III OSK 5606/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 336/20 w sprawie ze skargi L.O. na decyzję Rektora [...] z dnia 14 stycznia 2020 r. nr KCSA.427.344.19 KCSA/85/20 w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 336/20 po rozpoznaniu sprawy ze skargi L.O. na decyzję Rektora [...], z dnia 14 stycznia 2020 r., nr KCSA.427.344.19 KCSA/85/20 w przedmiocie skreślenia z listy studentów, oddalił skargę. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna. L.O. rozpoczął w roku akademickim 2013/2014 jednolite studia magisterskie, prowadzone w [...] w języku [...] na kierunku [...]. W roku akademickim 2016/2017 L.O. decyzją Dziekana z 19 kwietnia 2017 r. został skreślony z listy studentów z powodu braku postępów w nauce. W dniu 6 lutego 2019 r. L.O. otrzymał zgodę Rektora [...] na wznowienie jednolitych studiów magisterskich w języku [...] na kierunku [...] począwszy od 4 semestru 2 roku studiów. W roku akademickim 2018/2019 L.O. w związku z nieuzyskaniem liczby punktów ECTS wymaganych zgodnie z planem studiów do zaliczenia semestru czwartego, wystąpił w wnioskiem do Prodziekana o udzielenie zgody na warunkowe zaliczenie semestru. W dniu 11 października 2019 r. Prodziekan wyraził skarżącemu zgodę na warunkowe zaliczenie semestru, wyznaczając termin jednego miesiąca na zaliczenie przedmiotu z warunkowo zaliczonego semestru: [...]. L.O. nie zaliczył ww. przedmiotu w wyznaczonym terminie, otrzymując ocenę negatywną z egzaminu warunkowego. Pismem z 20 listopada 2019 r. L.O. został poinformowany o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie skreślenia z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce oraz o przysługującym stronie postępowania, stosownie do art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej jako: k.p.a., prawie do czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania, a przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, z którego to uprawnienia L.O. skorzystał, przedkładając pismo z 10.12.2019 r., w którym sugerował, że w trakcie egzaminu warunkowego z przedmiotu [...] doszło do incydentu ściągania przy pomocy telefonu komórkowego przez innych studentów. Wobec braku stanowczych dowodów na poparcie tej tezy Rektor uznał podniesione argumenty za niewystarczające oraz wskazał, że domniemany incydent nie miał wpływu na wynik egzaminu L.O. Nie uzyskał on z egzaminu warunkowego wystarczającej liczby punktów na zaliczenie przedmiotu (wynik studenta: 5,5 pkt. na 15 pkt.). Dodatkowo liczba ta została podtrzymana przez komisję weryfikującą egzamin pisemny strony w dniu 15.11.2019 r. W dniu 17 grudnia 2019 r. Rektor [...] wydał decyzję o skreśleniu L.O. z listy studentów trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich prowadzonych w [...] w języku [...] na kierunku [...] z powody braku postępów w nauce. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L.O. opisał sytuację, która utrudniła mu kontunuowanie studiów na [...]. W lipcu 2017 r. wygasło bowiem zezwolenie czasowe na pobyt w Polsce wydane skarżącemu w celu kształcenia na studiach. Skarżący podniósł, iż swoje wysiłki skupił na licznych próbach uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce, co zakończyło się sukcesem 31.12.2018 r. W międzyczasie nie poświęcał jednak praktycznie czasu na naukę. Po powrocie na studia w lutym 2019 r. L.O. uczęszczał na zajęcia z [...], z której zdał egzamin oraz drugi semestr przedmiotu [...]. Student nie zdołał zaliczyć egzaminu z tego ostatniego przedmiotu. Decyzją z dnia 14 stycznia 2019 r. Rektor [...] powołując się na treść art. 138 § 1 k.p.a., art. 108 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 i art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dalej jako: p.w.s.n., oraz § 52 ust. 2 pkt 2, § 6 ust. 1, § 53 ust. 5 Regulaminu studiów, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi L.O. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a, art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 84 k.p.a. W motywach powołanego na wstępie wyroku WSA wskazał, że w myśl § 52 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Studenta można skreślić z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Zgodnie natomiast z § 53 ust. 3 Regulaminu studiów brak postępów w nauce stwierdza się, jeżeli wystąpi, co najmniej jedna z następujących przesłanek: 1/ student po dwukrotnym powtarzaniu semestru po raz trzeci ubiega się o zgodę na powtarzanie semestru; 2/ student nie zaliczył w wyznaczonym terminie jednego miesiąca przedmiotu lub przedmiotów z warunkowo zaliczonego semestru. W § 53 ust. 6 Regulaminu studiów wskazano natomiast, że niezaliczenie semestru stwierdza się, jeżeli student nie otrzymał liczby punktów ECTS wymaganej do zaliczenia semestru oraz nie uzyskał zgody na warunkowe zaliczenie semestru lub powtarzanie semestru z powodu niespełnienia wymagań, o których mowa odpowiednio w § 24 lub § 25. Konsekwencje naruszenia wymienionych obowiązków studenta wskazane zostały w art. 108 p.s.w.n. Stosownie do treści art. 108 ust. 2 p.s.w.n. student może być skreślony z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Wprawdzie w myśl tego przepisu decyzja w przedmiocie skreślenia w takim wypadku ma charakter uznaniowy, a nie obligatoryjny, lecz takie uregulowanie wynika z poszanowania przez ustawodawcę zasady autonomii uczelni. Pozostawienie tej kwestii do swobodnego uznania organów uczelni umożliwia uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązania się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. WSA wskazał, że nie budzą wątpliwości ustalenia organu, iż skarżący dwukrotnie uzyskał zgodę Dziekana Wydziału [...] na powtarzanie semestru studiów: II semestru - w roku akademickim 2014/2015, IV semestru - w roku akademickim 2016/2017. W powyższych okolicznościach faktycznych prawidłowe było stwierdzenie organu, że strona wykorzystała uprawnienia do jednorazowego powtarzania nie więcej niż dwóch różnych semestrów