I SA/Łd 398/24

Dnia 9 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Cezary Koziński, Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr 1001-IEE.7192.138.2024.5.UJ w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu R. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z dnia 5 marca 2024 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec K. B.. Z przyjętego przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Górna 3 listopada 2022 r. wystawił przeciwko K. B. trzy tytuły wykonawcze (nr [...], [...] i [...]) obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług za wskazane miesiące 2017 i 2018 r. Podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych była decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 30 września 2022 r., która weszła do obrotu prawnego na skutek nadania jej postanowieniem z dnia 3 października 2022 r. rygoru natychmiastowej wykonalności. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, na skutek rozpatrzenia odwołania podatnika, w dniu 4 grudnia 2023 r. wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej rozliczenia podatku od towarów i usług za okresy objęte opisanymi na wstępie tytułami wykonawczymi. Na podstawie ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny (Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna) skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi zawiadomienie z 4 listopada 2022 r. o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zobowiązanego. Zawiadomienie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych zobowiązany odebrał 9 listopada 2022 r. W tym samym dniu ww. zawiadomienie otrzymał dłużnik zajętej wierzytelności. W odpowiedzi na powyższe zajęcie, dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że potrącenia ze świadczenia zobowiązanego będą przekazywane na rachunek bankowy Komornika Sądowego J. M.. Dłużnik zajętej wierzytelności wskazał również organy egzekucyjne, które dokonały zajęcia świadczeń zobowiązanego. W dniu 18 listopada 2022 r., 21 listopada 2022 r. oraz 4 stycznia 2023 r. do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna wpłynęły pisma zobowiązanego z 16 listopada 2022 r. (o analogicznej treści), zatytułowane "SKARGA NA CZYNNOŚCI EGZEKUCYJNE". Ww. pismami, powołując się na art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej: u.p.e.a., zaskarżył czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z 4 listopada 2022 r., polegającą na zajęciu jego świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Wniósł jednocześnie m.in. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ww. pismach wskazano, że: - czynności organu egzekucyjnego zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa, z uwagi na to, że decyzje stanowiące podstawę do dokonania czynności zostały wydane w wyniku przestępstwa; - dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe; - decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna, stanowiąca podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych została przez zobowiązanego zaskarżona, a sprawa nie została jeszcze prawomocnie zakończona. Postanowieniem z 24 listopada 2022 r. organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, w związku z wniesionymi przez niego zarzutami, zawartymi w pismach z 16 listopada 2022 r. Postanowieniem z 29 września 2023 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna - działając jako wierzyciel – po rozpatrzeniu zarzutów zawartych w pismach z 16 listopada 2022 r., stwierdził niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z 28 grudnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 29 września 2023 r. Postanowieniem z 11 marca 2024 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych: nr [...], nr [...], nr [...]. Postanowieniem z 5 marca 2024 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna, po rozpatrzeniu wniosków strony z 16 listopada 2022 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych oceniając, że nie została spełniona żadna z ustawowych przesłanek jego umorzenia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego, postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z 5 marca 2024 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały wprost wskazane w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 59). Wystąpienie jednej z przewidzianych w ustawie przesłanek obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zależy od uznania organu egzekucyjnego, lecz wyłącznie od wystąpienia okoliczności wskazanych w ww. przepisie. W ocenie organu odwoławczego, przepisy u.p.e.a. nie przewidują wprost możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na zasadność i prawidłowość wydania decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych. Natomiast kwestią zasadniczą dla możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej jest istnienie w obrocie prawnym decyzji stanowiącej podstawę obowiązku. Powyższą okoliczność należy zatem zakwalifikować jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, związaną z niedopuszczalnością egzekucji. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej może mieć miejsce jedynie ze względów formalnych, a nie merytorycznych. Organ drugiej instancji uznał, że w tym przypadku nie można przyjąć, iż egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdyż skarżący podlega (jako zobowiązany) tej egzekucji, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji administracyjnej, wymagane należności podlegają egzekucji administracyjnej, obowiązek wynika z decyzji, która pozostaje w obrocie prawnym, odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych zostały prawidłowo doręczone zobowiązanemu w dniu 9 listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podkreślił, że decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 30 września 2022 r., na którą zobowiązany powołuje się w swoim wystąpieniu z 16 listopada 2022 r. oraz na podstawie której wystawione zostały ww. tytuły wykonawcze, postanowieniem z 3 października 2022 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Ponadto, ww. decyzja faktycznie została przez stronę zaskarżona. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 4 grudnia 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej rozliczenia podatku od towarów i usług za okresy objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. W rozpatrywanej sprawie, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony na podstawie ww. tytułów wykonawczych oparte jest zatem na decyzji, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego i jest ostateczna w administracyjnym toku instancji. Obowiązek, który podlega egzekucji na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych istnieje i jest wymagalny tak długo, jak długo w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja, z której ten obowiązek wynika. Zatem dopiero ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 30 września 2022 r., dawałoby podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Podatnik wniósł co prawda skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wydaną w wyniku rozpatrzenia odwołania od ww. decyzji z 30 września 2022 r., jednak została ona oddalona wyrokiem WSA w Łodzi z dnia z 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Łd 56/24. Tym samym decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 30 września 2022 r., ostateczna w administracyjnym toku instancji, stanowi podstawę prawną dochodzonego obowiązku. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego nie zaistniały również inne przesłanki określone w u.p.e.a., które nakazują umorzenie postępowania egzekucyjnego. Końcowo organ ustosunkował się do wniosku zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego wskazując, że omawiana kwestia była przedmiotem odrębnego postępowania Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna, który wydał w tym zakresie postanowienie z 25 kwietnia 2024 r. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. B. stwierdził, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w kierowanych do organu egzekucyjnego pismach. W ocenie skarżącego, z uwagi na fakt, iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zawiesił postępowanie toczące się na skutek wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, również niniejsze postępowanie powinno zostać zawieszone. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie z dnia 7 października 2024 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał dotychczasowe stanowisko skarżącego w sprawie i wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zasadniczy spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy egzekucja administracyjna prowadzona wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych 3 listopada 2022 r. nr [...], [...] i [...], powinna być umorzona w związku z nieprawidłowościami, jakimi dotknięta jest decyzja stanowiąca podstawę ich wydania. Ponadto zdaniem skarżącego postępowanie w niniejszej sprawie powinno zostać zawieszone ze względu na brak prawomocnego zakończenia sprawy dotyczącej zaskarżenia przez zobowiązanego decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna, stanowiącej podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego; 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27; 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel; 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią. W niniejszej sprawie organ odwoławczy – w ocenie Sądu trafnie – uznał, że ewentualną podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego, na która powołuje się dłużnik, jest przesłanka niedopuszczalności egzekucji określona w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Należy w tym miejscu podkreślić, iż zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czyli bada wniosek jedynie pod względem formalnym. Z drugiej jednak strony, zgodnie z art. 33 § 2 pkt 1 i 5 oraz art. 59 § 1 pkt 1 tej ustawy, organ ten jest obowiązany badać, czy np. obowiązek nie wygasł, bo wtedy powinien wydać postanowienie o umorzeniu postępowania. Aczkolwiek organ egzekucyjny nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do chociażby sprawdzenia czy wierzytelność jeszcze istnieje, gdy kwestionuje to dłużnik (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 maja 1999 r., sygn. akt III SA 1321/98, LEX nr 46239). Obowiązek ten dotyczy zarówno organu egzekucyjnego, który nie jest jednocześnie wierzycielem dochodzonej należności pieniężnej, jak i organu egzekucyjnego, który jest wierzycielem takiej należności. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny wyjaśnił te okoliczności wskazując, że decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 30 września 2022 r., na którą powołuje się K. B. w swoim wystąpieniu z 16 listopada 2022 r. oraz na podstawie której wystawione zostały przedmiotowe tytuły wykonawcze, postanowieniem z 3 października 2022 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Ponadto, ww. decyzja faktycznie została przez zobowiązanego zaskarżona. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania zobowiązanego, decyzją z 4 grudnia 2023 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej rozliczenia podatku od towarów i usług za okresy objęte tytułami wykonawczymi. K. B. wniósł co prawda skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, jednak wyrokiem z 12 kwietnia 2024 r, sygn. akt I SA/Łd 56/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Tym samym decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 30 września 2022 r. stanowi podstawę prawną dochodzonego obowiązku. W konsekwencji, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego na podstawie ww. tytułów wykonawczych oparte jest na decyzji, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego i jest wykonalna z uwagi na nadanie jej rygoru natychmiastowej wykonalności na mocy postanowienia z 3 października 2022 r. Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności sprawiło, że stosownie do art. 239a in fine O.p. nieostateczna decyzja stała się wykonalna, a wynikająca z niej należność podatkowa - wymagalna. Stosownie zaś do art. 3 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. i art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a. egzekucję administracyjną prowadzi się w zakresie obowiązków stanowiących podatki, gdy wynikają one z decyzji albo z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika. W konsekwencji tak długo jak w obrocie pozostaje wykonalna decyzja podatkowa, będąca źródłem obowiązku stanowiącego przedmiot egzekucji, tak długo możliwe jest prowadzenie egzekucji administracyjnej obowiązków z niej wynikających. W tym miejscu zauważyć należy, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że ww. decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 30 września 2022 r. posiada przymiot ostateczności, podczas gdy jest to decyzja nieostateczna, która, na skutek nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności, jest wykonalna. Wskazane uchybienie nie miało jednak żadnego wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem również taka decyzja może stanowić podstawę do jego prowadzenia, o czym mowa powyżej. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie umarza się w całości lub w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. Zatem – jak słusznie zauważył organ egzekucyjny - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w omawianym przepisie, zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 512/16). W ocenie Sądu, powołane przez organ odwoławczy okoliczności, w szczególności podleganie przez K. B. egzekucji, posługiwanie się przez organ egzekucyjny prawidłowo sporządzonym tytułem wykonawczym, zachowanie przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna właściwości rzeczowej i miejscowej, podleganie przedmiotowych należności egzekucji administracyjnej, prawidłowość doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych uzasadniają przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi niedopuszczalność egzekucji. Uwzględniając zatem powyższe, jak również fakt, że w tym postępowaniu nie jest możliwe skuteczne kwestionowanie zasadności i prawidłowości wydania decyzji, stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, zdaniem Sądu organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do argumentacji związanej z koniecznością zawieszenia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowienia z 9.11.2023 r. sygn. akt I SA/Łd 569/23 i sygn. akt I SA/Łd 568/23 oraz postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 9 kwietnia 2024 r. stwierdzić należy, że ww. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi dotyczą zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (a nie jak wskazał skarżący zawieszenia decyzji w przedmiocie podatku dochodowego) w sprawie skarg K. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 26 maja 2023 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2017 oraz za rok 2018. Natomiast wskazane przez skarżącego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 9 kwietnia 2024 r. dotyczą zawieszenia postępowań administracyjnych wznowionych na wniosek K. B., dotyczących ostatecznych decyzji w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 rok i 2018 rok oraz decyzji w zakresie podatku od towarów i usług za 2017 rok i 2018 rok. Zawieszenie ww. postępowań nie stanowi przesłanki, która zgodnie z u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do umorzenia bądź zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie zależy bowiem od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Ustawodawca nie zawarł bowiem takich przesłanek w u.p.e.a. Ustosunkowując się z kolei do argumentacji pełnomocnika skarżącego zawartej w piśmie procesowym z dnia 7 października 2024 r., a wskazującej na znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy postępowania przygotowawczego z zawiadomienia podatnika o czyn z art. 270a § 1 k.k., zauważyć należy, że wynik tego postepowania (ocena prawidłowości wydania postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego) nie jest i nie może być uzależniony od postępowania w sprawie karnej dotyczącej ewentualnego podrobienia kilkudziesięciu faktur wystawionych rzekomo przez skarżącego na rzecz kontrahenta. Z uwagi na brak powyższego związku opisana argumentacja nie mogła odnieść zamierzonego przez pełnomocnika skutku. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić. O wynagrodzeniu ustanowionego z urzędu radcy prawnego z tytułu udzielonej z urzędu i nie opłaconej w żadnej części pomocy prawnej w wysokości 480 zł Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a w zw. z § 23 ust 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 764). Ake.