I SA/Lu 659/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 6 października 2022 r. nr 0601-IEE.711.250.2022.2 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz M. J. kwotę 100 (sto) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie (organ egzekucyjny) z 24 sierpnia 2022 r., oddalające skargę M. J. (zobowiązany) na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w I. S.A. (bank). W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że egzekucja skierowana do majątku zobowiązanego ma na celu realizację tytułów wykonawczych z 18 lutego 2022 r. nr: [...] i [...], które obejmują podatek, wynikający z decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno -Skarbowego w Białej Podlaskiej z 20 stycznia 2022 r. W ocenie organu, środek egzekucyjny, kwestionowany przez zobowiązanego, organ egzekucyjny zastosował zgodnie z art. 80 - art. 87 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 ze zm. - u.p.e.a.). Bank otrzymał zawiadomienie o zajęciu 18 lutego 2022 r. a zobowiązany 25 lutego 2022 r. Jednocześnie organ egzekucyjny respektuje kwotę wolną od egzekucji w wysokości 2.257,50 zł. Odnosząc się do argumentów zobowiązanego zawartych w skardze na czynność egzekucyjną, organ tłumaczył, że brak wymagalności obowiązku, niedoręczenie upomnienia były przedmiotem odrębnego i ostatecznego postanowienia organu z 29 lipca 2022 r. wydanego w trybie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei formalna prawidłowość wymienionych tytułów wykonawczych podlega odrębnemu rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny z punktu widzenia przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidzianej w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W ocenie organu, wbrew stanowisku zobowiązanego, zastosowany środek egzekucyjny nie jest zbyt uciążliwy. Jest on najczęściej stosowany i jednocześnie należy do najmniej uciążliwych. Pomimo spornego zajęcia, zobowiązany może korzystać z kwoty wolnej w wysokości 2.257 zł. Organ podkreślił konieczność prowadzenia egzekucji w sposób efektywny zgodnie z art. 7 u.p.e.a. Zobowiązany złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzucił naruszenie art. 33 § 1 pkt 2, pkt 7, pkt 8, pkt 10 u.p.e.a. Zobowiązany motywował, że: - zajęcie obejmuje już przedawnione zobowiązanie podatkowe, - nie otrzymał upomnienia, - zastosowany środek jest zbyt uciążliwy, - tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów formalnych ustanowionych w art. 27 u.p.e.a. W następstwie zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego z 24 sierpnia 2022 r. i o uchylenie spornej czynności egzekucyjnej. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zobowiązanego zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie organu nie jest zgodne z prawem. Stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Przytoczony przepis należy odczytywać z uwzględnieniem i w zgodzie z jego systemowym otoczeniem, a więc art. 29 § 1 i art. 59 § 1 u.p.e.a. Według art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Następnie w myśl art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części między innymi w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego; 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 (pozostałe punkty art. 59 § 1 u.p.e.a. sąd pominął jako aktualnie pozbawione znaczenia dla wyniku sprawy). Z zestawienia art. 29 § 1, art. 59 § 1, § 4 z art. 54 § 1 u.p.e.a. przede wszystkim wynika, ze organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję mają ustawowy obowiązek z urzędu sukcesywnie czuwać nad legalnością toku postępowania egzekucyjnego i egzekucji. W związku z tym każdy kolejny przypadek stosowania przymusu egzekucyjnego w celu zaingerowania w majątek zobowiązanego wymaga od wymienionych organów przeprowadzenia z urzędu rzetelnej i wszechstronnej analizy czy legalne jest stosowanie środka egzekucyjnego w konkretnej dacie, a więc między innymi czy egzekwowany obowiązek istnieje (egzekwowana należność nie uległa przedawnieniu), czy realizowany tytuł wykonawczy odpowiada prawu. Wykonywanie przez organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję obowiązków nałożonych mocą art. 29 § 1, art. 59 § 1, § 4 u.p.e.a. nie zależy od jakiejkolwiek inicjatywy zobowiązanego. Można powiedzieć, że brak inicjatywy zobowiązanego nie daje organowi egzekucyjnemu i organowi nadzorującemu egzekucję uprawnienia do stosowania przymusu egzekucyjnego wbrew prawu, w tym do egzekwowania nieistniejących należności czy na podstawie tytułów wykonawczych niezgodnych z prawem. Konsekwentnie zatem ustawodawca