w trakcie trwania całego cyklu kształcenia, a tym samym wystąpił brak możliwości powtarzania semestru po raz kolejny. Skoro Regulamin Studiów [...] nakładał na skarżącego określone obowiązki, warunkujące zaliczenie semestru, w tym obowiązek zaliczenia zajęć określonych planem studiów, a z akt przedmiotowej sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący na dzień wydania decyzji nie zaliczył ww. przedmiotu w wyznaczonym terminie, otrzymując ocenę negatywną z egzaminu warunkowego i jednocześnie skarżący wykorzystał uprawnienie do jednorazowego powtarzania nie więcej niż dwóch różnych semestrów w trakcie trwania całego cyklu kształcenia (II semestru w roku akademickim 2014/2015 oraz IV semestru w roku akademickim 2016/2017), to tym samym należy uznać za prawidłowe stanowisko organu, że w takiej sytuacji wystąpiła podstawa do stwierdzenia, że skarżący wykazuje brak postępów w nauce. To zaś stanowiło uzasadnioną podstawę do podjęcia, na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. oraz § 52 ust. 2 pkt 2 Regulaminu, decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów. Poczynionych ustaleń nie podważają argumenty zmierzające do wykazania, iż organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności, że w trakcie egzaminu warunkowego z przedmiotu [...] doszło do incydentu ściągania przy pomocy telefonu komórkowego przez innych studentów. Jak słusznie stwierdził organ, okoliczności te nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Rektor trafnie uznał, że wskazywany przez stronę incydent nie miał wpływu na wynik egzaminu samego L.O. Bez znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy jest również okoliczność, czy inni studenci samodzielnie zdawali egzamin, czy też nie. Istotne jest natomiast to, iż skarżący nie uzyskał wystarczającej liczby punktów na zaliczenie przedmiotu (wynik studenta: 5,5 pkt. na 15 pkt.), a tym samym z egzaminu warunkowego otrzymał ocenę negatywną. Dodatkowo liczba ta została podtrzymana przez komisję weryfikującą egzamin pisemny L.O. w dniu 15.11.2019 r. Rektor [...] trafnie wskazał, że nie jest w żadnym zakresie uprawniony do podważania oceny wystawionej przez specjalistę z danej dziedziny, ani dopuszczania dowodu z opinii biegłego na okoliczność weryfikacji treści pytań, w sytuacji kiedy zostały zachowane reguły związane z przeprowadzeniem egzaminu, co niewątpliwie miało miejsce w tym przypadku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł L.O. zaskarżając ten wyrok w całości. Na zasadzie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. t.j. z 2019 r. Nr 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: "zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi naruszenia przepisów postępowania, których dopuściły się organy administracyjne", tj.: "1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez: bezzasadne ustalenie, że sam fakt braku prowadzenia przez organ II Instancji postępowania dowodowego zwalniał go od obowiązku udzielenia stronom terminu na zgłoszenie wniosków dowodowych oraz ustosunkowania się do zgromadzonego materiału dowodowego," "2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego polegającą na braku szczegółowego zbadania przez Sąd I Instancji czy przyczyny które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów zostały w sposób należyty wyjaśnione i poparte konkretnymi argumentami, zaś uchybienie to w konsekwencji spowodowało oddalenie skargi." Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Skarga kasacyjna zawiera uzasadnienie zarzutów. W piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2021 r., złożonym po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną, Rektor [...] wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wskazany w zarzucie pierwszym przepis art. 10 § 1 k.p.a. stanowi: "Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań." Zarzut dotyczący naruszenia art. 10 k.p.a. może uzasadniać uchylenie zaskarżonego aktu, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Koniecznym jest zatem ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero bowiem wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., uzasadnia wzruszenie zaskarżonego aktu na podstawie art. 10 § 1 bk.p.a. Z akt postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem I instancji wynika, że stronę zawiadomiono o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, z czego skarżący kasacyjnie skorzystał. Skarga kasacyjna nie wykazała natomiast wpływu niepowiadomienia skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na poprawność zapadłego rozstrzygnięcia. Chybiony okazał się także zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. Nie można podzielić poglądu skarżącego kasacyjnie, że w sprawie wybiórczo oceniono materiał dowody. Zgodnie z zasadą prawy obiektywnej w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan sprawy odpowiadający rzeczywistości. Inicjatywa dowodowa strony, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z zasady tej wynika, że ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie w sprawie. Z kolei zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy – inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego. W rozpoznawanej sprawie wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia przedmiotu postępowania zostały wyjaśnione. Ustalono bowiem, że skarżący na dzień wydania decyzji nie zaliczył przedmiotu [...] w wyznaczonym terminie, otrzymując ocenę negatywną z egzaminu warunkowego i jednocześnie skarżący wykorzystał uprawnienie do jednorazowego powtarzania nie więcej niż dwóch różnych semestrów w trakcie trwania całego cyklu kształcenia. Prawidłowo również ocenił WSA, że w sprawie nie było podstaw do weryfikowania strony merytorycznej egzaminu, ponieważ sfera ta pozostaje poza zakresem kontroli sądu jako mieszcząca się w zakresie autonomii kształcenia przynależnej każdej uczelni wyższej. Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.