II SA/Gl 733/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 marca 2024 r. nr SKO.PS/41.5/163/2024/4190 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 25 marca 2024 r. nr SKO.PS/41.5/163/2024/4190, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M. S. (dalej – Skarżący, Zobowiązany) i I. N. (Zobowiązana, Uczestniczka), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej – organ I instancji) z dnia 29 stycznia 2024 r. nr [...] ustalającą Skarżącemu i Uczestniczce solidarną opłatę za pobyt dziecka - M. N. w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej nr [...] w R. za okres: – od 10 sierpnia 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 5.615,68 zł, – od 1 września 2023 r. do 30 września 2023 r. w wysokości 7.913 zł, – od 1 października 2023 r. do 17 października 2023 r. wysokości 4.339,39 zł. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w R. o sygn. akt [...] umieścił syna Uczestników w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej nr [...] w R.. Następnie ten sam Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...] r. zwolnił go z pobytu we wskazanej Placówce i przekazał go pod pieczę babci. Z dniem 18 października 2023 r. małoletni został skreślony z listy wychowanków Placówki. Decyzją z dnia 3 listopada 2023 r. nr [...] organ I odmówił Uczestniczce odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej dziecka w pieczy zastępczej. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Kolegium z dnia 21 grudnia 2023 r. nr [...]. Prezydent Miasta również Skarżącemu odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (decyzja z dnia 3 listopada 2023 r. nr [...]). Kolegium decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r. nr [...] także to rozstrzygnięcie organu I instancji utrzymało w mocy. Następnie organ I instancji decyzją z dnia 29 stycznia 2024 r. ustalił Uczestnikom solidarnie opłatę za okres pobytu ich dziecka w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w wysokości: za sierpień 2023 r. - 5.615,68 zł, za wrzesień 2023 r. - 7.913 zł, za październik 2023 r. - 4.339,39 zł. Decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W jej uzasadnieniu Prezydent Miasta - powołując się na art. 193 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm. – dalej u.w.r.) - stwierdził, że obowiązek uiszczenia tej opłaty, spoczywa solidarnie na obojgu rodziców. Podkreślił, że obowiązek ten dotyczy także rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Wyjaśnił także, że wysokość opłaty warunkowana jest średnimi miesięcznymi wydatkami przeznaczonymi na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Dla tej, w której został umieszczony syn Uczestników zostały one określone na kwotę 7.913 zł zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych obsługiwanych przez Centrum Administracyjne Obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z [...] r. poz. [...] – dalej Zarządzenie). Organ I instancji pouczył również Uczestników o możliwości ubiegania się o umorzenie opłaty w całości lub w części na zasadach określonych uchwałą nr [...] Rady Miasta R. z dnia [...]r. w sprawie określania szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (t.j. Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z [...] r. poz. [...] – dalej Uchwała). W odwołaniu z dnia 10 lutego 2024 r. Skarżący zakwestionował rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W jego uzasadnieniu podniósł, że ustalenie jej wysokości wynika z niezrozumienia jego sytuacji materialnej i osobistej. Otóż żyje on w [...] i tam płaci podatki. Dlatego też nie można przenosić jego dochodu na warunki polskie. Zaznaczył, że jego wynagrodzenie jest jednym z niższych wypłacanych w [...] i wynosi 1.500 euro, gdzie jego stałe miesięczne wydatki, w tym zakup żywności, to kwota ok. 1.438 euro. Uczestnik stwierdził przy tym, że jego stan zdrowia nie pozwala mu na zwiększenie dochodów (odbył leczenie na [...], a także cierpi na nadciśnienie tętnicze). Jego trudna sytuacja finansowa nie pozwala mu na częste przyjazdy do Polski w celu poprawy relacji z synem. Konieczność zapłaty tak wysokiej opłaty – jak twierdzi Skarżący - wpłynie negatywnie jego starania w tym zakresie. W końcowej części Skarżący zawnioskował o umorzenie w całości lub w znacznej części określonej opłaty. Kolegium nie uwzględniając argumentacji odwołania, decyzją z dnia 25 marca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinsatncyjne. W uzasadnieniu decyzji zwrócono uwagę, że wysokość opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej ustala się na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.r. Podkreślono, że w niniejszym postępowaniu nie bada się sytuacji materialno-osobistej osób zobowiązanych do jej uiszczenia. Dlatego też okoliczności podnoszone w odwołaniu nie są brane pod uwagę przy ustaleniu opłaty za pobyt dziecka we wspomnianej placówce. Kolegium wskazało organowi I instancji na konieczność rozpatrzenia wniosku Skarżącego o umorzenie naliczonej mu opłaty. W skardze z dnia 30 kwietnia 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Zobowiązanego zarzucił decyzji Kolegium: 1) naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 47, art. 37 i art. 32 Konstytucji RP poprzez ustalenie rażąco zawyżonej opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, co godzi w podstawowe prawa obywatela Rzeczypospolitej Polskiej; b) art. 193 ust. 1 pkt 2 i następne u.w.r. poprzez jego zastosowanie i przyjęcie dla ustalenia opłaty, iż średnie wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka wynoszą 7.913 zł, co stanowi dla przeciętnie zarabiającego obywatela Polski brak obiektywnych kryteriów do uregulowania tych wydatków, a tym samym doprowadzenia do naruszenia praw podstawowych; 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 w związku z art. 77, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego w wyniku bezkrytycznego przyjęcia kosztów ustalenia pobytu za dziecko na poziomie 7.913 zł za jeden miesiąc, w sytuacji gdy średnie wynagrodzenie w Polsce oscyluje w granicach 7.768,35 zł brutto; b) art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia przesłanek podjętej decyzji w zakresie zarzutów podnoszonych przez Skarżącego w odwołaniu, w szczególności brak rzetelnego merytorycznego odniesienia się do zarzutów i uwag podnoszonych przez Skarżącego w stosunku do warunków i odniesienia się do minimalnego wynagrodzenia jakie pobiera Skarżący w [...], a także pobierania wynagrodzenia poniżej minimalnego wynagrodzenia tam gdzie zamieszkuje Skarżący. Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W skardze zawarto również żądanie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W motywach skargi podniesiono, że kwota miesięcznej opłaty na poziomie 7.913 zł nie przystaje do realiów życia polskiego obywatela, a ponadto nie ma odniesienia do kosztów utrzymania konkretnego podopiecznego. Kwota ta jest ustalana w formie zarządzenia, a tym samym – jak twierdzi pełnomocnik – obywatel nie ma wpływu na jej wysokość. W takim stanie rzeczy narusza to konstytucyjne prawa obywatela. Ponadto pełnomocnik zasygnalizował, że organy obu instancji bezkrytycznie uznały, że dochód jego mocodawcy przekracza kilkukrotnie kryterium dochodowe, nie dostrzegając, że nie zamieszkuje on w Polce, lecz w [...]. Dodatkowo wskazano, że Kolegium nie odniosło się do argumentacji odwołania, a także nie przeprowadziło analizy prawnej i stanu faktycznego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium z dnia 25 marca 2024 r., którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w przedmiocie ustalenia rodzicom małoletniego solidarnej opłaty za jego pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od 10 sierpnia 2023 r. do 17 października 2023 r. Zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Powyższą opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a u.w.r.). Ponadto jest ona także należną od rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.). W myśl natomiast art. 194 ust. 3 u.w.r. starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w art. 194 ust. 2 u.w.r., może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynikają zasady procedowania w przedmiocie ustalenia opłaty rodzicom dziecka, które mocą orzeczenia sądu rodzinnego zostało umieszczone w pieczy zastępczej. Otóż w przypadku ulokowania dziecka - w rozpatrywanej sprawie - w placówce opiekuńczo-wychowawczej opłata ta stanowi średnią miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka. Na tym etapie organ administracji nie bada sytuacji materialnej i osobistej podmiotów zobowiązanych do jej uiszczenia, w tym poza zakresem zainteresowania są również ich możliwości płatnicze (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 660/18, Lex nr 2574121). Zatem zarzuty skargi oparte na argumentacji odwołującej się do wysokości dochodów Zobowiązanego, które wykluczają możliwość uniesienia ciężaru tych opłat, pozostają bez znaczenia dla kontrolowanego rozstrzygnięcia. Zasygnalizować przy tym należy, że opłatą za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie został obciążony tylko Skarżący, a oboje rodzice na zasadach solidarności. Wskazać należy, że zagadnienia związane z sytuacją materialną Skarżącego była przedmiotem dywagacji na etapie rozstrzygania kwestii odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w kontekście przesłanek określonych w § 7 ust. 1 i 2 Uchwały. Postępowanie w tej materii zostało zakończone ostateczną decyzją Kolegium, odmawiającą zastosowania wobec Skarżącego wspomnianej ulgi. Pozostałe zaś możliwości, przewidziane w art. 194 u.w.r., związane ze zmniejszeniem obciążenia rodziców małoletniego, wymagają najpierw ustalenia przedmiotowej opłaty (zob. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2636/19, Lex nr 3499281). Zatem po ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej Skarżący uprawniony jest do tego, aby zwrócić się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części naliczonej opłaty. O wskazanej możliwości informował Skarżącego organ I instancji w decyzji z dnia 29 stycznia 2024 r. Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 196 ust. 1 u.w.r. średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym stanowi kwota rocznych wydatków przeznaczonych na działalność tej placówki lub ośrodka wynikająca z utrzymania dzieci z poprzedniego roku kalendarzowego, bez wydatków inwestycyjnych, powiększona o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy, podzielona przez liczbę miejsc w placówce lub ośrodku, ustaloną jako sumę rzeczywistej liczby dzieci w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku kalendarzowego. Dodać należy, że średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku (art. 196 ust. 3 u.w.r.). Z uregulowań tych należy wywieść, że ustalenie wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce ma charakter zobiektywizowany i uwarunkowany jest faktycznymi kosztami pobytu wychowanka w takim ośrodku. Trudno wymagać, aby zaniedbania rodzicielskie były premiowane przerzucaniem takich kosztów na podmioty publiczne, a więc w rzeczywistości na ogół obywateli. Nie można więc, jak próbuje tego dowieść pełnomocnik, doszukiwać się w takim sposobie ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej łamania konstytucyjnych zasad. Tym bardziej, że ustawodawca przewidział możliwości odstąpienia od ustalenia takiej opłaty, jak również możliwość zastosowania różnych form ulg w spłacie tej opłaty, w tym nawet umorzenia jej w całości. W świetle powyższego brak jest zatem podstaw dla uznania zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Stwierdzić ponadto należy, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa procesowego. Otóż koncentrują się one na twierdzeniu o bezkrytycznym ustaleniu tak wysokiej opłaty bez jej odniesienia do dochodów Skarżącego. Tymczasem, jak wykazano wcześniej, zagadnienie to pozostaje bez znaczenia na tym etapie postępowania, gdzie ustalana jest już sama opłata przy uwzględnieniu art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.z. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania Skarżącego oraz Uczestniczki o przeprowadzenie rozprawy.