III FSK 1477/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 333/24 w sprawie ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 8 kwietnia 2024 r., nr 1801-IEE.7192.12.2024 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od W. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 4) postanawia sprostować oczywistą omyłkę pisarską w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 333/24 w ten sposób, że zamiast wpisanego numeru postanowienia "1801-IEEE.7192.12.2024" wpisać "1801-IEE.7192.12.2024". Zaskarżonym wyrokiem z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 333/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi W. W. (dalej: "Skarżący") uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: "Organ") z 8 kwietnia 2024 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Wymieniony wyrok jest opublikowany na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (dalej jako: "organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 26 czerwca 2018 r., doręczonych Skarżącemu 5 lipca 2018 r. Zawiadomieniem z dnia 11 kwietnia 2024 r., organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Odpis ww. zawiadomienia doręczono Skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2023 r. Pismem z dnia 24 kwietnia 2023 r., Skarżący wniósł do organu egzekucyjnego zażalenie w którym powołał się na zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia oraz podniósł okoliczności związane z nieistnieniem obowiązku, kwestionując podleganie ubezpieczeniu społecznemu na terenie RP. Postanowieniem z 4 lipca 2024 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania ze względu na uchybienie 7 dniowego terminu do wniesienia zażalenia od dnia doręczenia Skarżącemu tytułów wykonawczych. W dniu 18 lipca 2023 r. do Organu wpłynęło zażalenie na ww. postanowienie. Postanowieniem z 11 września 2023 r. Organ uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowieniem z 4 grudnia 2023 r., organ egzekucyjny odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu powołał się na prawomocne decyzje ZUS oraz litewskiej instytucji ubezpieczeniowej, na podstawie których stwierdził podleganie przez Skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu oraz istniejące zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na terenie RP. Pismem z 9 stycznia 2024 r. Skarżący wniósł zażalenie do Organu wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Zobowiązany ponownie podniósł okoliczności związane z nieistnieniem egzekwowanych należności z tytułu składek, zarzucając błędne ustalenia, że w spornym okresie podlegał ustawodawstwu polskiemu. Podniósł, że skutkiem wadliwych ustaleń został objęty w tym samym okresie ustawodawstwem dwóch państw członkowskich, w zakresie zabezpieczenia społecznego. Co w świetle przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie może mieć miejsca. Postanowieniem z 8 kwietnia 2024 r. Organ wskazał, iż w jego ocenie w sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do umorzenia prowadzonego w stosunku do skarżącej postępowania egzekucyjnego. Umorzenie to bowiem, oznaczające zakończenie tego rodzaju postępowania, bez osiągnięcia jego celu, tj. zaspokojenia roszczeń wierzyciela, możliwe jest tylko w sytuacji zaistnienia jednej z przesłanek tego rodzaju rozstrzygnięcia, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-10 oraz § 2 ustawy egzekucyjnej. Żadna z tych przesłanek nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Za taką nie można bowiem uznać jakiejkolwiek okoliczności podnoszonej we wniosku. Pismem z 10 maja 2024 r. Skarżący wniósł skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając: 1. naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. 2009 nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej: u.s.u.s.) poprzez jej niezastosowanie, 2. naruszenie art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 (tj. Dz.U.2024.572 ze zm. – dalej K.p.a) w zw. z art. 24 ust. 4 i ust. 5b o.s.u.s., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania DIAS. Skarżący wskazał, że sporne należności uległy przedawnieniu ponieważ upłynęło 5 lat od dnia, w którym stały się one wymagalne. Zgodnie zaś z przywołanymi przepisami oraz orzecznictwem, za czynność przerywającą bieg przedawnienia należności składkowych w przypadku organu rentowego będącego wierzycielem, przyjmuje się co najmniej skierowanie do zobowiązanego upomnienia lub tytułu wykonawczego. Postępowanie wszczęte bez dopełnienia tego obowiązku podlega umorzeniu, wobec czego uznać należy to za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu wskazując, że zarzut przedawnienia należności po raz pierwszy podniesiono dopiero w skardze do WSA w związku z czym nie miał możliwości merytorycznego odniesienia do tej kwestii w ramach postepowania. Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, iż Organ naruszył przepisy prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wyjaśnił bowiem wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał również, iż nie jest w stanie rozpoznać sprawy merytorycznie, gdyż Organ nie wyjaśnił, czy nie doszło do przedawnienia dochodzonych należności, a zatem czy nie powinien on wydać rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie egzekucyjne. Okoliczność taką powinien on brać pod uwagę z urzędu na każdym etapie postępowania, gdyż nie mogą być dochodzone należności, które wygasły z uwagi na przedawnienie. Sam fakt, że dłużnik nie podnosił w swoim wniosku takiej podstawy umorzenia nie może prowadzić do uznania, że taka przesłanka umorzenia może zostać pominięta przy wydawaniu postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie takie będzie zgodne z prawem materialnym tylko wtedy, gdy rzeczywiście żadna z przesłanek umorzenia nie została wyczerpana i nie stoi na przeszkodzie jego kontynuowaniu. Według Sądu I instancji organ powyższej okoliczności nie wyjaśnił, w związku z czym należało uznać, że doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie niewystarczającego rozpatrzenia wniosku dłużnika, co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zrealizowała się zatem przesłanka art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). Organ reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając orzeczeniu: naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: 1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: "p.u.s.a."), w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn.zm., dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 18, art. 59 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., dalej: "u.p.e.a."), poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji skutkiem błędnego uznania, iż w sprawie z wniosku z 24 kwietnia 2023 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego Organ był zobowiązany do zbadania wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na kwestię umorzenia postępowania, w sytuacji gdy przedmiot rozpoznania sprawy ograniczony był ww. wnioskiem, w którym Skarżący podniósł jedynie okoliczność związaną z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku, w związku z czym w postanowieniu tym kompleksowej ocenie i wyjaśnieniu podlegała jedynie przesłanka, w oparciu o którą żądano umorzenia postępowania egzekucyjnego, 2) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 18, art. 59 § 1, 3 i 4 u.p.e.a., poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji skutkiem błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującej uznaniem przez Sąd I instancji, iż nie sposób przyjąć, aby organ odwoławczy w sposób dokładny wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz by wyczerpująco ustosunkował się do stanowiska i żądania Skarżącego, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w przedmiotowej sprawie adekwatnie do wymogów postępowania zainicjowanego wnioskiem z 24 kwietnia 2023 r., a zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji zawierało wyczerpujące uzasadnienie w tym zakresie, 3) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, aft. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 18, art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 u.p.e.a., poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji skutkiem błędnego ustalenia, że organ odwoławczy winien zbadać w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z 24 kwietnia 2023r., czy egzekwowane należności uległy przedawnieniu, podczas gdy wygaśnięcie obowiązku (w tym przedawnienie) to odrębna okoliczność od podnoszonej w ww. wniosku okoliczności nieistnienia obowiązku i w związku z tym nie będąca przedmiotem postępowania w sprawie ww. wniosku w I instancji, skutkiem czego nie mogła być przedmiotem postępowania przed organem II instancji. W oparciu o tak postawione zarzuty, Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie sprawy i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Ponadto wniósł o zasądzenie od Skarżącego na rzecz Organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oraz oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie. W zakreślonym ustawowo terminie Skarżący wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na przedmiot postępowania objętego wnioskiem o umorzenie postepowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w stanie prawnym adekwatnym do rozpoznawanej sprawy, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Na podstawie tego unormowania ustawodawca określił w odrębnej jednostce redakcyjnej przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodzić się należy ze wskazaniem w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Organu, iż "w realiach niniejszej sprawy istotnym jest, że przedmiot rozpoznania wniosku z 24 kwietnia 2023 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego określony był jego treścią. We wniosku tym zaś jednoznacznie wskazano, że