IV SA/Po 621/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P. R., A. S., M. S., J. R., A. S., T. G. i M. W. na decyzję Wojewody z dnia 14 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę w całości. Decyzją Starosty P. z 26 października 2023 r., znak [...] w punkcie I odmówiono zwrotu A. P. , M. S., M. W., A. S., T. G., J. R. i P. R. nieruchomości stanowiących własność Miasta P. , położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: arkusz mapy 15, obręb D. działki nr [...] i [...] zapisane w księdze wieczystej KW nr [...]; działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW nr [...]; działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW nr [...]; działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW nr [...]; działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] i działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] W punkcie II decyzji umorzono postępowanie w zakresie nieruchomości stanowiącej własność Miasta P. , położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy 15, obręb D. zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] Odwołania od powyższej decyzji wnieśli P. R., A. P., M. S., J. R., M. W., A. S. oraz T. G.. Odwołujący P. R. wskazał, iż w jego ocenie, w orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości nie określono celu wywłaszczenia, a jedynie przywołano treść art. 3 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, co zdaniem odwołującego nie spełnia wymogów ustawowych. Odwołujący podkreślił, iż cel wywłaszczenia nieruchomości, zgodnie z art. 119 pkt 1 u.g.n. powinien być precyzyjnie określony. Podniesiono również, iż organ dokonujący wywłaszczenia określił cel wywłaszczenia w sposób ogólny, nie pozwalający ocenić, czy cel ten został na skutek wywłaszczenia osiągnięty. Pozostali odwołujący zarzucili Staroście P. , iż po raz kolejny nie wyjaśnił okoliczności związanych ze zbyciem lokali, których nabywców uznał za uczestników postępowania. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, kiedy wymienione w uzasadnieniu lokale wraz z udziałem w gruncie (prawo użytkowania wieczystego) stały się własnością osób fizycznych. Ponadto, odwołujący wskazali, iż "z przeprowadzonych dwukrotnie oględzin wynika, iż działki nr [...] oraz [...] aktualnie albo nie są zagospodarowane w żaden sposób, albo też znajdują się na nich budynki gospodarcze i zieleń, z całą zaś pewnością nie stanowią - wbrew treści pisma Z. Sp. z o.o. z dnia 2 marca 2015 r. - terenu niezbędnego dla prawidłowego i racjonalnego funkcjonowania Wspólnot Mieszkaniowych. Wskazano ponadto na sprzeczne informacje zawarte w pismach M. S.A. w P. z 7 lipca 2022 r. oraz pisma Z. Sp. z o.o. z 10 marca 2022 r,. co do sposobu korzystania z działek nr [...] oraz [...]. Odwołujący wskazali, iż działka numer [...] nie jest zabudowana budynkiem mieszkalnym i w związku z tym nie mogą na niej obowiązywać umowy najmu lokalu mieszkalnego. Ponadto wskazano, iż działka numer [...] stanowi teren wokół budynku posadowionego na działce numer [...] i "z całą pewnością możliwe jest wydzielenie z obu tych działek części podlegających zwrotowi ze względu na brak zrealizowania na nich celu wywłaszczenia". Odwołujący nie zgodzili się z twierdzeniami organu I instancji jakoby ww. działki w całości stanowiły infrastrukturę towarzyszącą, umożliwiającą mieszkańcom racjonalne korzystanie z całego terenu. Decyzją z dnia 14 czerwca 2024 r. nr [...] Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że pismem z 3 marca 1999 r. S. S., S. R. i Z. W. wnieśli o zwrot nieruchomości, której aktualnie odpowiadają działki oznaczone numerami geodezyjnymi: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb D., arkusz mapy 15. Wojewoda zaznaczył, że od momentu złożenia wniosku o zwrot do aktualnie rozpoznawanych przez organ odwoławczy odwołań od rozstrzygnięcia Starosty P. z 26 października 2023 r. w niniejszej sprawie zapadło już kilka rozstrzygnięć. Sprawa dotycząca działki numer [...] została wyłączona do odrębnego rozpatrzenia i zakończyła się decyzją Starosty P. z 3 lutego 2015 r., znak [...], którą organ odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka numer [...], arkusz mapy 15, obręb D.. Następnie przedstawiono stan faktyczny sprawy oraz zapadłe w niej