II SAB/Rz 135/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia P. z siedzibą w L. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w sprawie udostępnienia informacji publicznej 1) zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego w [...] do rozpoznania wniosku skarżącego Stowarzyszenia P. z siedzibą w L. z dnia 15 maja 2022 r. w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt sprawy organowi wraz z odpisem prawomocnego wyroku, 2) stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w [....] na rzecz skarżącego Stowarzyszenia P. z siedzibą w L. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie "P." z/s w L. (dalej: stowarzyszenie) wystąpiło ze skargą na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] (dalej: Prezes Sądu Okręgowego) w sprawie udostępnienia informacji publicznej na wniosek stowarzyszenia z dnia 15 maja 2022 r. (oznaczony numerem L.Dz.70/22). Wnioskowało o udostępnienie informacji na temat wykazu asystentów sędziego zatrudnionych w Sądzie Okręgowym w [...] w okresie od dnia 6 sierpnia 2021 r. do dnia 8 kwietnia 2022 r. wraz z podaniem zakresu obowiązków każdego z nich, a w szczególności na potrzeby którego wydziału (wydziałów) wykonywał swoje zadania każdy z asystentów. Wniosek wpłynął do Sądu Okręgowego dnia 19 maja 2022 r. W odpowiedzi z dnia 23 maja 2022 r. (opatrzonej numerem VII W-0194-67/22), powołujący się na upoważnienie od Prezesa Sądu Okręgowego wiceprezes tego Sądu poinformował wnioskodawcę, że żądanie informacje nie stanowią informacji publicznej, ponieważ asystenci sędziego nie są funkcjonariuszami publicznymi, ani osobami pełniącymi funkcje publiczną. Ponadto, w związku z tym, że wniosek dotyczy prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie [...] uznano, że wnioskowana informacja dotyczy sprawy prywatnej, a nie publicznej. W skardze zarzucono naruszenie przez Prezesa Sądu Okręgowego: 1) art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej powoływanej w skrócie "u.d.i.p.") poprzez uznanie, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, 2) art. 13 ust. 1 u.d.i.p. poprzez jego niezastosowanie i nieudostępnienie informacji w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku, 3) art. 5 ust. 2 u.d.i.p. poprzez przyjęcie, że asystent sędziego nie pełni funkcji publicznej. Na tej podstawie wniesiono o zobowiązanie organu do dokonania czynności lub wydania aktu zgodnie z wnioskiem skarżącego, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, a także orzeczenie o kosztach postępowania. W ocenie skarżącego Prezes Sądu Okręgowego pozostaje bezczynny w rozpoznaniu wniosku. Asystent sędziego jest osobą, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.d.i.p., ponieważ pełni określone funkcje w organie administracji publicznej, jakim jest sąd. Posiada również określone kompetencje. Odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. K.17/05 podano, że ocena, czy mamy do czynienia z funkcją publiczną, wymaga zbadania, czy określona osoba w ramach instytucji publicznej realizuje w pewnym zakresie nałożone na tę instytucję zadanie publiczne. Zadania takie zostały określone w art. 155 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 listopada 2012 r., art. 472 Kodeksu postępowania cywilnego. Sporządzając projekty orzeczeń i uzasadnień wpływa na prawa i wolności obywateli, które są określane przez różnego rodzaju orzeczenia sądowe. W szczególności poprzez wydawanie niektórych zarządzeń w postępowaniu cywilnym ma możliwość samodzielnego podejmowania niektórych decyzji procesowych. Nie można również pominąć, że w przepisach art. 155 § 2 i 3 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, zostały określone rygorystyczne wymagania co do zatrudnienia asystenta sędziego i tak jak sędzia musi podnosić swoje kwalifikacje, co wynika z art. 155 § 8 tej ustawy, a takich wymogów nie stosuje się do pracowników pełniących funkcje usługowe lub techniczne. W odpowiedzi na skargę wiceprezes Sądu Okręgowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił przy tym, że A.M. (przedstawiciel stowarzyszenia) jest stroną postępowania o sygn. [...]. W piśmie z dnia 18 lipca 2022 r. pełnomocnik stowarzyszenia, odnosząc się do stanowiska z odpowiedzi na skargę, podniósł, że stroną postępowania jest stowarzyszenie, a nie A.M.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ Prezes Sądu Okręgowego nie rozpoznał wniosku stowarzyszenia w przepisanym terminie błędnie uznając, że wnioskowane informacje nie stanowiły informacji publicznych. Skarżące stowarzyszenie oczekiwało od Prezesa Sądu Okręgowego informacji na temat: 1) wykazu asystentów sędziego zatrudnionych w Sądzie Okręgowym w [...] w okresie od dnia 6 sierpnia 2021 r. do dnia 8 kwietnia 2022 r., 2) podania zakresu obowiązków każdego asystenta sędziego, 3) wskazania wydziału lub wydziałów, na potrzeby którego wykonywał swoje zadania każdy z asystentów sędziego. Odmowa udostępnienia informacji w powyższych kwestiach została przez Prezesa Sądu Okręgowego oparta na błędnym założeniu, że informacją publiczną byłaby w tych obszarach taka, która dotyczyłaby funkcjonariuszy publicznych lub osób pełniących funkcje publiczne, a asystent sędziego warunku tego nie spełnia. Założenie to jest jednak błędne. Rozpoznając wniosek stowarzyszenia Prezes Sądu Okręgowego powinien w pierwszej kolejności ocenić go przez pryzmat przepisów art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który formułuje prawo obywatelskie do informacji publicznej. W ustępie pierwszym tego artykułu postanowiono, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Jednak poprzestanie na analizie powyższego przepisu byłoby i jest niewystarczające, ponieważ realizacji postanowień tych norm konstytucyjnych służy ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej powoływanej w skrócie: "u.d.i.p."), która przyznaje w tej materii szerszy zakres uprawnień, aniżeli Konstytucja. W art. 1 ust. 1 u.d.i.p. stanowi bowiem, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. W art. 2 ust. 1 u.d.i.p. zapewnia prawo dostępu do informacji publicznej każdemu, a nie tylko obywatelowi, a w art. 2 ust. 2 u.d.i.p. postanowiono, że od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Z powyższego wynika, że prawo do informacji publicznej to nie tylko prawo do informacji na temat osób pełniących funkcje publiczne, ale też o działalności organów władzy publicznej i wszelkich innych sprawach publicznych. Udostępnienie informacji publicznej nie może być zastrzeżone tylko dla pewnej kategorii odbiorców. Przysługuje ono osobom fizycznym, ale też wszelkim jednostkom organizacyjnym, w tym osobom prawnym. Intencją i założeniem ustawy było udostępnianie szerokiego zakresu informacji wiążących się funkcjonowaniem i trybem działania podmiotów, o których mowa w art. 4 ustawy, w tym sądów. Prawo to w swoim założeniu ma zapewniać przejrzystość działalności podmiotów publicznych, jako jeden z filarów demokratycznego państwa prawnego. Przejrzystość ta powinna być również zapewniana odnośnie do realizacji prawa określonego w art. 60 Konstytucji RP (równego dostępu do służby publicznej). Wyłączeniu z zakresu przedmiotowego u.d.i.p. podlegają jednak treści zawarte w dokumentach wewnętrznych, rozumiane jako informacje o charakterze roboczym, nieoficjalnym. Przykładowe obszary, które mieszczą się w pojęciu "informacji publicznej" zostały wymienione w przepisach art. 6 u.d.i.p. Dotyczą m.in. organizacji organu władzy publicznej, osób sprawujących funkcje i ich kompetencji, zasad funkcjonowania tych organów władzy publicznej, naboru kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska, w zakresie określonym w przepisach prawa. Przy czym podkreślić należy, że dyspozycja art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.d.i.p. nie ogranicza informacji publicznej do osób zajmujących kierownicze stanowiska w danym organie, ponieważ cały katalog spraw określony w przepisach art. 6 u.d.i.p. ma charakter przykładowy. Zawarte w nim wyliczenie nie jest wyczerpujące. Dotyczy więc