zobowiązany w spornym okresie podlegał ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych, w związku z czym nie jest zobowiązany do opłacania zaległych składek. Okoliczności podniesione przez Skarżącego odnosiły się zatem do nieistnienia obowiązku; tj. przesłanki wskazanej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i w takim zakresie jego wniosek ż 24 kwietnia 2023 r. został rozpoznany.". Należy więc podkreślić, że we wniosku sformułowanym w piśmie z 24 kwietnia 2023 r., Skarżący podniósł okoliczności związane z nieistnieniem obowiązku, a zatem jedną z przesłanek wymienioną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał jednak, iż nie jest w stanie rozpoznać sprawy merytorycznie, gdyż organ nie wyjaśnił, czy nie doszło do przedawnienia dochodzonych należności, a zatem czy nie powinien on wydać rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie egzekucyjne. Zdaniem WSA, okoliczność taką organ powinien brać pod uwagę z urzędu na każdym etapie postępowania, gdyż nie mogą być dochodzone należności, które wygasły z uwagi na przedawnienie. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Zwrócić należy uwagę, iż Skarżący w przedmiotowym wniosku nie podnosi kwestii przedawnienia. Zwraca uwagę jedynie na nieistnienie obowiązku. Organ będący związany treścią wniosku nie mógł odnieść się do kwestii przedawnienia, bowiem nie było to przedmiotem niniejszej sprawy. Mając na uwadze powyższe zasługuje na uwzględnienie poniesiony przez Organ zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 18, art. 59 § 1, 3 i 4 u.p.e.a., poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji. Organ zasadnie wskazuje, iż Sąd I instancji błędnie uznał, iż Organ był zobowiązany do zbadania wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na kwestię umorzenia postępowania, w sytuacji gdy przedmiot rozpoznania sprawy ograniczony był ww. wnioskiem, w którym Skarżący podniósł jedynie okoliczność związaną z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku. Z tych samych powodów trafny jest zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, aft. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 18, art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 u.p.e.a., poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji skutkiem błędnego ustalenia, że organ odwoławczy winien zbadać czy egzekwowane należności uległy przedawnieniu, podczas gdy wygaśnięcie obowiązku (w tym przedawnienie) to odrębna okoliczność od podnoszonej w ww. wniosku okoliczności nieistnienia obowiązku i w związku z tym nie będąca przedmiotem postępowania w sprawie ww. wniosku. Dodać należy, iż przeprowadzone w przedmiotowej sprawie postępowanie wykazało, że podniesione we wniosku z 24 kwietnia 2023 r. okoliczności związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku nie wystąpiły. Wskazano, że decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzające podleganie przez Zobowiązanego obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu oraz stwierdzające zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek funkcjonują w obrocie prawnym i nie mogą być wzruszane poprzez rozstrzygnięcia podejmowane w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodzić należy się również z podniesionym przez Organ zarzutem naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 18, art. 59 § 1, 3 i 4 u.p.e.a., poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji skutkiem błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującej uznaniem przez Sąd I instancji, iż nie sposób przyjąć, aby organ odwoławczy w sposób dokładny wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz by wyczerpująco ustosunkował się do stanowiska i żądania Skarżącego, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w przedmiotowej sprawie adekwatnie do wymogów postępowania zainicjowanego wnioskiem z 24 kwietnia 2023 r., a zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji zawierało wyczerpujące uzasadnienie w tym zakresie. Podobnie, jak w przypadku wyżej omówionych zarzutów, należy mieć na uwadze, iż okoliczności podniesione przez Skarżącego odnosiły się do nieistnienia obowiązku, a zatem jednej z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i w takim zakresie wniosek ten został rozpoznany. We wniosku nie sposób doszukać się wskazania przez Skarżącego innych przesłanek, a ponadto Skarżący nie podnosił ich także w toku postępowania administracyjnego. Z uwagi na stwierdzenie zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok oraz oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. postanowił sprostować oczywistą omyłkę pisarską w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 333/24 w ten sposób, że zamiast wpisanego numeru postanowienia "1801-IEEE.7192.12.2024" wpisać "1801-IEE.7192.12.2024". O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Paweł Borszowski (spr.) Anna Dalkowska Bogusław Woźniak