I FZ 39/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 października 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 948/23, o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2023 r., nr 358000-COP3.4103.4.2023.30, w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2020 r. postanawia odrzucić zażalenie. Postanowieniem z 2 października 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 948/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", odrzucił skargę P. sp. z o.o. (dalej "spółka" lub "skarżąca"), na decyzję Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie (dalej "organ") z 30 sierpnia 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2020 r., z uwagi na jej nieopłacenie w wyznaczonym przez sąd terminie. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, w którym podniosła, że nigdy nie otrzymała postanowienia sądu w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, ani wezwania do uiszczenia wpisu. Nigdy nie otrzymała też żadnego awizo, o którym mowa w zaskarżonym postanowieniu sądu pierwszej instancji. W konsekwencji, zdaniem spółki, nie doszło do spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 73 p.p.s.a., warunkujących uznanie wezwania do uiszczenia wpisu za skutecznie doręczone, w związku z czym zaskarżone postanowienie winno zostać uchylone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie skarżącej jest niedopuszczalne, w związku z czym należało je odrzucić. Na wstępie odnotować należy fakt, który ma kluczowe znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy. Otóż jak bezspornie wynika z akt sprawy, skargę na decyzję organu, kierowaną do sądu pierwszej instancji, spółka wniosła za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie. Potwierdza to zarówno załączony do tej skargi dokument UPP (k. 9), jak też organ w odpowiedzi na skargę (k. 14). Okoliczność ta ma zaś bezpośredni wpływ na dalszy sposób komunikacji sądu ze skarżącą, determinuje ten sposób. Stosownie bowiem do art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. jeżeli strona wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo, doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jest to jedna z trzech sytuacji przewidzianych w art. 74a § 1 cytowanej ustawy, w której sąd zobligowany jest do dokonywania doręczeń drogą elektroniczną. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się przy tym, że w omawianym przypadku, w odróżnieniu od dwóch pozostałych (przewidzianych w art. 74a § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.), zachodzi dorozumiana zgoda strony na stosowanie takiej, a nie tradycyjnej (za pośrednictwem operatora pocztowego), formy doręczania pism w postępowaniu sądowym. W pozostałych przypadkach zgoda taka powinna zostać natomiast wyrażona przez stronę w sposób wyraźny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 września 2022 r., sygn. akt III OZ 556/22; z 19 lipca 2023 r., sygn. akt I FSK 151/23, a także: H. Knysiak-Sudyka (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 74a). Po spełnieniu przez stronę opisanych warunków, sąd jest zobligowany do zastosowania zasad doręczenia określonych w art. 74a § 3 — § 8 p.p.s.a. Okoliczności zwalniającej sąd z tego obowiązku nie stanowi przy tym brak wskazania przez stronę w piśmie wnoszonym za pomocą środków komunikacji elektronicznej adresu elektronicznego. Wprawdzie w myśl art. 46 § 2a p.p.s.a. w opisanym przypadku pismo powinno taki adres zawierać, jednakże gdy go nie zawiera, to stosownie do art. 46 § 2d cytowanej ustawy sąd przyjmuje, że właściwym jest adres elektroniczny, z którego nadano pismo wniesione w formie dokumentu elektronicznego. Wskazać również należy, że strona może w każdym czasie zrezygnować z doręczeń pism sądowych drogą elektroniczną. Zgodnie bowiem z art. 74a § 2 p.p.s.a. jeżeli strona zrezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, sąd doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej składa się w formie dokumentu elektronicznego. Nie może ono zatem mieć charakteru dorozumianego (np. przez składanie kolejnych pism do sądu w formie innej niż za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej) Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że jak już wspomniano na wstępie, skarżąca wniosła skargę na decyzję organu podatkowego drogą elektroniczną (za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej organu), a organ tą samą drogą przekazał tę skargę do sądu pierwszej instancji. Wnosząc skargę w opisanej formie, skarżąca nie złożyła ponadto oświadczenia, że rezygnuje z doręczeń pism sądowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Oświadczenie takie nie zostało również złożone w dalszym toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. Mimo to sąd ten konsekwentnie doręczał skarżącej pisma w sprawie w formie tradycyjnej, tj. przez operatora pocztowego. Taki sposób doręczenia zastosowano również w przypadku postanowienia sądu pierwszej instancji z 2 października 2024 r. odrzucającego skargę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zważywszy na treść art. 74a § 1 pkt 1 oraz § 2 p.p.s.a., doręczenie to należy uznać za nieprawidłowe. Jak już wcześniej zauważono, w przypadku spełnienia któregokolwiek z warunków określonych w art. 74a § 1 p.p.s.a. sąd zobligowany jest do dokonywania doręczeń wszelkich pism procesowych za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Brak zastosowania zaś przez sąd pierwszej instancji tej formy do doręczenia zaskarżonego postanowienia powoduje, że postanowienie to nie weszło do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych, w tym nie rodzi dla skarżącej uprawnienia do jego zaskarżenia do sądu drugiej instancji. Jak bowiem pośrednio wynika z art. 194 § 2 p.p.s.a., warunkiem wniesienia zażalenia jest doręczenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, przy czym termin "doręczenie" należy rozumieć w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym. W konsekwencji wniesione przez spółkę zażalenie jest niedopuszczalne, jako że dotyczy rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, które nie weszło do obrotu prawnego (nie zostało prawidłowo — w znaczeniu prawnym — doręczone, mimo że skarżąca — w znaczeniu faktycznym — je otrzymała i zapoznała się z jego treścią). Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W myśl zaś z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 cytowanej ustawy wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W związku z powyższym zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 2 października 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 948/23, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 180 p.p.s.a. jako niedopuszczalne należało odrzucić. Zgodnie bowiem z tymi przepisami Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci zażalenie, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci je temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Skoro zatem zażalenie wniesione przez skarżącą było niedopuszczalne, czego sąd pierwszej instancji nie dostrzegł i nadał mu dalszy bieg, Naczelny Sąd Administracyjny był zobligowany do jego odrzucenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na zakończenie, celem uzupełnienia, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne zauważyć, że analogiczne zastrzeżenia co do prawidłowości doręczenia dotyczą również innych pism procesowych kierowanych do skarżącej w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji (w szczególności wezwania do uiszczenia wpisu od skargi).