IV SA/Wr 6/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 31 maja 2023 r. nr SKO 4532.77.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz skarżącego B. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi B. P. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 31 maja 2023 r. nr SKO 4532.77.2023 uchylająca w całości decyzję Wójta Gminy Oława (dalej: Wójt, organ pierwszej instancji) z dnia 7 marca 2023 r. nr GOPS.5211.Ś.13.2023 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzekająca co do istoty sprawy o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad bratem, w kwocie 2 458 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący w dniu 8 lutego 2023 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem – J. P. (ur. [...] r.). Do wniosku dołączył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności brata wydane w dniu 26 lutego 2023 r. z datą ważności do 31 stycznia 2024 r. i wskazujące datę ustalenia stopnia niepełnosprawności od 23 listopada 2022 r. W dniu 24 lutego 2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy z udziałem skarżącego. Decyzją z 7 marca 2023 r. Wójt na podstawie m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.; dalej: u.ś.r.) odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na niespełnienie przesłanki wskazanej w art. 17 ust.1b u.ś.r, ponieważ ustalił, że niepełnosprawność brata skarżącego powstała po ukończeniu 25 roku życia. Jednocześnie wskazał, że wywiad środowiskowy potwierdził konieczność sprawowania całodobowej opieki nad bratem skarżącego, a także potwierdził zakres tej opieki wykonywanej przez skarżącego. W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekło co do istoty sprawy przyznając skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wnioskowane na J. P. w kwocie 2 458 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu wskazało, że w sprawie nie ma zastosowania art. 17 ust.1b u.ś.r. warunkujący przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tym zakresie powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekającym o niezgodności z Konstytucją RP ww. przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment niepełnosprawności. W konsekwencji organ odwoławczy przyjął, że oceny spełnienia przez skarżącego warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Następnie ocenił spełnienie pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził, że pod względem formalnym i prawnym skarżący spełnia ustawowe przesłanki z art. 17 u.ś.r. warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalił, że skarżący jest samotnym wdowcem i mieszka z bratem, z którym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się ze świadczenia rentowego brata oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Brat skarżącego jest osobą niepełnosprawną, samotną i bezdzietną, wymagającą całodobowej opieki (stan po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu, po zabiegu implantacji stymulatora serca, z licznymi schorzeniami, porusza się na wózku inwalidzkim). Skarżący z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem nie ma możliwości podjęcia pracy. Od półtora roku nie pracuje zawodowo, w sierpniu 2021 r. został zwolniony z pracy z powodu ograniczonej dyspozycyjności wynikającej z opieki nad bratem, i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ odwoławczy ocenił, że istnieje ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad bratem. Stwierdził też, że skarżący mieści się kręgu podmiotów wskazanych w art. 17 ust. pk4 4) u.ś.r. W rezultacie przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 lutego 2023 r. do na czas określony (art. 17 i art. 24 ust. 2 u.ś.r.), tj. do 31 stycznia 2024 r. zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (nadanej 9 listopada 2023 r.) skarżący – reprezentowany przez adwokata - zaskarżeniem objął część decyzji SKO, tj. w zakresie nieprzyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2022 r. Wniósł o: 1) rozpoznanie sprawy trybie uproszczonym, 2) uchylenie zaskarżonej decyzji w części, 3) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 stycznia 2023 r. na fakt, że wniosek o orzeczenie stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu 23 listopada 2022 r. oraz 4) zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2a u.ś.r., co spowodowało nieprzyznanie skarżącemu świadczenia począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, tj. od 1 listopada 2022 r. W uzasadnieniu uargumentował wnioski i zarzuty skargi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o umorzenie postępowania ze względu na cofnięcie skargi przez skarżącego w oświadczeniu z 18 grudnia 2023 r., złożonym w organie pierwszej instancji, który przesłał je SKO w dniu 27 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wezwał pełnomocnika skarżącego co do losów skargi wobec oświadczenia skarżącego złożonego przed Wójtem, pod rygorem uznania w przypadku braku odpowiedzi, że skargę podtrzymuje a udzielone pełnomocnictwo do występowania przed sądem administracyjnym nie wygasło w sprawie. Na wezwanie to doręczone w dniu 26 marca 2024 r. pełnomocnik nie udzielił odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja SKO w zakresie okresu, na jaki organ ten przyznał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Bezsporne jest w sprawie, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania ww. świadczenia. Ocenę taką zawiera zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji. Spór dotyczy okresu, na jaki świadczenie to zostało przyznane, tzn. początkowej daty przyznanego świadczenia. Nie jest natomiast kwestionowana data końcowa okresu, na który świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane. SKO uchylając decyzję Wójta orzekło co do istoty sprawy przyznając skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. Powołało się na treść art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. SKO przyjęło, że skoro wniosek o świadczenie pielęgnacyjne wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 8 lutego 2023 r., to świadczenie pielęgnacyjne ustala się począwszy od lutego 2023 r. Wobec tego, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony, tj. do 31 stycznia 2024 r., to prawo doświadczenia pielęgnacyjnego zostało ustalone z upływem tego terminu. Zdaniem skarżącego SKO błędnie nie zastosowało w sprawie art. 24 ust. 2a u.ś.r. i w konsekwencji nieprawidłowo ustaliło świadczenie pielęgnacyjne począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o to świadczenie, a nie począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności brata skarżącego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do wniosku, że decyzja ta narusza prawo, a zarzut skargi jest uzasadniony. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. wynika jasno, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę, nad którą sprawowana jest opieka, m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem uzależnione od niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka. W sprawie bezspornie wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do Wójta w dniu 2 lutego 2023 r., o czym świadczy prezentata. Jednocześnie równie niewątpliwie jest, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Oławie nr PZON.4120.1458.2022 dotyczące brata skarżącego zostało wydane w dniu 26 stycznia 2023 r. Wynika z tego, że wniosek skarżącego o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie został złożony w okresie, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Organ pierwszej instancji jako organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023, poz. 100 ze zm.) ma możliwość i obowiązek weryfikacji tego faktu oraz m.in. daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, na podstawie art. 6d. Skutkiem złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjnego w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak na to wskazują akta administracyjne sprawy, jest ustalenie prawa doświadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Zaskarżona decyzja nie uwzględniła tej okoliczności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Upływ terminu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został w sprawie ustalone prawidłowo na dzień 31 stycznia 2024 r. Z art. 24 ust. 4 u.ś.r. wynika, że prawo doświadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W sprawie termin ten wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności brata skarżącego wydanego w dniu 26 stycznia 2023 r. Prawidłowo też SKO pominęło w sprawie przesłankę negatywną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikającą z art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym ustalenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - pkt I sentencji wyroku. O kosztach (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł. W ponownym postępowaniu SKO uwzględni ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku.