III FZ 286/24

Dnia 12 lipca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 329/24 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 listopada 2023 r., nr 1401-IEW4.4125.8.2023.7.AK w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. 1. Postanowieniem z 7.05.2024 r. o sygn. III SA/Wa 329/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi H. Z. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 27.11.2023 r., nr 1401-IEW4.4125.8.2023.7.AK, wydaną w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich, zawiesił postępowanie sądowe. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 2.1. W motywach rozstrzygnięcia WSA w Warszawie wskazał, że z urzędu wiadomym mu jest, że postanowieniem z 31.01.2024 r., sygn. I SA/Wr 966/22, WSA we Wrocławiu skierował do Trybunału Sprawiedliwości pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa unijnego: "1. Czy wykładnia przepisów dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z dnia 11 grudnia 2006 r. Nr L 347, s. 1; dalej dyrektywa VAT), w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2; dalej TFUE) i art. 17 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 14 grudnia 2007 r. Nr C 303, s. 1; dalej Karta) oraz zasady proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym mechanizm odpowiedzialności solidarnej członka zarządu osoby prawnej za zobowiązania z tytułu VAT tej osoby prawnej bez wcześniejszego ustalenia czy taki członek zarządu działał w złej wierze albo że jego zachowaniom można było zarzucić zawiniony błąd lub też niedbalstwo? 2. Czy przepisy dyrektywy VAT, w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 TFUE, zasada pewności prawa, zasada uzasadnionych oczekiwań, zasada prawa do dobrej administracji wywodzona z art. 41 Karty w zw. z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30; państwo prawa, poszanowanie praw człowieka), art. 47 Karty (skuteczny środek zaskarżenia, prawo do sądu) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie takiej praktyce krajowej, która dla uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania w VAT osoby prawnej posiadającej jednego wierzyciela, wymaga od członka zarządu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, który jest bezprzedmiotowy na gruncie przepisów i praktyki krajowego prawa insolwencyjnego, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia istoty prawa własności (art. 17 Karty)? 3. Czy przepisy art. 193, art. 205, art. 273 dyrektywy VAT w zw. z art. 325 TFUE oraz zasadę równości wobec prawa i zasadę niedyskryminacji (art. 20 Karty i art. 21 Karty) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym [wskazanym w pkcie 1], które dopuszczają nierówne traktowanie członków zarządu osób prawnych, w ten sposób, że członek zarządu osoby prawnej posiadającej więcej niż jednego wierzyciela, może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki poprzez złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, natomiast członek zarządu osoby prawnej posiadającej wyłącznie jednego wierzyciela, nie ma możliwości skutecznego złożenia takiego wniosku, co w efekcie pozbawia go możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania z tytułu VAT osoby prawnej oraz prawa do skutecznego środka zaskarżenia (art. 47 Karty)?". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że w decyzji, która jest przedmiotem skargi do Sądu, Dyrektor IAS w Warszawie związał niewypłacalność spółki, za której zaległości podatkowe odpowiada skarżąca, z niewykonanymi zobowiązaniami wobec jednego wierzyciela (zobowiązaniami podatkowymi wobec Skarbu Państwa reprezentowanego przez organ podatkowy). 2.2. Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawiona kwestia prejudycjalna (wypowiedź Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej) może więc mieć wpływ na wynik sprawy skarżącej. W świetle powyższego, po dokonaniu oceny z punktu widzenia celowości, sprawiedliwości oraz ekonomiki procesowej zawieszenie postępowania WSA w Warszawie uznał za uzasadnione do czasu rozpoznania przez Trybunał Sprawiedliwości sprawy, w której skierowano zacytowane pytania prejudycjalne. 3. Stanowisko organu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) wniósł zażalenie na ww. postanowienie, zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do dalszego prowadzenia oraz o zasadzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu postanowieniu Dyrektor IAS w Warszawie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu wskutek wadliwego przyjęcia, że rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku rozstrzygnięcia pytania prejudycjalnego, w przedmiocie wykładni dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej oraz Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w sprawie dotyczącej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług, jakie skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej WSA we Wrocławiu w sprawie o sygn. I SA/Wr 966/22; b) art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. przez brak rozważenia przesłanki zawieszenia postępowania, a w szczególności niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wpływu wyniku rozstrzygnięcia pytania prejudycjalnego, w przedmiocie wykładni dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej oraz Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w sprawie dotyczącej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług, jakie skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej WSA we Wrocławiu, w sprawie o sygn. I SA/Wr 966/22, na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Występujący w sprawie problem był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w postanowieniu o sygn. III FZ 188/24 z 16.05.2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu, więc posłuży się argumentacją w nim zawartą. Okoliczności podniesione we wniosku, których dotyczy pytanie prejudycjalne, zawarte w postanowieniu WSA we Wrocławiu z 31.01.2024 r. o sygn. I SA/Wr 966/22, nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (art. 124 p.p.s.a.). Nadto, żadna z nich nie stanowi bezpośredniej przeszkody do rozpoznania tej sprawy. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona. Związek między postępowaniami, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni. Należy też podkreślić, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznaje sądowi administracyjnemu uprawnienie do fakultatywnego wstrzymania toku postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na wystąpienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Przez użycie zwrotu "sąd może", prawodawca pozostawił do oceny sądu, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy uzasadnione jest zawieszenie postępowania sądowego, czy też nie. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że wstrzymywanie biegu postępowania sądowego jest nieuzasadnione. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Dalsze oczekiwanie na rozpoznanie tej sprawy, nie tylko godziłoby we wspomnianą zasadę szybkości postępowania, ale utrzymywałoby w tym zakresie stan niepewności. Należy też zauważyć, że w zależności od odpowiedzi udzielonej przez TSUE na postawione pytania prejudycjalne, strony będą mogły żądać powrotu do sprawy w trybie nadzwyczajnym (art. 272 § 2a p.p.s.a. i art. 240 § 1 pkt 11 o.p.). 4.2. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ nie przewiduje tego art. 209 w związku z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 i art. 204 p.p.s.a., te zaś przepisy nie dotyczą zażaleń. Sędzia NSA Stanisław Bogucki