także innych osób, niż literalnie wymienione, jeżeli wykonywane przez nie zadania i funkcje łączą się z realizacją zadań publicznych. Oczywiście pamiętać przy tym należy, że obowiązek udostępnienia informacji publicznej ciąży tylko na podmiocie, który jest w posiadaniu informacji publicznej (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.). Nie ulega wątpliwości, że Prezes Sądu Okręgowego jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Spełnia kryteria uznania go za organ władzy publicznej, o którym mowa w przepisach art. 4 u.d.i.p. i odnośnych przepisach ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Sądy powszechne są organami władzy publicznej (władzy sądowniczej) i wykonują zadania publiczne (zadania powierzone władzy sądowniczej z zakresu wymiaru sprawiedliwości związane z osądzaniem sporów i zapewniania ochrony prawnej), a prezes sądu jest organem sądu i jego przedstawicielem. Istotne w okolicznościach rozpoznanej sprawy było to, czy wnioskowane informacje odnosiły się do spraw publicznych. W przekonaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie stanowisko skarżącego stowarzyszenia uznać należało za prawidłowe odnośnie do każdego obszaru objętego zapytaniem, przez co nieudostępnienie przez Prezesa Sądu Okręgowego żądanych informacji w przepisanym terminie świadczy o jego bezczynności w rozumieniu przepisu art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (udostępnienie informacji publicznej stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień wynikających z przepisów prawa). Żądane informacji w dużej mierze odnoszą się do informacji o organizacji i pracy organów władzy publicznej, w tym organów prowadzących postępowania, o jakich mowa w art. 5 ust. 3 u.d.i.p. (karne i cywilne), a także naboru na stanowisko asystenta sędziego (finalnej decyzji o zatrudnieniu określonej osoby na danym stanowisku). Sformułowane zapytania dotyczyły faktów, informacji istniejących. Nie odnosiły się do kwestii o charakterze wyłącznie wewnętrznym. Stanowisko asystenta sędziego w sądach powszechnych zostało oficjalnie przewidziane w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (art. 147 § 4) i ustawa ta określa szczególną procedurę naboru na wolne stanowisko asystenta sędziego (art. 155 § 2). Przepisy tej ustawy (art. 155 § 1) i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie czynności asystentów sędziów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270 ze zm.) oraz przepisy innych ustaw (m.in. art. 472 i art. 1838 Kodeksu postępowania cywilnego, art. 23a § 3, art. 177 § 1a, art. 250 § 3b-c, art. 374 § 5, art. 390 § 2 i art. 517b § 2b Kodeksu postępowania karnego) i rozporządzeń (tak, jak § 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie przechowywania akt spraw sądowych oraz ich przekazywania do archiwów państwowych lub do zniszczenia, Dz. U. z 2022 r. poz. 1697), określają zadania w organach wymiaru sprawiedliwości, jakie stawiane są do wykonania przez asystenta sędziego. Asystent sędziego wykonuje czynności zmierzające do przygotowania spraw sądowych do rozpoznania oraz czynności z zakresu działalności administracyjnej sądów, o której mowa w art. 8 pkt 2 u.s.p., a ponadto zadania określone w przepisach szczególnych. Osoba zatrudniona na takim stanowisku pełni zatem istotną rolę w organie wymiaru sprawiedliwości, jakim jest sąd, a wykonywanie przewiedzianych dla nich zadań przez osoby o określonych kwalifikacjach prawniczych niewątpliwie leżą w interesie publicznym. Praca asystenta sędziego (pomocnika sędziego w pracy orzeczniczej, prowadzeniu jego referatu i przy wykonywaniu niektórych zadań z zakresu administracji sądowej) nie ma znaczenia wyłącznie technicznego lub usługowego, ograniczającego się do obsługi kancelaryjno-biurowej, co zasadniczo jest zadaniem sekretarzy sądowych i pozostałej obsługi sekretariatów wydziałów sądu lub innych jednostek organizacyjnych. Ustawowo określony zakres zadań asystenta sędziego cechuje użyteczność dla działalności sądu, wspierająca