I OSK 2536/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 593/24 w sprawie ze skargi R.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 2 października 2024r. sygn. akt II SA/Gd 593/24, oddalił skargę R.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył R.C. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono: naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 15o ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowych (dalej: ustawa Covidowa) ewentualnie art. 15o ust. 1 pkt 1a ustawy Covidowej, poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji ich niezastosowanie na kanwie niniejszej sprawy, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, z jednej strony uprawnienie organów do ich zastosowania, a zdaniem Skarżącego stosując zasady i reguły sprawiedliwościowe oraz humanitarne wręcz obowiązek ich zastosowania przez organy administracyjne. W związku z powyższymi naruszeniami, wniesiono o: -uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. oraz przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, powiększonych o obowiązującą stawkę podatku VAT w wysokości 2-krotności stawki minimalnej. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy zwrócić uwagę, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje ustaleń faktycznych w niniejszym postępowaniu, a wyłącznie podnosi brak zastosowania przepisów prawa materialnego tj. art. 15o ust. 1 pkt 1a i 3 ustawy Covidowej. Zgodnie z brzmieniem tej normy, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. Stosownie zaś do treści art. 15o ust. 1a ustawy covidowej w sytuacji, o której mowa w ust. 1, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego nie sporządza się, pomimo upływu ustawowego terminu. W takim przypadku aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządza się niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Należy podkreślić, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy jest zasadą, natomiast przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie przewidzianej w art. 15o ustawy COVID jest wyjątkiem od tej zasady i jako taki przepis ten powinien być stosowany ściśle i nie powinien być nadużywany. Zastosowanie tego przepisu jest uzasadnione tylko wówczas, gdy ze względów związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przeprowadzenie wywiadu w formie wymaganej przez przepisy u.p.s. napotyka obiektywne problemy. Z akt sprawy nie wynika, aby na przeszkodzie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Strony stały powody związane z przeciwdziałaniem COVID-19, w szczególności, aby którykolwiek z domowników pozostawał na kwarantannie. Żądając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej Skarżący powoływał się ogólnie na stan epidemii i obawę o zdrowie swoje i członków swojej rodzin. Trudno zatem dopatrzeć się istnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Skarżącego. Z akt nie wynika także, żeby skarżący korzystał ze stałych form pomocy. Niezależnie od powyższego pracownik socjalny podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie tylko w miejscu zamieszkania Skarżącego, jak również telefonicznie, ale próby te okazały się bezskuteczne. Z dokumentów wynika, że podczas wizyty małżonki skarżącego w siedzibie organu ustalono, iż 15 grudnia 2021 roku, w godzinach 08:00–11:00, Państwo C. skontaktują się telefonicznie z pracownikiem socjalnym, używając telefonu sąsiadki, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie zdalnej. Z relacji pracownika socjalnego MOPR w Gdańsku, J.M., wynika, że to propozycja skontaktowania się telefonicznie wyszła od małżonki skarżącego. Ponieważ jednak telefoniczny kontakt nie został nawiązany w umówionym czasie, pracownik socjalny udał się na kolejną wizytę w terenie, lecz nikogo tam nie zastał. Zachowanie takie niewątpliwie wskazuje na brak po stronie skarżącego kasacyjnie woli współpracy z organem w ramach prowadzonego postępowania. W uzasadnieniu wyroku z dnia 24 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 2886/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że "(...) ustawa nie określa formy, jaką takie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu powinno przybrać. Ponieważ zgoda na przeprowadzenie wyraża się w sposób konkludentny, przez przystąpienie do przeprowadzania wywiadu, zatem także brak zgody może zostać wyrażony w sposób dorozumiany, przez unikanie kontaktu, odmowę wpuszczenia do mieszkania, odmowę udzielania odpowiedzi, odmowę przedstawienia dokumentów. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu nie musi być zwerbalizowane i wprost zakomunikowane, ważne jest, aby postawa ubiegającego się oświadczenie skutecznie uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu". Wyrażone stanowisko Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni aprobuje. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu I instancji, że skarżący nie współpracował z organami świadczącymi pomoc społeczną, w tym z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Gdańsku przez wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wszystko to okazało się to jednak niemożliwe z przyczyn leżących po stronie skarżącego, pomimo wielokrotnych prób nawiązania kontaktu ze skarżącym nawet w formie telefonicznej. Zarzuty skargi kasacyjnej należy zatem uznać za bezzasadne. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. O kosztach pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy orzeka właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.