rozstrzygnięcia. Oceniając decyzję organu I instancji, organ odwoławczy doszedł do przekonania, iż jest ona rozstrzygnięciem prawidłowym i jako takie powinna zostać utrzymana w mocy. Wskazano na treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.) dalej jako "u.g.n.", zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak ustalono w toku postępowania prowadzonego na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, nieruchomości stanowiące przedmiot niniejszego postępowania administracyjnego zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 roku, Nr 10 poz. 64), a podstawę prawną wywłaszczenia stanowił przepis art. 47 ww. ustawy. W orzeczeniu wywłaszczeniowym wskazano przesłanki stanowiące podstawę wywłaszczenia - zabudowanie nieruchomości gruntowej budynkami przez władze okupacyjne, których wartość przekraczała wartość gruntu na którym zostały posadowione. Zgodnie z art. 47 ustawy z 12 marca 1958 r. "w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogą być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie wlicza się wartości wzniesionej budowli lub nadbudowy. Prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane jest nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu. Jednocześnie za cel wywłaszczenia uznać należało samo wystąpienie przesłanek pozwalających na dokonanie wywłaszczenia tzn. znajdowanie się na nieruchomości obiektów budowlanych określonych w art. 47 ust. 1 rzeczonej ustawy. Wojewoda wskazał, że, iż w przedmiotowej sprawie dopuszczalne jest roszczenie o zwrot ww. nieruchomości, a w sprawie znajdzie zastosowanie odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n, zgodnie z treścią art. 216 ust. 1 u.g.n. Okoliczność, że ustawodawca w art. 216 ust. 1 u.g.n. użył przysłówka "odpowiednio" i odesłał do odpowiedniego stosowania do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie przepisów w nim wskazanych rozdziału 6 działu III u.g.n., a nie nakazał wprost bezpośredniego stosowania określonych przepisów u.g.n., wskazuje na występujący u prawodawcy zamiar zróżnicowania prawnego tych instytucji i uwzględnienia specyfiki różnych trybów odejmowania własności. W przypadku nieruchomości wywłaszczanych na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r tą specyfiką jest niewątpliwie okoliczność, iż był to przepis szczególny stanowiący samoistną podstawę wywłaszczenia, który nie miał na celu wywłaszczenia dla zrealizowania określonej inwestycji, lecz tylko dla zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy przez określone podmioty. Najpierw następowało zatem zrealizowanie inwestycji na cudzym gruncie i faktyczne pozbawienie bądź ograniczenie właściciela we władaniu nieruchomością, a dopiero następczo wywłaszczenie. Organ podniósł, że dla ustalenia zaistnienia przesłanki zbędności nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., uzasadniającej orzeczenie o zwrocie nieruchomości nie należy jednakże wprost stosować art. 137 ust. 1 u.g.n., lecz zbędność tą definiować należy swoiście - jako sytuację, w której nie zachodzi już konieczność zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa z tytułu nakładów związanych z wzniesieniem budowli lub nadbudowy. Przy tym najbardziej oczywistym przykładem sytuacji gdy nie zachodzi już potrzeba zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa z tego tytułu jest sytuacja, gdy już po wywłaszczeniu zostaną zlikwidowane budowle, których wzniesienie było przesłanką wywłaszczenia. Odpowiednie stosowanie art. 137 ust. 1 u.g.n. w tego rodzaju sprawach oznaczać przy tym będzie, iż nie znajdą w nich zastosowania regulacje dotyczące terminów określonych w tym przepisie. Terminy te służą bowiem zagwarantowaniu beneficjentowi wywłaszczenia czasu na realizację celu wywłaszczenia, który to cel w przypadku wywłaszczenia na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jest zrealizowany jeszcze przed datą wywłaszczenia. Wojewoda zauważył, że z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, iż w dacie wywłaszczania, nieruchomości oznaczone aktualnie w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...],[...], [...] były już zabudowane w całości budynkami mieszkalnymi przez okupanta i nieprzerwanie do dnia dzisiejszego pełnią funkcję mieszkalną. Powyższe ustalenia potwierdzają m.in. dokumentacja fotograficzna zgromadzona w sprawie, przeprowadzone oględziny nieruchomości, a także pisma M. S.A. z siedzibą w P. oraz Z. z o.o., w których potwierdzono, iż "nieruchomości gruntowe oznaczone geodezyjnie: obręb D. , arkusz 15, działki nr [...], [...], [...] i [...] są zabudowane budynkami, stanowiącymi własność Wspólnot Mieszkaniowych, tj. odpowiednio [...], [...], [...] i [...]. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego nie może być mowy o zwrocie ww. działek. Podobnie, zdaniem organu należało również orzec w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działka gruntu numer [...], która stanowi aktualnie część ulicy [...]. Jak bowiem wskazał Z. w piśmie z 27 lutego 2020 r., działki [...] i [...] (...) stanowią drogi publiczne, ulice: [...] i [...]. Ponadto na przedmiotowych działkach zlokalizowana jest infrastruktura techniczna naziemna i podziemna. Na wskazanym gruncie znajduje się oświetlenie drogowe, skrzynki telekomunikacyjne, skrzynki z urządzeniami prądowymi, sieć gazowa i wodna. Przepis art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych przewiduje, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność samorządu województwa, powiatu lub gminy. Z art. 2 cyt. ustawy o drogach publicznych wynika zarazem zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych niż wymienione w tym przepisie. A zatem z woli ustawodawcy drogi publiczne zostały zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie. Powyższe oznacza, iż zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej. Z kolei działka nr [...], jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności mapy stanu prawnego nie została objęta orzeczeniem wywłaszczeniowym, a zatem w odniesieniu do tej działki organ I instancji słusznie umorzył postępowanie administracyjne. Jednocześnie również ta działka znajduje się w pasie drogowym drogi publicznej. W ocenie Wojewody również w odniesieniu do działek numer [...] oraz [...] - wbrew twierdzeniom odwołujących - należało orzec o odmowie zwrotu. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, działka numer [...] jest nieruchomością gruntową stanowiącą otoczenie budynku (dojście do budynku), miejscami utwardzoną betonowymi płytami. Od strony północnej znajduje się na niej pas zieleni wraz z nasadzeniami roślinnymi - oddzielającymi chodnik od ulicy [...]. Z kolei w części wschodniej znajduje się brama wjazdowa oraz murowane garaże. Od strony południowej zlokalizowane są (przylegające do bloku) przydomowe ogródki, zaś od strony zachodniej chodnik wraz z murowanym śmietnikiem. Z. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w piśmie z 28 lutego 2020 r., wskazał, iż działka nr [...] w części jest przedmiotem umowy korzystania z gruntu zawartej pomiędzy Wspólnotą Mieszkaniową budynku przy ul. [...] w P., a Miastem P. reprezentowanym przez Z. sp. z o.o. - do przedmiotowego pisma dołączono umowę korzystania z gruntu z dnia 26 listopada 2007 r., w przedmiotowej umowie znalazł się zapis, iż "przekazujący oddaje Korzystającemu działkę gruntu będącą przedmiotem umowy do używania i korzystania, zgodnie z jej przeznaczeniem, w zamian za ponoszenie przez Korzystającego wszelkich kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w stanie(...) zapewnienia swobodnego i nieodpłatnego dostępu do lokali mieszkalnych, użytkowych oraz garaży nietrwale związanych z gruntem, pozostałych budynków i budowli posadowionych na przedmiotowym gruncie oraz ogródków przydomowych i objętych odrębnymi umowami z Miastem", co potwierdza, iż przedmiotowa działka była i jest wykorzystywana m.in. w celu zapewnienia dostępu do budynku mieszkalnego oraz stanowi jego bezpośrednie otoczenie. Natomiast działka nr [...] w części zachodniej zabudowana jest blokiem mieszkalnym, wysoką oraz niską zielenią, która oddziela blok mieszkalny od ulicy - przez zieleń przebiega urządzone dojście do budynku. Pozostała część działki stanowi przestrzeń pomiędzy blokami mieszkalnymi zlokalizowanymi na działkach nr [...], [...], [...]. Strona północna działki biegnie wzdłuż ul. [...] i jest opłotowana. Znajdują się na niej dojścia do bloków, wjazdy do garaży. Północno wschodnia część działki nie jest opłotowana, znajduje się na niej zaniedbana zieleń oraz nieurządzone miejsce parkingowe, a także wejście na przydomowy ogród zlokalizowany we wschodniej części działki. Wschodnia część działki biegnie wzdłuż ul. [...], zlokalizowane są na niej urządzone przydomowe ogródki. Południowo wschodnia część działki stanowi "ścieżkę", zlokalizowana jest tam również brama do jednego z ogródków. Południowa część działki (centralna) użytkowana jest jako dojazd do garaży, zlokalizowanych w przestrzeniach pomiędzy poszczególnymi blokami. Na południowo zachodniej części działki zlokalizowane są garaże, ogródki oraz stanowi ona fragment drogi dojazdowej do garaży i miejsc parkingowych. Przestrzeń pomiędzy blokami stanowią garaże oraz przydomowe ogródki. Wojewoda wskazał, że w piśmie z 2 marca 2015 r., Z. Sp. z o.o. poinformował, iż działki nr [...] i [...] stanowią teren niezbędny dla prawidłowego i racjonalnego funkcjonowania ww. Wspólnot Mieszkaniowych. Część działki nr [...] objęta jest umowami najmu części nieruchomości gruntowej i umowami dzierżawy ogrodów przydomowych. Nakłady posadowione na gruncie stanowią własność osób fizycznych i powstały z ich środków własnych. Ponadto w dniu 27 lipca 1960 r., szacujący wartość odszkodowania inż. S. M. opisując stan faktyczny sprawy wskazał, iż "na gruncie stoi pięć bloków mieszkalnych, pobudowanych przez okupanta. Domy mieszkalne są piętrowe masywne i podpiwniczone. Niezabudowane powierzchnie przeznaczone są na dojście do budynków i częściowo na ogródki przydomowe użytkowane przez lokatorów. Na ogródkach rosną między innymi drzewa i krzewy owocowe. Organ II instancji zaznaczył, że z załącznika do orzeczenia z dnia 15 lipca 1963 r. do akt Sądu Wojewódzkiego w P. sygn. akt [...] wynika, iż dawne parcele [...] i [...] użytkowane były pod ogródki, bloki mieszkalne, podwórza itp. W orzeczeniu w sprawie ustalenia wartości nieruchomości z 1 sierpnia 1960 r., dokonano opisu nieruchomości "na parceli pobudowane przez okupanta bloki mieszkalne, murowane o dwu kondygnacjach, wyposażone w instalację wod.-kan., gaz i elektryczność oraz urządzone ogródki warzywniczo-owocowe". Powyższe potwierdza, iż w chwili wywłaszczenia na przedmiotowych działkach znajdowały się nie tylko bloki mieszkalne, ale także infrastruktura towarzysząca, taka jak m.in. dojścia do budynków, podwórka oraz przydomowe ogródki użytkowane przez lokatorów. Ponadto jak wynika z pozyskanych przez organ II instancji wyjaśnień od Z. sp. z o.o. z siedzibą w P. działką nr [...], zarządza obecnie Spółka na podstawie umowy dzierżawy nr [...] z dnia 9.10.2013 r., zawartej pomiędzy Z. sp. z o.o. a Wydziałem Gospodarki Nieruchomościami [...]. Budynek mieszkalny znajdujący się na powyższej działce zajmuje powierzchnię 366 m˛, natomiast powierzchnia niezabudowana stanowi 4034 m˛; na powierzchnię tą składa się m.in. powierzchnia przydomowych ogródków - 1779.33 m˛; powierzchnia garaży 88 m˛; pozostałą część działki stanowią dojścia do budynków, wjazdy oraz dojazdy do garaży, miejsca parkingowe zarówno urządzone jak i nie; wejścia do przydomowych ogrodów oraz podwórka i śmietniki. Podkreślono, że na powyższe wskazywał już szczegółowo Wojewoda w swej decyzji z 13 lipca 2020 r., znak [...], podkreślając, iż w przedmiotowej sprawie nie ma przesłanek do zwrotu ww. działek. W tym zakresie ocena organu odwoławczego nie uległa zmianie i zostaje podtrzymana w niniejszym rozstrzygnięciu. W tym kontekście zarzuty odwołujących. Wojewoda uznał za bezzasadne, raz jeszcze podkreślając, iż skoro stanowiące przedmiot niniejszego postępowania działki (z wyjątkiem działki [...]) zostały wywłaszczone z uwagi na to, iż znajdowały się na nich budynki mieszkalne to tym bardziej wywłaszczyć należało infrastrukturę towarzyszącą przedmiotowym budynkom mieszkalnym taką jak dojścia do budynków, podwórka, przydomowe ogródki - które, jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie - stanowią teren niezbędny dla prawidłowego i racjonalnego funkcjonowania. Ponadto zaznaczono, iż zieleń otaczająca przedmiotowe bloki mieszkalne spełnia m.in. funkcję tzw. "maski budowlanej", tj. trwale odgrodzonego od drogi obszaru porośniętego zielenią. Cel ten pokrywa się z przeznaczeniem bloków mieszkalnych. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości iż w dacie wywłaszczenia nieruchomości, działki oznaczone aktualnie numerem [...], [...], [...], [...] były już zabudowana w całości budynkiem mieszkalnym przez okupanta i nieprzerwanie do dnia dzisiejszego pełnią funkcję mieszkalną. Natomiast działki nr [...] (część niezabudowana budynkiem mieszkalnym) oraz [...] stanowiły i stanowią wyżej opisaną infrastrukturę towarzyszącą przedmiotowym budynkom mieszkalnym. Z kolei działka numer [...] - jak już wskazano powyżej - stanowi drogę publiczną. To wszystko powoduje, iż w odniesieniu do ww. działek należało orzec o odmowie ich zwrotu. Skargi na decyzję Wojewody wywiedli do Sądu P. R., A. P., M. S., J. R., M. W., A. S. oraz T. G., wnosząc o jej uchylenie oraz zwrot kosztów postepowania. Zarzuty skargi pokrywają się z zarzutami odwołania. W ocenie skarżących decyzja organu II instancji została wydana z rażącym naruszeniem tak przepisów postępowania administracyjnego, bowiem organ II instancji nie poczynił jakichkolwiek ustaleń własnych co do stanu faktycznego sprawy, jak też z naruszeniem przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art.137 ust. 2 u.g.n., którego w sprawie nie zastosował. Skarżący zarzucają, że Wojewoda dokonał pozornego badania sprawy pod kątem możliwości zwrotu części nieruchomości, nie poczynił jakichkolwiek własnych ustaleń w tym zakresie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera jedynie negowanie zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji Starosty P. . W ocenie skarżących, nie polega na prawdzie twierdzenie organu II instancji, jakoby cała wywłaszczona nieruchomość jest niezbędna do korzystania z posadowionych na niej budowli w rozumieniu art.47 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Infrastruktura znajdująca się pomiędzy budynkami i wokół nich nie jest w całości ściśle powiązana z ich funkcjami. Wskazano, że z przeprowadzonych dwukrotnie oględzin wynika, iż działki nr [...] oraz [...] aktualnie albo nie są zagospodarowane w żaden sposób, albo też znajdują się na nich budynki gospodarcze i zieleń, z całą zaś pewnością nie stanowią - wbrew treści pisma Z. Sp. z o.o. z dnia 02 marca 2015r. - terenu niezbędnego dla prawidłowego i racjonalnego funkcjonowania Wspólnot Mieszkaniowych. Wojewoda nie dokonał, pomimo zarzutów skarżących zawartych w odwołaniu od decyzji Starosty P. , jakiejkolwiek weryfikacji tych twierdzeń. Organ II instancji nie odniósł się również do zarzutu, iż w zgromadzonych przez Starostę P. materiale dowodowym znajdują się pisma zawierające sprzeczne informacje, tj. pismo M. S.A. w P. z dnia 07 lipca 2022r. oraz pismo Z. Sp. z o.o. z dnia 10 marca 2022r., co do sposobu korzystania z działek nr [...] i [...]. P. R. podobnie jak w odwołaniu, wskazał, iż orzeczenie o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości Prezydium Rady Narodowej Miasta P. Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 29 lutego 1964 r. nie określiło celu wywłaszczenia, a jedynie przywołało treść art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - co zdaniem Skarżącego nie spełnia wymogów ustawowych. Powołanie się przez Organ w orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości jedynie na ogólny zapis przepisu prawnego uniemożliwia kontrolę prawidłowości procesu wywłaszczenia - stosownie do postanowień art. 137 ust. 1 w związku z treścią art. 136 ust. 1 u.g.n. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem Sądu z dnia 8 października 2024 r. połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt : IV SA/Po 621/24 oraz IV SA/Po 677/24. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, przy czym sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."). Orzekając w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie wyżej wymienionych ustaw Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Wojewody z 14 czerwca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty P. z 26 października 2023 r. w przedmiocie odmowy zwrotu skarżącym nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] - [...] - [...], arkusz mapy 15, obr. [...], stanowiących działki: numer [...] i [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz umorzenia postępowania w zakresie działki numer [...]