II OZ 575/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1076/24 wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 lipca 2024 r. nr OA.7721.22.7.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie utrzymania budynku mieszkalnego postanawia: oddalić zażalenie. E. S. (dalej jako skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 lipca 2024 r. nr OA.7721.22.7.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie utrzymania budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości [...], gmina [...]. Skarga ta nie została opłacona. Zarządzeniem z 12 sierpnia 2024 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej P.p.s.a.) oraz § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535, dalej jako rozporządzenie) wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie powyższe doręczono 19 sierpnia 2024 r. (zpo k. 30 akt). W piśmie z 26 sierpnia 2024 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe zarządzenie. Skarżąca zarzuciła organowi i Sądowi, że rozpatrywaną sprawę świadomie gmatwa i komplikuje nie dopuszczając przedstawianych przez nią dowodów do sprawy, ani zeznań i za każdym razem utrzymuje w mocy zaskarżone decyzje, uzasadniając stwierdzeniami niezgodnymi z faktami, aby sprawę zatuszować lub narazić ją na znaczne koszty, na które ją nie stać bez uszczerbku na zdrowi. Skarżąca zwróciła się do NSA o zwolnienie jej w całości z kosztów sądowych i przyznania jej adwokata z urzędu. Skarżąca wskazała, że jest osobą starszą – ponad 70 lat, schorowaną, po 7 operacjach, o znacznym stopniu niepełnosprawności, poruszająca się na wózku i utrzymująca się wyłącznie z renty rolniczej. Oświadcza, ze nie stać ją na adwokatów z wyboru i na koszty sadowe bez uszczerbku na zdrowiu. Leczy się u siedmiu lekarzy specjalistów, wykupuje ogromne ilości leków i dojeżdża na rehabilitację najętym samochodem, bo własnego nie posiada. Renta nie pozwala jej związać końca z końcem. Posiada dług 4500 złotych zaciągnięty na remont mieszkania, bo zgniła w nim podłoga, zapadła się co uniemożliwiało jej poruszanie się po mieszkaniu. Stara się jak może. Zrezygnowała z niektórych rehabilitacji ale ze wszystkich nie może. Skarżąca twierdzi, że prosząc o pomoc w postaci zwolnienia z kosztów czy przyznanie adwokata jest wyśmiewana i poniżana, co jest dla niej bardzo przykre. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd rozpoznając zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu nie bada powodów, sytuacji życiowej, która była powodem braku uiszczenia tego wpisu ale bada czy w sprawie strona postępowania zgodnie z przepisami powinna była uiścić wpis sądowy w takiej wysokości jak wskazał to Przewodniczący Wydziału w skierowanym do niej wezwaniu. Bada się czy w sprawie skarżąca powinna była uiścić wpis sądowy od skargi we wskazanej wysokości a nie to jakie przyczyny legły u podstaw tego, że tego nie uczyniła pomimo ciążącego w tym zakresie obowiązku. Oceniając na skutek wniesionego zażalenia legalność zaskarżonego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału NSA sprawdza jedynie czy istniał obowiązek uiszczenia przez skarżącą wpisu i w jakiej wysokości. Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że w okolicznościach sprawy obowiązek uiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi istniał i powinien być wniesiony w kwocie wskazanej w zarządzeniu. Zatem argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem skarżonego zarządzenia. Przechodząc do oceny istnienia obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wskazać należy, że jak stanowi art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 214 § 1 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Jak stanowi art. 230 § 1 P.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2). W myśl art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 P.p.s.a. Przewodniczący Wydziału wzywa stronę wnoszącą skargę do opłacenia należnego od niej wpisu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem jej odrzucenia. Wobec powyższego skarżąca wnosząc skargę do sądu w niniejszej sprawie powinna była ją opłacić, a brak opłaty przy jej wnoszeniu skutkował wezwaniem jej do uiszczenia wpisu przez Przewodniczącego Wydziału. Wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie określa § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, stanowiąc, że wpis stały wynosi w sprawach skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu budownictwa i architektury – 500 zł. Niewątpliwie przedmiotowa skarga jest skargą na decyzję PWINB z zakresu budownictwa i architektury bowiem dotyczy umorzenia postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie utrzymania budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości [...], gmina [...]. Zatem wysokość wpisu określał ww. przepis rozporządzenia. Skarżącej nie przysługiwało także ustawowe zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych, które przewiduje art. 239 § 1 pkt 1 – 4 P.p.s.a. w sytuacjach tam określonych. Z akt sprawy wynika, że sprawa skarżącej nie dotyczy skargi, której przedmiot odnosi się do spraw wymienionych w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a- h P.p.s.a. Skarżąca nie jest podmiotem wskazanym w art. 239 § 1 pkt 2-3 P.p.s.a. Nie uzyskała także zwolnienia od kosztów postępowania w procedurze prawa pomocy – art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a. W związku z powyższym Przewodniczący Wydziału II zgodnie z art. 220 § 1 i § 3 P.p.s.a. mając na uwadze, że składając skargę skarżąca nie uiściła wymaganego przepisami wpisu sądowego od skargi, postąpił zgodnie z prawem wzywając ją do uiszczenia tegoż wpisu w wysokości 500 zł. Zatem bezpodstawne jest żądanie wyrażone w zażaleniu uchylenia zaskarżonego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału. W okolicznościach sprawy skarżąca zobligowana była do ponoszenia kosztów sądowych postępowania, które przecież sama zainicjowała w obronie swych praw. Brak uiszczenia wpisu od skargi obligował Przewodniczącego Wydziału do tego aby wezwać skarżącą do jego uiszczenia wskazując wysokość wpisu, termin dokonania wpłaty i rachunek bankowy Sądu, co niniejszym uczyniono. W tych okolicznościach sprawy zarządzenie Przewodniczącego Wydziału uznać należało za prawidłowe i nie mogło podlegać ono uchyleniu ani zmianie. Z uwagi na przedstawioną w uzasadnieniu zażalenia sytuację osobistą i majątkową skarżącej a nadto sformułowane tam żądania zwolnienia jej z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu zasadnym jest wszczęcie przez WSA w Rzeszowie jako Sąd właściwy w sprawach udzielania prawa pomocy postępowania o udzielenie takiej pomocy zgodnie z obowiązującą w tym zakresie procedurą. Jeśli w tym postępowaniu okaże się, że sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie pozwala jej na ponoszenie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego, to uzyska ona ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów i wydane zarządzenie stanie się bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. i art. 198 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.