w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. mówi o naruszeniu ustawy, nie zaś wyłącznie przepisów u.p.e.a., normujących zasady stosowania konkretnego środka egzekucyjnego, dokonywania konkretnej czynności egzekucyjnej. Naruszenie ustawy w rozumieniu art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. może polegać również na tym, że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, mającej za przedmiot nieistniejący już obowiązek (przedawnioną należność) bądź w celu przymusowej realizacji tytułu wykonawczego niezgodnego z prawem. W tych sytuacjach niewątpliwie dochodzi do naruszenia ustawy, nawet jeśli nie zostały naruszone przepisy u.p.e.a., stanowiące wyłącznie o trybie, sposobie podejmowania konkretnej czynności, stosowania konkretnego środka egzekucyjnego. Wówczas bowiem naruszenie ustawy dotyczy nie trybu, ale bezpośrednio podstawy podejmowania czynności egzekucyjnej, stosowania środka egzekucyjnego. Literalne brzmienie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zobowiązuje organ egzekucyjny, organ nadzorujący egzekucję do analizy wszystkich unormowań ustawy, które mogą okazać się istotne dla jednoznacznego i trafnego stwierdzenia czy czynność egzekucyjna objęta skargą zobowiązanego naruszyła ustawę. Taka konstrukcja art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. daje zobowiązanemu instrument do domagania się od organu egzekucyjnego i organu nadzorującego egzekucję analizy legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, egzekucji przy każdym kolejnym podejmowaniu czynności egzekucyjnych, stosowaniu środków egzekucyjnych. Jest to dodatkowa gwarancja ustanowiona przez ustawodawcę dla zobowiązanego - obok zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.) czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1, § 4 u.p.e.a.) - zobowiązująca organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję do analizy czy postępowanie egzekucyjne i egzekucja - co do zasady - toczą się zgodnie z u.p.e.a. Przy czym art. 54 § 1 u.p.e.a. z jednej strony, zaś art. 33 § 1 i art. 59 § 1, § 4 u.p.e.a. z drugiej - pełnią różne funkcje w obrocie prawnym. Skarga na czynność egzekucyjną nie może bowiem prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Chroni zobowiązanego wyłącznie przed skutkami określonej czynności egzekucyjnej podjętej wbrew ustawie. Wobec tego ta sama wadliwość, to samo naruszenie prawa przez organ egzekucyjny może doprowadzić do uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną oraz niezależnie do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast w ramach art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ nie jest uprawniony do zawężania swojej kognicji i dostrzegania tylko wybranych przepisów ustawy. Tym samym błędne jest stwierdzenie organu, że istnienie egzekwowanego obowiązku, prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego pozostają poza ramami art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Organ dowolnie pomija przy tym, że również w takich sytuacjach, gdy egzekwowany obowiązek nie istnieje, tytuł wykonawczy nie odpowiada prawu, czynność egzekucyjna jest dokonana z naruszeniem ustawy, bo w ogóle nie powinna być podjęta bez względu na formalny tryb jej podjęcia. Zdaniem sądu, przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do sytuacji, w której czynność egzekucyjna miałaby zostać uznana za legalną pomimo tego, że przykładowo obejmuje nieistniejący obowiązek czy zmierza do realizacji tytułu wykonawczego niezgodnego z ustawą (u.p.e.a.). Jest to szczególnie wyraźne w tych przypadkach, w których organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję nie wykonują z urzędu obowiązków wynikających z art. 29 § 1, art. 59 § 1, § 4 u.p.e.a., a zobowiązany pozostaje bierny. Rzecz jednak w tym, że bierność zobowiązanego nie zwalnia organu egzekucyjnego i organu nadzorującego egzekucję od wywiązywania się ze swoich ustawowych obowiązków. Należy opowiedzieć się za wykładnią art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zgodną z art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które stanowią o tym, że w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Tak więc nie tylko literalne brzmienie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., ale także konstytucyjny kontekst tego środka zaskarżenia konsekwentnie wyklucza pozostawienie w obrocie prawnym czynności egzekucyjnej wówczas, gdy w świetle prawa nie mogło dojść do jej zastosowania z powodu czy to wygaśnięcia obowiązku, czy też wadliwości tytułu wykonawczego. W świetle powyższych rozważań istotne znaczenie dla wyniku sprawy ma okoliczność, że organ nie wykazał, aby w dacie stosowania spornego środka egzekucyjnego nie doszło do przedawnienia egzekwowanej należności zobowiązanego. Co do zasady przecież wraz z tokiem egzekucji upływa czas, a upływ czasu może skutkować przedawnieniem egzekwowanej należności. Ponadto równie ważna staje się treść tytułów wykonawczych wystawionych w stosunku do zobowiązanego 18 lutego 2022 r. nr: [...] i [...]