II SA/Gl 422/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2024 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 lutego 2024 r. nr SKO.PS/41.5/26/2024/476 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 11 grudnia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 18 lipca 2023 r., nr [...], Prezydent Miasta G. (dalej "Prezydent" lub "organ I instancji"), działając na podstawie art. 193, 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ) – dalej "u.w.r.", art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej "k.p.a.", odmówił A. O. (dalej: "strona" lub "skarżąca") odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka K. O. w rodzinnej pieczy zastępczej od dnia 1 października 2022 r. W uzasadnieniu organ I instancji przywołał przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, a następnie wskazał, że pismem z dnia 16 czerwca 2023 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie opłaty za pobyt dziecka strony w pieczy zastępczej od 1 października 2022 r. Podniósł, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zgodnie z przedłożonym oświadczeniem o sytuacji materialno-bytowej jest osobą uzyskującą stały dochód z tytułu renty socjalnej w wysokości 1945,48 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł. Łączny dochód strony wyniósł 2161,32 zł. Z uzyskiwanych dochodów strona ponosi wydatki w łącznej wysokości 1828,72 zł. W ocenie organu I instancji po uwzględnieniu ponoszonych wydatków pozostała kwota daje możliwość regulowania przez stronę opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ podkreślił, że z uchwały Rady Miasta G. z dnia [... r., Nr [...], w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub opłaty za wyżywienie i zakwaterowanie dziecka umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej (dalej "Uchwała") wynika, że organ może odstąpić od ustalenia opłaty w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z przesłanek. Podkreślił, że sformułowanie "może" oznacza, iż nie jest to obligatoryjne i zależy od decyzji organu prowadzącego postępowanie. W przypadku strony organ, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, rozważył możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej w oparciu o przesłankę wskazaną w § 1 pkt 5, 6 Uchwały, tj. 5) rodzic jest ubezwłasnowolniony; 6) rodzic legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub innym równoważnym. W ocenie organu z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że pomimo iż strona jest ubezwłasnowolniona i legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności jest w stanie regulować opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej przy racjonalnym gospodarowaniu dochodami. Skarżąca reprezentowana przez opiekuna prawnego (profesjonalnego pełnomocnika), złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła jej: - naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy skarżąca jest w stanie ponosić koszty alimentów, - naruszenie poprzez niezastosowanie § 1 Uchwały i nie odstąpienie od ustalenia opłaty pomimo wystąpienia dwóch przesłanek i uznanie, że strona jest w stanie płacić alimenty, - naruszenie zasady prawdy obiektywnej, W związku z podniesionymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania lub alternatywnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 8 lutego 2024 r., nr SKO.PS/41.5/26/2024/476 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i przedstawił przebieg postępowania. Potwierdził ustalenia organu I instancji w zakresie dochodów strony i ponoszonych przez nią wydatków, fakt legitymowania się przez stronę znacznym stopniem niepełnosprawności oraz okoliczność, że jest ona osobą ubezwłasnowolnioną. Wskazał, że stwierdzenie, iż spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu postępowania, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji rozważył możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w oparciu o przesłanki wskazane w § 1 pkt 5, 6 Uchwały. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Kolegium podzieliło tezy uzasadniania organu I instancji i podniosło, że w interesie społecznym leży wychowywanie dzieci w rodzinach biologicznych, a jeżeli z jakiegoś powodu rodzice nie są w stanie spełniać tej funkcji i dla dobra dziecka jest ono umieszczane w pieczy zastępczej, nie zwalnia to jednakże rodziców z obowiązku przynajmniej częściowego ponoszenia kosztów ich utrzymania. W konkluzji Kolegium stwierdziło, że strona jest matką dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej i to na niej ciąży obowiązek jego utrzymania. Strona złożyła skargę na decyzję Kolegium i ponowiła zarzuty podniesione w odwołaniu, podobnie jak i jego uzasadnienie oraz wnioski. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935) – dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 193 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę (ust. 1). Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (ust. 1a). W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 ww. ustawy określenia "może" oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd doszedł do wniosku, że w świetle stanu faktycznego sprawy uzasadnienie zarówno decyzji organu I instancji jak i organu odwoławczego jest lakoniczne i sprowadza się wyłącznie do matematycznego wyliczenia kwoty dochodów skarżącej i wydatków jakie ponosi ona na swoje utrzymanie. Z uzasadnienia żadnej z decyzji nie wynika, dlaczego pomimo wystąpienia po stronie skarżącej dwóch przesłanek z § 1 pkt 5 i 6 Uchwały i niewielkiej kwotowo różnicy pomiędzy jej dochodami a wydatkami, organy uznały, że powinna ona ponosić opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W ocenie Sądu przesłanka ubezwłasnowolnienia osoby lub znacznego stopnia jej niepełnosprawności stwarza niezwykle silne podstawy do zastosowania instytucji odstąpienia od pobierania opłaty. Odmowa odstąpienia przypadku wystąpienia tych przesłanek z Uchwały powinna być szczegółowo wyjaśniona i umotywowana. Akt prawa miejscowego jakim jest uchwała w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub opłaty za wyżywienie i zakwaterowanie dziecka umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, nie może tworzyć iluzji prawa do zastosowania tych instytucji. Sam fakt tylko matematycznego wykazania różnicy w dochodach i wydatkach osoby zobowiązanej, w ocenie sądu, nie spełnia wymogu odpowiednio umotywowanej decyzji uznaniowej. Uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienia organów obu instancji tego wymogu nie spełniają. Z powyższych względów Sąd uznał, że skarga była uzasadniona i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt lit c orzekł jak w sentencji. Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu zwarte w uzasadnieniu i po jego przeprowadzeniu wyda decyzję zgodną z przepisami prawa.