I SA/Rz 97/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. skargi K.B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. I SA/RZ 663/21 w sprawie ze skargi K.B. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2021 r., nr 1801-IOV-2.4103.104.2020 w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2015 roku p o s t a n a w i a odrzucić skargę. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 663/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę K. B. (Skarżącej). Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej o naruszeniu przepisów postępowania oraz prawa materialnego w niniejszej sprawie, wyrok został wydany w składzie: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska. Wyrok jest prawomocny. W dniu 16 lutego 2024 r. wpłynęła do Sądu skarga Skarżącej o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem. Odnośnie do podstawy wznowienia, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), Skarżąca wskazała na przepis art. 271 p.p.s.a. podnosząc zarzut nieważności, albowiem w składzie sądu, który wydał prawomocny wyrok w sprawie Skarżącej tj. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 663/21 uczestniczyła osoba nieuprawiona, tj. SWSA Jacek Boratyn. Ponadto jako podstawę wznowienia postępowania Skarżąca podała przepis art. 272 § 3 p.p.s.a. z powodu wydania w dniu 23 listopada 2023 r. przez Europejski Trybunał Praw Człowieka wyroku pilotażowego w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), z którego wynika, że udziały w wydaniu wyroku osoby, która została wybrana w procedurze powoływania sędziów z udziałem Krajowej Rady Sądownictwo, ukształtowanej na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r., nie gwarantuje jednostce prawa do rzetelnego procesu, wynikającego z art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm., dalej: ,,Konwencja"), zakresie prawa człowieka do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Jako moment, w którym Skarżąca dowiedziała się o podstawie wznowienia wskazała dzień wydania wyroku przez Europejski Trybunał Praw Człowieka ( dalej ETPCz) w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), tj. 23 listopada 2023 r. Wyrok ten ma charakter pilotażowy i potwierdza, że w Polsce istnieje systemowy problem co do zagwarantowania stronom prawa do rzetelnego procesu sądowego. Wywodząc powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 22 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 663/21 oraz uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2021 r. znak: 1801-lOV-2.4103.104.2019 w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności Sąd odniesie się od nie uwzględnienia wniosków skarżącej o wystąpienie z pytaniami prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W ocenie sądu brak jest ku temu podstaw. Pojęcie osoby nieuprawnionej do orzekania jest pojęciem wynikającym z prawa krajowego i zostało już zdekodowane w judykatach wydanych przez NSA. Sam TSUE w wydanych dotychczas wyrokach nie uznał sędziego powołanego przez Prezydenta za osobę "nieuprawniona" do orzekania. Dlatego też sąd nie miał wątpliwości, których zaistnienie jest podstawą do wystąpienia z pytaniami prejudycjalnymi do TSUE. Przepis art. 280 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Sąd bada na posiedzeniu niejawnym czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Przez to ostatnie pojęcie należy zrozumieć zbadanie czy składający skargę o wznowienie postępowania jako jej podstawę wskazał którąś z przyczyn wymienionych w art. 271, art. 272 czy w końcu art. 273 P.p.s.a.. Chodzi tutaj o zbadanie czy któraś z tych przesłanek została w sposób formalny wymieniona w skardze. W sprawie niniejszej Skarżąca wskazał jako przyczynę wznowienia udział w składzie orzekającym sędziego nieuprawnionego, który został powołany na stanowisko Sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa wyłonionej po uprzednim skróceniu w sposób niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej kadencji legalnie działającej Rady. Przywołała także wyrok ETPCz w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce z 23 listopada 2023 r. Takie wskazanie mieści się w ramach podstawy określonej w art. 271 pkt 1 P.p.s.a. która obejmuje takie sytuacje wznowienia postępowania z powodu nieważności, gdy w składzie Sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał Sędzia wyłączony na mocy ustawy. Nie zachodziła zatem podstawa do skorzystania z instytucji przewidzianej w art. 280 § 1 P.p.s.a. Przepis art. 281 P.p.s.a. stanowi, że na rozprawie Sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia, to odrzuca skargę o wznowienie. Chodzi tutaj o takie rozważenie okoliczności sprawy, gdzie należy stwierdzić czy okoliczności faktyczne podane przez składającego