II SA/Gl 752/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr SKO.PS/41.5/247/2024/5688 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę. W rozstrzyganej sprawie Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 6 lutego 2024 r. nr [...]: 1) ustalił comiesięczną opłatę za pobyt dziecka A. K. w pieczy zastępczej w wysokości: a) 5485,76 zł okres od 01.06.2023 r. do 30.06.2023 r., b) 707, 84 zł za okres od 01.07.2023 r. do 04.07.2023 r., c) 1592,64 zł za okres od 14.07.2023 r. do 22.07.2023 r., d) 707,84 za okres od 25.07.2023 r. do 28.07.2023 r., e) 5485,76 zł za okres od 01.08.2023 r. do 31.08.2023 r., 2) zobowiązał I. S. do ponoszenia powyższej opłaty. Wskazał jednocześnie, że od opłaty naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja stanie się ostateczna oraz, że należność należy przekazać na rachunek bankowy OPS G. W uzasadnieniu wskazano, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są adresatka decyzji (matka dziecka) oraz ojciec dziecka, przy czym w przypadku tego ostatniego, decyzją z dnia 7 września 2023 r. odstąpiono od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 29 sierpnia 2024 r. W przypadku adresatki decyzji takiego odstąpienia odmówiono (decyzją z dnia 16 października 2023 r.). W trakcie postępowania strona została wezwana do przedstawienia swojej sytuacji materialno – bytowej, czego jednak nie uczyniła. Organ ustalił natomiast, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, według jej oświadczenia uzyskuje dochód z prac dorywczych w kwocie od 50 do 200 zł. miesięcznie. W okresie od czerwca 2023 r. do sierpnia 2023 r. wypłacono stronie dodatek mieszkaniowy w wysokości 1.152,75 zł. miesięcznie. Strona oświadczyła, że opłaty takie jak: energia elektryczna, gaz ponosi były mąż, w czerwcu 2023 r. strona skorzystała z pomocy CARITAS, od września 2023 r. został jej przyznany zasiłek okresowy w wysokości 313 zł. miesięcznie oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności, od września 2023 r. wstrzymano wypłatę dodatku mieszkaniowego. Ponieważ wobec strony w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. nie zastosowano ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, dlatego jest ona zobowiązana do regulowania opłaty zgodnie z sentencją decyzji. Zgodnie z Zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta G. z dnia 29.03.2023 r. miesięczne utrzymanie dziecka w Domu Dziecka nr [...] w G. wynosi 5485, 76 zł. Opłata za miesiąc lipiec 2023 r. dotyczy dni, w których dziecko przebywało Domu Dziecka Nr [...] w G., w pozostałych dniach tego miesiąca było urlopowane. Postanowieniem z dnia 12 marca 2024 r. organ zawiesił postępowanie w sprawie umorzenia należności wynikających z (wcześniejszej) decyzji z dnia 6 lutego 2024 r. ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podniosła, że ma trudną i złożoną sytuację osobistą, materialną i dochodową, a przede wszystkim zdrowotną, gdyż leczy się [...] i obecnie czeka na przyjęcie na oddział dzienny trzymiesięcznej terapii. Zwróciła się o umorzenie należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości 13.979,84 zł. Ponadto posiada też dług za mieszkanie ok. 80 tys. zł. oraz zadłużenie alimentacyjne. Zwróciła się do Sądu Rejonowego o zmniejszenie alimentów na rzecz córki, bo nie osiąga nawet takich dochodów miesięcznych, nie wykonuje pracy zarobkowej i nie posiada stałych źródeł dochodu, z powodu choroby często przebywała na L4 i dlatego pracodawca ja zwolnił. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt.2 , ust.1a, ust. 2, ust. 6 do 8 oraz art. 194 ust 1, 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo- terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Ponoszą ją także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Organ odwoławczy wskazał, iż negatywnie rozpatrzono wniosek strony o odstąpienie od zobowiązania do ponoszenia opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej, Zgodnie z Zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta G. z dnia 29 marca 2023 r. miesięczne utrzymanie dziecka w Domu Dziecka nr [...] w G. (w którym przebywa córka strony) wynosi 5485,76 zł. Kolegium wskazało, że ponoszenie opłaty przez rodzica zapada w postaci decyzji ustalającej (art. 194 ust. 1), natomiast decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową (art. 194 ust. 3). Ze względu na fakt, że od każdej z tych decyzji przysługuje odrębny środek odwoławczy, jako pierwsza, winna zostać wydana decyzja w przedmiocie odstąpienia bądź nie, od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Jeśli taka decyzja uwzględniałaby wniosek strony wówczas w ogóle nie zachodziłaby potrzeba wydania kolejnej decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Gdyby natomiast została wydana decyzja odmawiająca odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, stronie przysługiwałby od niej środek odwoławczy i dopiero kiedy stałaby się ostateczna, mogłaby zostać wydana kolejna decyzja, ustalająca opłatę za pobyt dziecka, od której przysługiwałby z kolei odrębny środek odwoławczy. Strona jest rodzicem dziecka, które przebywa w pieczy zastępczej zgodnie z orzeczeniem sądu powszechnego. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, odebrała ona zawiadomienie o jego wszczęciu celem wydania decyzji ustalającej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium podkreśliło, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracji zaznacza się, iż sformułowanie normy art. 193 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 201 1 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej powoduje, że w przypadku zaistnienia okoliczności w niej określonych, organowi nie pozostawiono możliwości wyboru rozstrzygnięcia. Organ zobowiązany jest wydać decyzję w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a decyzja taka jest decyzją związaną. Ponadto normy te nie przewidują że ustalając wysokość opłaty organ może wziąć pod uwagę sytuację majątkową osoby zobowiązanej. Rodzice dziecka powinni wiedzieć, że dopóki ich dziecko przebywa w pieczy zastępczej są z mocy przepisów prawa obowiązani do ponoszenia opłaty do wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania wskazanego w art. 196 ustawy. Obowiązek ten może zostać ograniczony bądź zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa - uchwale rady powiatu i to w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Stroną postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są rodzice dziecka, a decyzja administracyjna winna regulować prawa i obowiązki obojga rodziców dziecka. Współudział rodziców w takim postępowaniu jest oparty na tzw. współuczestnictwie materialnym. Wskazano wreszcie, że zgodnie z Uchwałą Nr [...] Rady Miasta w G. z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej - na wniosek osoby zobowiązanej biorąc pod uwagę jej możliwości płatnicze należność ustaloną decyzją administracyjną można rozłożyć na raty lub odroczyć jej termin płatności w całości lub części albo umorzyć opłatę w całości lub w części. Jeśli strona złoży stosowany wniosek, zostanie on rozpatrzony odrębnym rozstrzygnięciem. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Wniosła ponownie o umorzenie całkowite opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z powodu bardzo trudnej sytuacji życiowej. Podniosła, że nie jest w stanie ponosić opłat, gdyż leczy się w Poradni [...] oczekuje na pobyt w szpitalu [...], przez zaburzenia nie jest w stanie radzić sobie z problemami życia codziennego, otrzymuje z OPS zasiłek stały w kwocie 388 zł. oraz zasiłek na posiłki. Do skargi dołączyła dokumenty medyczne oraz dotyczące jej sytuacji dochodowej. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na wstępie należy zauważyć, że fakt umieszczenia i przebywania córki skarżącej w pieczy zastępczej nie budzi żadnych wątpliwości, tym samym Sąd pominie rozważania dotyczące tej kwestii. Jednakże z uwagi na ten fakt na adresatce decyzji spoczywają określone obowiązki określone w art. 193 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177). Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; Opłatę, o której mowa powyżej rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Za ponoszenie wskazanej opłaty rodzice odpowiadają solidarnie. Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy opłatę ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, a starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa powyżej, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia przedmiotowej opłaty. Należy tu podkreślić, że w sprawach dotyczących ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej organ administracji podejmuje decyzję związaną, a mianowicie obowiązany jest wydać taką decyzję o ile wcześniej strona postępowania nie została zwolniona z jej ponoszenia, mocą decyzji o odstąpieniu od ustalenia tej opłaty. Jeżeli w danej sprawie stosowna decyzja o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie została wydana, tym samym organ administracji publicznej zobowiązany jest do wydania decyzji o ustaleniu takiej opłaty. Wysokość opłaty jest zależna od formy pieczy zastępczej oraz wysokości wydatków ponoszonych przez organy samorządu terytorialnego z tego tytułu. W tym zakresie organ wydający decyzję podejmuje stosowne rozstrzygnięcie w warunkach związania treścią normy prawnej i nie dysponuje możliwością miarkowania wysokości tej opłaty. Okoliczność ta posiada istotne znaczenie dla oceny działań podejmowanych przez organy administracji publicznej, ponieważ zakres postępowania wyjaśniającego w tym zakresie ograniczony jest wyłącznie do ustalenia formy sprawowanej pieczy zastępczej i ponoszonych z tego tytułu wydatków na utrzymanie dzieci. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że w rozstrzyganej sprawie organy pomocy społecznej prawidłowo ustaliły odpłatność za jej pobyt w rodzinie zastępczej, w wysokości wynikającej z pomocy otrzymywanej przez osoby sprawujące tę pieczę i zastępujące skarżącego w jego obowiązkach związanych z wychowaniem i zapewnieniem warunków prawidłowego rozwoju. We wskazanym zakresie organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i w ocenie składu orzekającego w sposób prawidłowy ustaliły wysokość nałożonego na skarżącej obowiązku. Z tego powodu brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniesionej skargi. W ślad za organem odwoławczym należy wskazać skarżącej, że samo ustalenie opłaty nie musi oznaczać konieczności jej ponoszenia. Opierając się na przepisach uchwały Nr [...] Rady Miasta w G. z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może ona wystąpić o rozłożenie płatności na raty, odroczenie terminu płatności, a nawet umorzenie opłaty w całości lub w części. Rozstrzygnięcie to zapadnie jednak w odrębnym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.