. W wykonaniu ustawowej delegacji zawartej w art. 26 § 2 u.p.e.a Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej 12 stycznia 2021 r. wydał rozporządzenie w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U.2022.1856 - rozporządzenie z 12 stycznia 2021 r.). W załączniku nr 1 do wspomnianego rozporządzenia z 12 stycznia 2021 r. ujęte zostały objaśnienia dotyczące sporządzania tytułu wykonawczego TW-1. Takimi urzędowymi formularzami posłużył się wierzyciel przy wystawianiu wszystkich tytułów wykonawczych wymienionych przez organ w kontrolowanym postanowieniu. W odniesieniu do części A tytułu wykonawczego stwierdzono w omawianych objaśnieniach, że jeżeli tytuł wykonawczy obejmuje należność pieniężną, za którą odpowiedzialni są małżonkowie solidarnie, po bloku A1 wierzyciel dodaje i wypełnia blok A2. Żaden z analizowanych tytułów wykonawczych nie zawiera w części A bloku A2 koniecznego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego strony zobowiązanej i jej małżonka. Jednocześnie we wszystkich tytułach wykonawczych wierzyciel w części D poz. 6 zaznaczył pkt 1, zgodnie z którym odpowiedzialność za należność pieniężną z odsetkami obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Zatem tytuły wykonawcze, które organ egzekucyjny przymusowo realizuje przez zastosowanie spornego środka egzekucyjnego - za aprobatą organu nadzorującego egzekucję - zawierają podstawową sprzeczność. Z jednej strony brak w części A tytułów wykonawczych bloku A2 oznacza, że egzekucja nie może być kierowana do majątku wspólnego strony zobowiązanej i jej małżonka. Z drugiej zaś z części D poz. 6 pkt 1 wprost wynika, że odpowiedzialność za należność pieniężną z odsetkami obejmuje również majątek wspólny strony zobowiązanej i małżonka, czyli organ egzekucyjny zamierza egzekwować należności objęte tytułami wykonawczymi z majątku wspólnego strony zobowiązanej z jej małżonkiem. Jednocześnie organ całkowicie pominął zagadnienie czy organ egzekucyjny skierował egzekucję do majątku odrębnego zobowiązanego, czy też do majątku, należącego do małżeńskiej wspólności. W następstwie - niezależnie od ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia zarzutów zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej i wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego - skarga zobowiązanego złożona w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. wymagała od organu rzetelnej i wszechstronnej analizy czy sporna czynność egzekucyjna pozostaje w zgodzie z ustawą. Jak to zostało wyjaśnione wyżej, zgodność z ustawą w rozumieniu art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. odnosi się przede wszystkim do podstawy dokonania czynności egzekucyjnej, a dopiero w dalszej kolejności i w następstwie do trybu, sposobu jej dokonania. Tymczasem organ poprzestał wyłącznie na trybie zastosowania spornego środka egzekucyjnego. Ten tryb nie ma prawnego i rozstrzygającego znaczenia dopóki organ nie przedstawi rzetelnej i wyczerpującej analizy kwestii przedawnienia egzekwowanej należności i prawidłowości wystawienia przymusowo realizowanych tytułów wykonawczych. W podsumowaniu sąd ocenia, że nie odpowiada prawu sytuacja, w której organ podejmuje czynności egzekucyjne bez wykazania, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego i prowadzenie egzekucji mają umocowanie w ustawie w warunkach przesłanki ustanowionej w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Natomiast należy zgodzić się z organem co do tego, że zobowiązany nie wykazał na czym konkretnie miałaby polegać nadmierna uciążliwość środka egzekucyjnego objętego skargą. Jednak to zaniechanie zobowiązanego nie wpływa na wynik sprawy na obecnym etapie sądowej kontroli legalności, skoro dotychczas organ nie wykazał, aby w dacie stosowania spornego środka egzekucyjnego istniała należność dochodzona egzekucyjnie i aby przymusowo realizowane tytuły wykonawcze zostały wystawione zgodnie z prawem. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżone postanowienie organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 - P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 P.p.s.a. Obejmują one wpis od skargi (200 zł).