skargę o wznowienie mieszczą się w ramach podstawy wznowienia zawartej w powołanych przepisach art. 271 do art. 273 P.p.s.a. Ponieważ w niniejszej sprawie Skarżący jako pierwszą podstawę wznowienia wskazał na przesłankę mogącą mieścić się w podstawie art. 271 pkt 1 P.p.s.a. należało rozważyć czy w składzie Sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo orzekał Sędzia wyłączony na mocy ustawy. Przesłanki zawarte w tej podstawie nie zostały zrealizowane. Skład orzekający w pełni podziela pogląd zawarty w wyroku NSA z 25 maja 2023 r. sygn. III FSK 1592/22, który stwierdził że "sędzia sądu administracyjnego jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim, także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami". Trzeba bowiem wskazać, że sędzia sądu administracyjnego nie może być osobą nieuprawnioną, o której mowa w art. 271 pkt 1 P.p.s.a. skoro przeszedł pozytywnie procedurę powołania na urząd sędziego. Nawet gdyby w toku powoływania na urząd sędziego doszło do uchybień przepisom rangi podkonstytucyjnej to akt powołania przez Prezydenta RP szanuje te uchybienia (por. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2019 r., I OZ 712/19). Bazując na przedstawionych poglądach Sąd uznał, że wskazywany we wniosku sędzia WSA Jacek Boratyn nie może być uznany za osobę nieuprawnioną do orzekania, a tym samym nie zaktualizowała się ta przesłanka wskazana przez skarżącego. Nie może być również mowy o zaistnieniu podstawy do wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy. Instytucja wyłączenia sędziego z urzędu została przewidziana w art. 18 § 1 P.p.s.a., gdzie w punktach od 1 do 7 enumeratywnie wymieniono wszystkie sytuacje, kiedy sędzia jest z mocy samej ustawy wyłączony od orzekania. Żadna z tych przyczyn w sprawie niniejszej nie zaistniała. Należy jeszcze wskazać że w ramach podstaw wznowienia postępowania przewidzianych przepisem art. 271 pkt 1 P.p.s.a. nie mieści się badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Tryb badania spełnienia tych przesłanek został przewidziany w art. 5a ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Nie zaistniała również ustawowa przesłanka wznowienia określona w art. 272 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Sytuacja opisana w tej podstawie wznowienia w ocenie sądu zaistnieje wówczas, gdy osoba będąca stroną przez organem międzynarodowym uzyska korzystne dla niej rozstrzygnięcie i ma ono wpływ na zapadłe rozstrzygnięcie sądu administracyjnego. Analizując przepis art. 272 § 3 P.p.s.a. w ujęciu systemowym czyli w odniesieniu do innych regulacji zawartych w tej ustawie odnośnie dopuszczalności wznowienia postępowania z uwagi na orzeczenie organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Polskę należy jednak zauważyć odrębności pomiędzy konsekwencjami wydania orzeczenia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE ), a Europejski Trybunał Praw Człowieka. Przepis art. 272 § 3 P.p.s.a. stanowił początkowo przesłankę do wznowienia postępowania sądowo administracyjnego w odniesieniu do orzeczeń obydwóch tych Wysokich Trybunałów. W odniesieniu do obydwóch uznawano przesłankę konieczności doręczenia wyroku Trybunału stronie, co z kolei było rozumiane tak, że tylko osoba, która uzyskała korzystny dla siebie wyrok któregoś z tych trybunałów miała uprawnienie do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Jednak takie rozumienie tego przepisu z uwzględnieniem roli jaką pełni Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w systemie organów Unii, a zwłaszcza jego rola przy stosowaniu prawa Unii określona w art. 267 TFUE (Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Publ. Dz.U.2004.90.864/2 z dnia 2004.04.30 ), na mocy którego to przepisu jest on jedynym organem do dokonywania wiążącej wykładni Traktatów i aktów przyjętych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii spowodowało podjęcie przez NSA uchwały w składzie 7-miu sędziów w dniu z dnia 16 października 2017 r. I FPS 1/17, w której stwierdzono , że podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) może być orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania. Uchwała ta odnosiła się jednak tylko i wyłącznie do orzeczeń TSUE, nie mieściły się w jej zakresie przedmiotowym orzeczenia ETPCz. NSA w składzie poszerzonym szeroko odwołując się do zasad prawa Unijnego przyjął, że dla zabezpieczenia skutecznego stosowania prawa Unii przepis art. 272 § 3 P.p.s.a. musi być rozumiany w ten sposób, że prawo do wniesienia skargi o wznowienia posiada nie tylko osoba będąca uczestnikiem postępowania przez TSUE , ale każda znajdująca się w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej. Argumentacja ta została jednak w całości wyprowadzona z prawa Unijnego, nie zaś