I SA/Po 540/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi [...] i [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec A. S. i D. S. (dalej jako: "zobowiązani" lub "skarżący") postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr [...] do [...], od [...] do [...], [...] oraz od [...] do [...] W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia należącej do zobowiązanych nieruchomości położonej w B., ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Wobec braku zapłaty przez zobowiązanych zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do przeprowadzenia opisu i oszacowania ww. nieruchomości. Postanowieniem z 23 stycznia 2020 r. organ wyznaczył rzeczoznawcę majątkowego do oszacowania zajętego składnika majątku. W dniu 15 września 2020 r. organ egzekucyjny sporządził protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości, w którym - na podstawie sporządzonego przez rzeczoznawcę operatu szacunkowego z 21 marca 2020 r. - określił wartość zajętej nieruchomości na [...] zł. Protokół wraz z operatem szacunkowym został doręczony zobowiązanym w dniu 18 września 2020 r. Postanowieniem z 11 stycznia 2022 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej wstrzymał z urzędu postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku zobowiązanych na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Wnioskiem z 11 marca 2022 r. zobowiązani wystąpili do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania ww. nieruchomości. W argumentacji wniosku wskazali, że protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości został sporządzony 18 miesięcy temu na podstawie operatu z 21 marca 2020 r. Zobowiązani stwierdzili, że z uwagi na zmiany cen rynkowych nieruchomości, zaproponowana przez biegłego cena nieruchomości uległa zdezaktualizowaniu. Do wniosku załączyli operat szacunkowy z 10 marca 2022 r. sporządzony na ich zlecenie przez E. Sp. z o.o., w którym rzeczoznawca określił wartość zajętej nieruchomości na kwotę [...]zł. Zdaniem zobowiązanych skoro wzrost ceny przedmiotu licytacji wynosi ponad 10% [...] to zaistniałą sytuację należy traktować jako znaczną zmianę w stanie nieruchomości. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z 22 marca 2022 r., nr [...], odmówił przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że zmiana wartości nieruchomości na poziomie ok. 10% nie jest na tyle istotna, żeby konieczne było przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania. Organ powołał się na art. 67d § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 476 ze zm. – w skrócie: "u.p.e.a.") i stwierdził, że w przepisie tym ustawodawca ustanowił swoisty próg zmian wartości na poziomie 25%. Organ zaznaczył, że wprawdzie ww. przepis odnosi się do egzekucji z ruchomości i oszacowania jej wartości przez biegłego sądowego, to jednak poprzez analogię może być wskazówką do oceny istotnych zmian także w egzekucji z nieruchomości. Organ zwrócił uwagę, że cena oszacowania wskazana w protokole opisu i oszacowania jest wartością szacunkową i stanowi podstawę do wyznaczenia ceny wywołania na pierwszej licytacji. Nie oznacza to jednak, że nieruchomość zostanie sprzedana za taką właśnie cenę. Cena faktycznie zostanie zweryfikowana i ustalona w toku publicznej licytacji przez samych licytujących, ponieważ podstawowym mechanizmem, za pomocą którego dokonywany jest "pomiar" tej wartości, jest mechanizm sprzedaży w drodze publicznej licytacji. Z powyższego organ wywiódł, że nie jest wykluczone osiągnięcie ceny znacznie wyższej od wartości oszacowania. W zażaleniu z 23 marca 2022 r. zobowiązani wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia. W argumentacji żalący się stwierdzili, że wzrost wartości nieruchomości o [...] zł w stosunku do ceny oszacowania ustalonej przez organ egzekucyjny stanowi istotną zmianę w stanie nieruchomości, która uzasadnia przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ponadto zarzucili, że organ dokonał bezpodstawnej analogii dotyczącej istotności wzrostu wartości nieruchomości na gruncie zapisów art. 67d §3 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 2 maja 2022 r., nr [...], stwierdził niedopuszczalność zażalenia z 23 marca 2022 r. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że żaden z przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – w skrócie: "k.p.a.") oraz przepisów u.p.e.a. nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wydane na podstawie art. 110u § 2 u.p.e.a. Organ II instancji stwierdził, że pomimo, iż zaskarżone postanowienie zawiera pouczenie o prawie wniesienia zażalenia, to w sprawie niedopuszczalne jest skuteczne wniesienie tego środka prawnego, albowiem przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości. Mając na względzie powyższe organ odwoławczy uznał, że na podstawie art. 134 k.p.a. zobowiązany był stwierdzić niedopuszczalność zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z 22 marca 2022 r. W skardze z 17 czerwca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowani przez adwokata, wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucili naruszenie: 1) art. 17 § 1 w zw. z art. 18 w zw. z art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w bezpodstawnym uznaniu, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nie przysługuje zażalenie, 2) art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie tych przepisów wyrażające się w błędnym uznaniu, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nie przysługuje zażalenie, a w konsekwencji nierozpoznanie zażalenia skarżących. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że wykładnia systemowa i celowościowa art. 110u § 2 u.p.e.a. wskazuje, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu przysługuje zażalenie. Zażalenie to stanowi środek ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi i zmierzający do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, która ma istotne znaczenie dla ceny nabycia nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość zaspokojenia zobowiązań dłużnika. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych przez skarżących, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena, czy organ odwoławczy zasadnie zastosował w sprawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. i stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, które zostało wydane na podstawie art. 110u § 2 u.p.e.a. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie niedopuszczalne jest skuteczne wniesienie zażalenia, albowiem przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości. Według przeciwnego stanowiska skarżących, na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie, a przemawia za tym wykładnia systemowa i celowościowa. W ocenie Sądu, rację w sporze należy przyznać skarżącym. Zgodnie z art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. W myśl § 2 powołanej jednostki redakcyjnej, jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Stosownie do art. 17 § 1 u.p.e.a. o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, regulacja art. 110u § 2 u.p.e.a. choć nie wskazuje, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu przysługuje zażalenie, to jednak stanowisko, że na postanowienie to przysługuje zażalenie uzasadnia wykładnia systemowa i celowościowa. Uregulowana bowiem w art. 110u § 1 u.p.e.a. instytucja zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowi samodzielny środek prawny i ma również pełne zastosowanie w sytuacji opisanej w art. 110u § 2 u.p.e.a. Brak jest wobec tego argumentów przemawiających za stanowiskiem, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie przysługiwałoby zażalenie, podczas gdy postanowienie w przedmiocie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości zostało ujęte w tym samym artykule. Istotne przy tym jest, że w przedmiotowym przypadku zażalenie stanowi środek ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi i zmierzający do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, która ma istotne znaczenie dla ceny nabycia nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość zaspokojenia zobowiązań dłużnika (por. wyrok WSA w Kielcach z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 456/21 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć należy, że także przedstawiciele doktryny potwierdzają zasadność powyższego poglądu i dopuszczalność skutecznego zaskarżenia postanowienia w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości poprzez w drodze zażalenia (tak dr hab. Paweł D. w: Duże Komentarze Becka R. Hauser, M. Wierzbowski (redaktorzy); Postępowanie egzekucyjne w administracji; Komentarz; Warszawa 2021; str. 734). Na marginesie powyższych rozważań Sąd wskazuje, że pojęcie "istotnych zmian w stanie nieruchomości", o którym mowa w art. 110u § 2 u.p.e.a., obejmuje zarówno zmiany fizyczne nieruchomości (np. pod wpływem zjawisk przyrodniczych, zmian wielkości oraz przeznaczenia), zmiany spowodowane zmianami stanu prawnego, jak i zmianami środowiskowymi, czy też czynnikami ekonomicznymi, jak zmiany popytu lub podaży. Ich wpływ może okazać się równie istotny jak wpływ cech fizycznych. Podkreślić należy, że wartość nieruchomości nie jest stała i naturalna jest jej zmiana. (por. wyrok NSA z 13 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1108/08). Zdaniem Sądu, pod pojęciem istotnych zmian w stanie nieruchomości należy więc rozumieć także istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego, z jakich przyczyn wynikają (por. postanowienie SN z 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I CKN 639/97, publ. LEX nr 1633882). Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że organ odwoławczy dokonał zawężającej wykładni art. 110u § 2 u.p.e.a., w wyniku czego wadliwie zastosował w sprawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. i stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. W związku z tym za zasadne należy uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 § 1 w zw. z art. 18 w zw. z art. 110u § 2 u.p.e.a. oraz art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy rozpatrzy merytorycznie zażalenie na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z 22 marca 2022 r., nr [...], wydając stosowne rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art.119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).