osiąganie celów działalności sądu. O istotnym znaczeniu omawianego stanowiska, poza samym faktem jego utworzenia w strukturze sądów, świadczy nie tylko szczegółowe uregulowanie warunków naboru oraz zakresu zadań i kompetencji, ale również powierzenie nadrzędności służbowej bezpośrednio prezesowi sądu, a nie dyrektorowi sądu (zob. art. 22 § 1 pkt 1 lit. b) i art. 31a § 1 pkt 3 u.s.p.), podleganie okresowym ocenom jakości świadczonej pracy (art. 148 § 2 u.s.p.), a także szczególna procedura przyznawania wolnych stanowisk asystenckich w danym sądzie na podstawie decyzji Ministra Sprawiedliwości (art. 155d § 1 i 2 u.s.p.). Sąd nie podzielił jednak stanowiska stowarzyszenia, że poprzez sporządzanie projektów orzeczeń i zarządzeń asystent sędziego wpływa na prawa i wolności obywateli, ponieważ ostateczne decyzje procesowe pozostają w gestii sędziego i sądu. Z tych powodów zasadnie skarżące stowarzyszenie wywodziło, że zatrudnianie na stanowisku asystenta sędziego jest informacją o sprawie publicznej. Wnioskodawca miał zatem prawo uzyskać informacje o danych osób zatrudnionych na tym stanowisku we wskazanym okresie. Takie dane, jak imię i nazwisko oraz wydział sądu, w którym świadczona jest przez asystenta sędziego praca, nie będzie co do zasady korzystać z ochrony, o jakiej mowa w przepisach art. 5 u.d.i.p., ani wynikającej z przepisów o ochronie danych osobowych (inną kwestią jest forma odmowy, jaką należałoby wówczas zachować, co jednak w okolicznościach sprawy nie miało dotychczas miejsca). Za sprawę publiczną Sąd uznał także określenie zakresu obowiązków asystenta sędziego, nawet jeżeli nie różni się on od zakresu określonego w u.s.p. i rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, zaś będzie to miało szczególne znaczenie, jeżeli powierzono asystentowi realizację zadań określonych w ustawach szczególnych, jak Kodeks Postępowania Cywilnego i Kodeks Postępowania Karnego. Informację o sprawach publicznych stanowi także kwestia przydziału asystenta sędziego do pracy w danym wydziale (gwoli szczegółowości - przydziału do pracy w konkretnym sędzią, którego ma być asystentem), ponieważ jest to element organizacji pracy danej jednostki organizacyjnej sądu. Kwestie te wykraczają poza treść stosunku pracy asystenta sędziego, przez co nie mogą być objęte ograniczeniem ze względu na ochronę prywatności, o której mowa tak w art. 61 ust. 3 Konstytucji RP, jak i w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Końcowo wskazać należało, że nie miało dla rozpoznania wniosku znaczenia to, że asystent sędziego nie jest funkcjonariuszem publicznym. Skądinąd, Prezes Sądu Okręgowego nie wyjaśnił w odpowiedzi udzielonej stowarzyszeniu, ani w odpowiedzi na skargę wniesionej do tut. Sądu, co rozumie pod pojęciem "funkcjonariusz publiczny" i "osoba pełniąca funkcję publiczną", co dodatkowo uniemożliwiało skontrolowanie zgodności z prawem stanowiska zajętego odnośnie do rozpoznanego żądania. Zasadnie stowarzyszenie podniosło, że wniosek nie pochodził od osoby fizycznej, lecz od jednostki organizacyjnej. Treść sformułowanych pytań nie odnosiła się do konkretnej sprawy karnej. Przepisy u.d.i.p. nie zezwalają natomiast na ocenę powodów, które kierują podmiotem ubiegającym się o informację publiczną. Z podanych względów, na podstawie przepisów art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że Prezes Sądu Okręgowego pozostaje bezczynny w rozpoznaniu wniosku stowarzyszenia i zobowiązał go do rozpoznania tego wniosku w pełnym zakresie, w terminie wynikającym z u.d.i.p. Bezczynności tej nie można było ocenić jako rażącej w rozumieniu wynikającym z art. 149 § 1a p.p.s.a. Nieudostępnienie żądanych informacji wynikało z błędnej oceny stanu prawnego, zawężonego do dyspozycji niepowołanego w odpowiedzi przepisu ustawy zasadniczej. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożył się na nie wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego (adwokata, w kwocie 480 zł) oraz opłata skarbowa od złożonego do akt pełnomocnictwa (17 zł).