pkt 2 u.f.z.o., podczas, gdy organ l instancji, co błędnie akceptuje organ II instancji a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w oderwaniu od ww. kryterium czy dany wydatek jest poniesiony na cele kształcenia, wychowania i opieki, bez podstawy prawnej do badania rodzaju zatrudnienia czy kwalifikacji nauczycieli przez organ I instancji, wbrew swoim kompetencjom, przyjmuje, iż podstawa prawna zatrudnienia E. K., D. P. oraz T. S. powinna być inna (umowy o pracę a nie umowy zlecenie) oraz, że pozostałe ww. osoby prowadzące zajęcia z uczniami Publicznego Przedszkola "M." nie miały kwalifikacji do ich prowadzenia, i na tej tylko podstawie, pomimo, że ww. wydatki zostały poniesione na cele określone w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych, uznaje je za niezgodne z przeznaczeniem, czym narusza naczelną zasadę postępowania, zgodnie z którą organy administracji publicznej mają obowiązek działać na podstawie przepisów prawa; VI. naruszenie 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5 i ust. 6 pkt 1 u.f.p. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.f.z.o., poprzez oddalenie skargi, a w konsekwencji wadliwe uznanie, iż dotacja została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem w zakresie kwot, które strona skarżąca uzgodniła w umowie z I. S. prowadzącą A. tytułem czynszu najmu (zajęcia prowadzone po godzinach pracy Publicznego Przedszkola "M."), podczas, gdy czynsz najmu opłacany przez stronę skarżącą na rzecz wynajmującego D. D. za wynajem sal przy ul. [...] w K., nie był uzależniony od czasu pracy Publicznego Przedszkola "M.", czynsz najmu uzależniony był wyłącznie od powierzchni najmowanej przez stronę skarżącą, tj. liczony był od tzw. metra kwadratowego i bez wpływu na jego wysokość pozostawało w jakich godzinach jest czynne przedszkole, zatem, o ile w zakresie opłat eksploatacyjnych, powinny były te koszty zostać do rozliczenia dotacji przedstawione w odpowiedniej części, o tyle, nie ma podstaw do pomniejszania dotacji o kwoty uzgodnione z I. S. tytułem czynszu najmu, ponieważ na zobowiązanie strony skarżącej wynikające z umowy z D. D. (oraz z aneksów) nie miało wpływu czy strona skarżąca zawarłaby umowę z I. S. czy nie, wbrew zatem błędnej ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz organów obu instancji, nie nastąpiło podwójne finansowanie wydatku z tytułu czynszu najmu, do którego płacenia zobowiązana była i jest strona skarżąca. Argumentację na poparcie zarzutów zawartych w petitum skargi kasacyjnej powołano w jej uzasadnieniu. Skarżąca pismem procesowym z 26 maja 2025 r. uzupełniła argumentację prawną zawartą w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W sytuacji, gdy przeciwko wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 312/23 wniesiono skargę kasacyjną, w której oprócz innych zarzutów zgłoszony został zarzut nieważności, powinnością Sądu jest odniesienie się w pierwszej kolejności do tego najdalej idącego zarzutu. Jego uwzględnienie uczyniłoby bowiem bezprzedmiotowym rozpatrywanie pozostałych, sformułowanych w skardze zarzutów. Analiza akt sprawy potwierdza zasadność zarzutu wysuniętego w skardze kasacyjnej - nieważności postępowania z powodu zaistnienia przesłanki ujętej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Łączy się ona z pozbawieniem uczestniczki postępowania – A. K. możności obrony swych praw w wyniku wydania wyroku bez zawiadomienia jej o rozprawie. Oznacza to, że nie brała ona udziału w postępowaniu bez swojej winy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż stosownie do art. 33 powołanej wyżej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, oprócz stron - skarżącego i organu administracji publicznej, mogą jeszcze brać udział uczestnicy na prawach strony wskazani w § 1 oraz pozostali uczestnicy, o których stanowi § 2 tego przepisu. W myśl art. 12 p.p.s.a. obie kategorie uczestników postępowania traktuje się tak jak strony, a różnica miedzy nimi wyraża się w sposobie dopuszczenia do udziału w postępowaniu, w stosunku do uczestników na prawach strony - z mocy prawa, wobec pozostałych uczestników - na wniosek. Uczestnikom na prawach strony, do których zalicza się osoby biorące udział w postępowaniu administracyjnym, które nie wniosły skargi, a których interesu prawnego dotyczy wynik postępowania sądowego, udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym przysługuje z mocy prawa z chwilą wszczęcia takiego postępowania. Dlatego też określa się ich udział jako obligatoryjny, w przeciwieństwie do fakultatywnego udziału pozostałych uczestników (zob. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne Warszawa 2004, s. 175). "Ustalenie kręgu uczestników, o których mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., i ochrona ich praw należy do obowiązków sądu, który jest np. zobligowany do zawiadamiania ich na piśmie o jawnych posiedzeniach (art. 91 § 2 p.p.s.a.), doręczania im z urzędu postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym (art. 163 § 2 p.p.s.a.) lub odraczania rozprawy, jeśli nie zostali o niej zawiadomieni (art. 109, 110 p.p.s.a.). Uchybienia ze strony sądu w tym zakresie mogą stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności postępowania, jeśli doprowadziły do pozbawienia uczestnika możności obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5, art. 271 pkt 2 w zw. z art. 12 p.p.s.a.). - Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Komentarz do art. 33 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).". Fakt posiadania przez A. K. w postępowaniu sądowym, w którym wydano wyrok objęty niniejszą skargą kasacyjną, statusu uczestnika na prawach strony nie budzi wątpliwości. W aktach sprawy brak jest natomiast jakiegokolwiek dowodu, iż A. K. została powiadomiona o terminie rozprawy w dniu 23 maja 2023 r. To prowadzi do wniosku, że pozbawiono uczestnika możności obrony swych praw. W toku postępowania sądowego uczestniczce postępowania doręczono bezpośrednio odpis odpowiedzi na skargę (k-222 akt sądowych), odpis skargi M. K. (k-244 akt sądowych), pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lipca 2023 r. (k-394 akt sądowych) oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2023 r. w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (k-396 akt sądowych). Brak jest jednakże zawiadomienia o terminie rozprawy w dniu 23 maja 2023 r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 746/10, pozbawienie strony możności obrony jej praw w procesie stwarza sytuacje, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Nie ma natomiast znaczenia w tym zakresie czy pozbawienie możności obrony swych praw przez stronę mogło mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy czy nie. Pozbawienie strony możności obrony jej praw powoduje zatem nieważność postępowania między innymi w sytuacji niezawiadomienia strony o terminie rozprawy poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku. Ten sam skutek należy też odnieść do niezawiadomienia o terminie rozprawy uczestniczki. Zawiadomienie o terminie rozprawy tylko strony i nieobecność na niej uczestniczki, której o terminie rozprawy nie zawiadomiono, oznacza pozbawienie możności obrony jej praw i stanowi podstawę nieważności postępowania w ujęciu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wobec stwierdzenia wadliwości postępowania skutkującej jego nieważnością rozpatrzenie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnych stało się bezprzedmiotowe. Dlatego też na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości