II SA/Po 625/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 4 lipca 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 04 lipca 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z 20 maja 2024 r. nr [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") o odmowie przyznania H. K. (dalej: również jako "strona", "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa decyzja, jak wynika z jej uzasadnienia, wydana została w następującym stanie sprawy. W dniu 26 czerwca 2023 r. H. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką G. S.. Decyzją z 13 lipca 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy D. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona wskazując, że sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką. SKO [...] decyzją z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Decyzją z 17 października 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy D. ponownie odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. SKO [...] decyzją z dnia 28 marca 2024 r. nr [...] ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Decyzją z 20 maja 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy D. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, ze względu na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 dalej "u.ś.r.") tj. warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że momentu powstania niepełnosprawności G. S. nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 lipca 2022 r. Mając na uwadze powyższe organ I instancji wskazał, że ze złożonej dokumentacji wynika, że niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Organ wskazał również, że z wywiadu środowiskowego wynika, że matka strony jest wdową, a córka zamieszkuje z niepełnosprawną matką oraz sprawuje nad nią ciągłą opiekę. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z decyzji odmownej i wskazując, że opieka nad chorą matką jest bardzo wymagająca i pochłania dużo czasu i siły. Decyzją z 4 lipca 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję. SKO stwierdziło, że ustawą z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) w art. 43 pkt 4 lit. a zmieniono przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., a na mocy art. 43 pkt 4 lit. b ww. ustawy uchylono przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nowe przepisy weszły w życie od 1 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy stwierdził, że wykładnia literalna art. 63 ust. 1 ustawy z 2023 r. o świadczeniu wspierającym pozwala to na wyrażenie stanowiska, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że "stara ustawa" ma zastosowanie tam, gdzie w drodze decyzji organ przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 roku. W odniesieniu do powyższego organ I instancji stwierdził, że negatywną przesłanką niepozwalającą na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. ze względu na treść przepisów u.ś.r. obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. ponieważ strona nie sprawuje opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła H. K. skarżąca wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości zarzucając im naruszenie: 1) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429), który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że warunkiem zastosowania' przepisów dotychczasowych jest powstanie prawa rozumiane wyłącznie jako wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r. a nie obiektywna okoliczność spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką G. S., - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i uznanie że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązujący od dnia 1 stycznia 2024 r., 2) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia, powoływania się jednocześnie na dwa wykluczające się reżimy prawne, przy jednoczesnym przyjęciu, że w sprawie skarżącego zgodnie z przepisami przejściowymi (art. 63 ust 1 ustawy o świadczeniu wspierającym) zastosowanie nie mają przepisy ustawy "starej" tj. o świadczeniu pielęgnacyjnym.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 t.j.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 t.j. dalej zwana "p.p.s.a."). sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołując się do aktualnego brzmienia ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm. – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.) uznało, iż osoba nad którą sprawowana jest opieka ukończyła 18 rok życia, a więc nie spełniono warunku przyznania tego świadczenia. W ocenie Sądu na gruncie przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym brak jest podstaw prawnych do formułowania oceny, że po zmianach wprowadzonych tą ustawą do złożonych wniosków przed tą datą należy stosować przepisy nowe, a nie przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejsza sprawę nie podziela stanowiska organu odwoławczego, iż przepisy przejściowe, w szczególności art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym nie dopuszczają stosowanie w niniejszej sprawie przepisów dotychczasowych. Analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach. Skarżony organ błędnie przyjmuje, że do rozstrzygania o zasadności wniosku Skarżącej należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust 1b u.ś.r. na dzień złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. Jeżeli rozpatrujący ponownie sprawę organ dojdzie do przekonania, że Skarżąca spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Powyższy wniosek płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 07 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim bowiem, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 01 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego. Dostrzegać zatem należy, że stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r.. Z uwagi na fakt, iż materialnoprawną podstawę dla oceny zasadności wniosku Skarżącej winny stanowić przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.), to zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2024 r. uznać należy za nieprawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), jak również z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej 480 zł.