szerzej – europejskiego. Z uchwały tej w ocenie sądu wynikało więc po pierwsze, że rozumienie przepisu art. 272 § 3 P.p.s.a. , sprowadzające się do przyjęcia, że uprawnionym do wniesienia skargi na jego podstawie jest tylko uczestnik postępowania przed organem międzynarodowym jest prawidłowe, jednak, po drugie z uwagi na rolę jaką pełni TSUE w systemie organów Unii powinna mieć takie prawo także inna osoba, jeśli znajduje się w sytuacji objętej orzeczeniem TSUE. Zasada ta została wprowadzona do porządku prawnego poprzez nowelizację P.p.s.a. na podstawie ustawy z dnia z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U.2021.54 z dnia 2021.01.11.) Wprowadziła ona przepis ust. 2a do art. 272 P.p.s.a., który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Ustawodawca rozszerzył zatem krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi o wznowienie postępowania i aktualnie uprawnieni są wszyscy, co do których treść orzeczenia TSUE ma wpływ na wydane w jego sprawie orzeczenie. Trzeba jednak podkreślić, że ustawodawca zmieniając P.p.s.a. zmianę swoją ograniczył jedynie do TSUE. Nie obejmuje ona swoim zakresem przedmiotowym orzeczeń wydanych przez ETPCz. W jego przypadku podstawą złożenia wniosku może być dalej tylko i wyłącznie przepis art. 272 § 3 P.p.s.a. Brak jest przy tym, zdaniem sądu I instancji podstaw do stosowania analogicznie przepisu art. 272 § 2a P.p.s.a. do orzeczeń ETPCz, jak także brak jest podstaw do stosowania zasady określonej w uchwale NSA. Inne są bowiem kompetencje ETPCz, jak także inny jest charakter jego orzeczeń. Mają one charakter rozstrzygania spraw pomiędzy państwami (art. 33 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Rzym.1950.11.04. Dz.U.1993.61.284 z dnia 1993.07.10), czy też spraw każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w Konwencji lub jej protokołach (art. 34 Konwencji). Rozstrzygnięcie ma zatem charakter jednostkowy. Taki charakter tego rozstrzygnięcia pozwala na jego odmienną ocenę w aspekcie prawa do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Oceny takiej nie zmienia fakt, że orzeczenia na jakie powoływała się strona ma charakter wyroku pilotażowego (w nomenklaturze ETPCz). Jak bowiem wynika z treści przepisu art. 272 § 3 P.p.s.a. podstawą wznowienia mogą być orzeczenia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Takie brzmienie tego przepisu musi być wykładane w ten sposób, że po pierwsze sam fakt działania organu odbywa się na podstawie takiej umowy. Są nią uregulowane wszelkie elementy "konstrukcyjne" organu, a po drugie rozstrzygnięcie swoje wydaje na podstawie uprawnień przyznanych mu przez taką właśnie umowę międzynarodową. Po pierwsze zatem Państwo Polskie zaakceptowało w umowie fakt powstania takiego organu, a po drugie nadało mu odpowiednie kompetencje do wydawania wiążących rozstrzygnięć. Natomiast procedura wyroku pilotażowego nie jest procedurą traktatową, a jedynie procedurą wprowadzoną przez sam Trybunał, który "mając na uwadze Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz jej Protokoły, ustanowił Regulamin (Dz.U.1993.61.284/1). Art. 61 ust. 1 tego regulaminu przewiduje, że Trybunał może wszcząć procedurę wyroku pilotażowego i wydać wyrok pilotażowy, gdy okoliczności faktyczne skargi wskazują na istnienie w zainteresowanej Układającej się Stronie problemu strukturalnego lub systemowego bądź innej podobnej dysfunkcji, która spowodowała lub może spowodować podobne skargi. Jednocześnie Regulamin w § 61 ust. 8 stanowi, że w przypadku niezastosowania się przez zainteresowaną Układającą się Stronę do sentencji wyroku pilotażowego, Trybunał podejmuje rozpatrywanie skarg odroczonych zgodnie z ustępem 6. Uregulowanie instytucji wyroku pilotażowego w Regulaminie ETPCz budzi zatem wątpliwości sądu I instancji co do tego, czy procedura tam przewidziana i zastosowana w sprawie na która powołuje się Skarżąca może być traktowana w aspekcie art. 272 § 3 P.p.s.a. analogicznie do traktatowych uprawnień TSUE zawartych w art. 267 TFUE. Powyżej przedstawiona argumentacja w ocenie sądu nie pozwala zatem, z uwzględnieniem wyjątkowego charakteru instytucji wzruszania prawomocnych orzeczeń sądowych zastosować per analogiam zasady przyjętej przez NSA w powołanej powyżej uchwale do wyroków zapadłych przed ETPCz. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie była uczestnikiem postępowania przed ETPCz, a zatem nie mamy do czynienia z zaistnieniem przesłanki określonej w art. 272 § 3 P.p.s.a. Z uwagi na powyższe wskazane argumenty Sąd uznał, że okoliczności faktyczne wskazane w skardze nie wyczerpują przesłanki z art. 271 pkt 1 i art. 272 § 3 P.p.s.a., a tym samym wznowienie jest niedopuszczalne i zgodnie z art. 281 P.p.s.a., skargę o wznowienie należało odrzucić.