I GSK 1220/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Go 155/24 w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lutego 2024 r. nr UP-103/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 23 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Go 155/24 uwzględnił skargę Z.K. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 12 lutego 2024 r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – wniósł ZUS, a zaskarżając wyrok w całości wniósł alternatywnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji lub zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie skargi; w każdej zaś z tych sytuacji postulowano zasądzenie na rzecz ZUS kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wydanemu w sprawie wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, że odmawiając stronie przeciwnej umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji bezskuteczności egzekucji, organ przekroczył granice uznania administracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS z 12 lutego 2024 r. podczas gdy: a. organ był uprawniony do odmowy umorzenia należności z tytułu składek – pomimo ich obecnej nieściągalności – ze względu na zbliżające się osiągnięcie przez skarżącego wieku emerytalnego i realną szansę odzyskania ww. należności z egzekucji świadczenia emerytalnego strony przeciwnej; b. umorzenie należności na obecnym etapie osłabia kondycję finansową Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stojąc tym samym w sprzeczności z ustawowymi zadaniami tut. Zakładu. 2. prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2024.479) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący spełnia warunki do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo że ww. z uwagi na brak realizacji obowiązku odprowadzania składek wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu został pozbawiony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na okres 2 lat (wyrok z 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt: X Ga 1012/20). W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Strona nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej (kontrolnej) Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a.). Ponadto art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Z kolei w przypadku zarzutu błędnej wykładni konieczne jest wskazanie na czym polega wadliwe rozumienie przez Sąd pierwszej instancji przepisu. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, że ZUS nie zamierza wykonać wskazań zawartych we wcześniejszym wyroku, którego nie zaskarżył w trybie kasacyjnym, o czym świadczy niniejszy cytat pochodzący z uzasadnienia rozpatrywanej skargi kasacyjnej: "Natomiast wykonanie zaskarżonego wyroku z 23 maja 2024 r. (wskazaną datę należy uznać za błędną, gdyż w istocie jest to wyrok z 7 września 2023 r. - przyp. NSA) oznaczałoby w praktyce konieczność umorzenia należności składkowych, co stoi w sprzeczności z ustawowymi zadaniami Zakładu". W tym zaś kontekście wskazać trzeba, że skoro wcześniejszego orzeczenia z 7 września 2023 r., sygn. akt II SA/Go 197/23 nie zaskarżono to ma zastosowanie art. 153 p.p.s.a. - ze wszystkimi konsekwencjami, o których mowa w tym przepisie. Trudno też ocenić argument wywodzony na bazie wyroku WSA w Gliwicach z 28 sierpnia 2018 r., skoro nie wskazano w motywach skargi kasacyjnej jego sygnatury. Wskazane w motywach skargi kasacyjnej argumenty - w tym troska o ochronę wpływów do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz interesu ubezpieczonego, aby Z. K. przez "odprowadzanie składek miał zapewnione podstawowe zabezpieczenie (...) emerytalne" w kontekście prowadzonej nierentownej działalności gospodarczej - pozbawione są jakiegokolwiek znaczenia gdyż nie wykazano w motywach skargi kasacyjnej, iż stosownie - do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - doszło do naruszenia wskazanych w podstawie kasacyjnej przepisów postępowania w stopniu mającym "istotny" wpływ na wynik sprawy. Z kolei zarzut obrazy przepisów prawa materialnego w żaden sposób nie został uzasadniony (vide treść art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), w tym propozycję właściwego zastosowania przepisów wskazanych w podstawie kasacyjnej. Mając na uwadze treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.