III FSK 82/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Anna Dalkowska, po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 października 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 254/24 w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 22 maja 2024 r., nr 2801-IEE.7192.118.2024 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 9 października 2024 r. sygn. akt I SA/Ol 254/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił skargę J.C.wniesioną na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 22 maja 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu środków pieniężnych wyegzekwowanych ze świadczenia emerytalnego i w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji, a w punkcie drugim zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ podatkowy zaskarżając wyrok w całości. Organ podatkowy zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) uchybienie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135, art. 151 w związku z art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) w związku z art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) oraz art. 18 i art. 54 § 1 pkt 1 w powiązaniu z art. 1a pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.), poprzez wadliwe przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji kontroli zastosowania art. 61a §1 k.p.a. oraz art. 18 i art. 54 § 1 pkt 1 w powiązaniu z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., co skutkowało uchyleniem postanowienia organu odwoławczego i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji zamiast oddaleniem skargi i wyraża się w niezasadnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, m. in. iż: a) dopuszczalne jest wniesienie skargi, o której jest mowa w art. 54 §1 pkt 1 u.p.e.a. od czynności materialno-technicznej dokonywanej przez dłużnika zajętej wierzytelności (bank) polegającej na przekazaniu środków pieniężnych przez dłużnika zajętej wierzytelności, która nie jest czynnością organu egzekucyjnego, a jest jedynie pochodną zastosowanego wcześniej środka egzekucyjnego, a tym samym niedopuszczalnym jest w takiej sytuacji zastosowanie przez organ egzekucyjny art. 61a § 1 k.p.a.; b) każdą czynność przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności, środków pieniężnych z zajętego rachunku bankowego należy kwalifikować jako (odrębną) czynnością egzekucyjną (czynność pobrania pieniędzy) w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. i w związku z tym zobowiązany jest uprawniony do nieograniczonego przedmiotowo i terminowo kwestionowania takiej czynności w trybie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., a tym samym niedopuszczalnym jest w takiej sytuacji zastosowanie przez organ egzekucyjny art. 61a § 1 k.p.a.; c) art. 61a § 1 k.p.a. nie znajduje zastosowania do czynności materialno-technicznej, jaką jest zwrot środków pieniężnych wyegzekwowanych ze świadczenia emerytalnego, 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku błędnych wskazań co do dalszego postępowania organu w związku z wymienionymi naruszeniami prawa materialnego i procesowego. Mając na uwadze powyższe organ podatkowy wniósł o: 1) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oświadczając, że zrzeka się rozprawy, 2) uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie o 3) uchylenie w całości wyroku i rozpatrzenie sprawy i oddalenie skargi podatnika na postanowienie organu, 4) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu administracji zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zobowiązany nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Zgodnie z przepisem art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Stosownie zaś do treści art.61§1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jeżeli żądanie pochodzi od strony to powinno przybrać postać podania, o którym mowa w art.63§2 k.p.a. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Żądania zawarte w podaniu bywają często zredagowane niezręcznie, niedbale, częściowo nieczytelnie, niezrozumiale. W takich przypadkach, gdy treść żądania budzi wątpliwości, organ administracji publicznej nie jest uprawniony do precyzowania treści żądania, mogłoby to bowiem prowadzić do niedopuszczalnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. Nie oznacza to jednak, że organ może pozostać bezczynny. Powinien bowiem udzielić wnoszącemu podanie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie, zwłaszcza wówczas, gdy strona zwraca się z żądaniem załatwienia sprawy administracyjnej przez ten organ. Konieczne jest przypomnienie, że ograniczone treściowo przez k.p.a. do niezbędnego minimum podania wnoszone przez strony i innych uczestników postępowania powodują, że to na organ prowadzący postępowanie przeniesiono ciężar oceny charakteru podania, zakresu żądania itd. Pewne reguły postępowania, akceptowane w piśmiennictwie, określiło orzecznictwo sądowe, które w szczególności wskazuje, że żądanie strony w postępowaniu administracyjnym należy oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego, a nie na podstawie tytułu pisma (wyrok NSA z 2.03.1987r. III SA 92/87, "Prawo i Życie 1987, nr 36, s. 15), związanie organu zakresem żądania strony co do przedmiotu postępowania dotyczy określonej we wniosku podstawy faktycznej żądania, a nie powołanej przez stronę podstawy prawnej (wyrok NSA z 16.12.1987r. IV SA 757/87, ONSA 1988, nr 1, poz. 20 oraz Ordynacja podatkowa Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Warszawa 2004, s. 498). Pojęcie "treść żądania", to nic innego jak wskazanie czego domaga się strona, w przypadku pisma inicjującego postępowanie - wyznaczenie przedmiotu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 5.11.2010 r. sygn. akt II FSK 1195/09). Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 9 sierpnia 2006 r., I OSK 1134/05, LEX nr 275439 - "Przy ustaleniu charakteru pisma strony nie ma decydującego znaczenia jego tytuł, ani nawet dosłowne powołanie poszczególnych zawartych w niej zwrotów, ale ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności". Naczelny Sąd Administracyjny podziela powyżej przedstawione stanowisko tym bardziej, że omawiana reguła postępowania ma swoje prawne unormowanie w treści art. 8 k.p.a. Art. 8 k.p.a. zawierający zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, jest nie tylko postulatem ustawodawcy wobec tych organów, ale także przesłanką oceny ich działania, w wyniku której może dojść do uchylenia decyzji administracyjnej, nawet jeśli w toku postępowania nie naruszono innych przepisów postępowania. Interpolując powyższe rozważania do sprawy niniejszej należy w ich kontekście podnieść, że błędem było wydanie postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania administracyjnego, bez uzyskania wyjaśniającej wypowiedzi strony w zakresie wniesionego przez nią podania, oraz zaniechanie wnikliwej oceny w przedmiocie stanowiska i żądań strony we wcześniej prowadzonym na jej wniosek postępowaniu, które organ administracji zakwalifikował jako postępowanie w trybie i obszarze prawnym art. 54 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza wyniku postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dopiero wspólne – wnikliwe i wszechstronne – rozważenie podań, a przez to żądań strony w obu przywołanych powyżej postępowaniach, stworzy dostateczne podstawy do rozstrzygnięcia bez żadnych wątpliwości sprawy. Z tych powodów, nie doszukując się w zaskarżonym wyroku naruszeń prawa, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną organu administracji publicznej oddalił. sędzia NSA Anna Dalkowska sędzia NSA Jacek Brolik sędzia NSA Dominik Gajewski