. Wskazana decyzja została wydana po rozpatrzeniu wniosku skarżących o zwrot nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie decyzji wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94).; dalej jako: "ustawa z 1958 r."). Ustawa ta przewidywała dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Państwa, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r.). Wywłaszczeniem mogła być objęta cała nieruchomość lub jej część, jednakże na żądanie właściciela wywłaszczenie powinno objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe (art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z 1958 r.). Oznacza to, że w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r., mogło dojść także do wywłaszczenia nieruchomości zbędnej na cele publiczne, o ile właściciel nieruchomości wystąpił z takim wnioskiem. Często w orzecznictwie akcentuje się, że akty wywłaszczenia, dokonywane w innym systemie prawnym, nie odpowiadały aktualnie obowiązującym standardom. Jak wynikało z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki, cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji tego celu. Często kwestie - co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze wywłaszczonym, określane było już po wywłaszczeniu w planach realizacyjnych czy planach generalnych, które zresztą (także legalnie) były zmieniane bądź korygowane. Gdy cel wywłaszczenia nie był precyzyjnie określony, nie można też precyzyjnie ustalić, co w ramach tego celu miało być zrealizowane. Istotnym jest ustalenie, że w następstwie wywłaszczenia, w którym cel określony był szeroko lub nieprecyzyjnie, wykonano roboty, których skutki z tym celem można powiązać funkcjonalnie tj. ustalić, że efekt wykonanych prac dotyczących zagospodarowania danego terenu pozostaje w związku z celem na jaki ten teren wywłaszczono. W przedmiotowej sprawie wywłaszczenie spornej nieruchomości nastąpiło na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta P. Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 29 lutego 1964 r. nr [...] w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Orzeczenie to obejmowało działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 1397 m˛, działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 256 m˛ i działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 5280 m˛. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż "powołana na wstępie ustawa z dnia 12.03.1958 r. zezwala na wywłaszczenie nieruchomości na rzecz Państwa i to na cele użyteczności publicznej obrony Państwa albo dla wykonania zadań z wynikających z zatwierdzonych planów gospodarczych (...). W okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogą być wywłaszczone grunty z budowlami na tych gruntach o ile budowle zostały wzniesione lub nabudowane przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości (...). Skoro zatem warunki określone ustawą z dnia 12 marca 1958 r. zostały zachowane, gdyż wywłaszczającym jest organ administracji państwowej, któremu wyżej określone nieruchomości są niezbędne, gdyż zostały zabudowane przez b. władze okupacyjne blokami, należało stosownie do złożonego wniosku orzec ich wywłaszczenie". Zgodnie z powyższym organ dokonujący wywłaszczenia orzeczeniem z dnia 29 lutego 1964 r. nie był zobowiązany do wskazania celu wywłaszczenia. Organ musiał zbadać jedynie, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., zgodnie z którym "W okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogą być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie wlicza się wartości wzniesionej budowli lub nadbudowy. Prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane jest nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu.". Prezydium Rady Narodowej Miasta P. , Urząd Spraw Wewnętrznych w orzeczeniu z dnia 26 października 1964 r., nr [...], orzekło o przyznaniu F. R., A. R., S. R., Z. W. i S. S. kwotę [...]zł tytułem odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem z dnia 29 lutego 1964 r., nr [...] Zobowiązanym do wypłacenia odszkodowania był Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej miasta P. . Na podstawie mapy stanu prawnego z dnia 11 stycznia 2000 r. ustalono, że dawnej parceli nr [...] odpowiadają aktualne działki ewidencyjne nr [...] i [...]; dawnej parceli nr [...] odpowiada aktualna działka ewidencyjna nr [...], a dawnej parceli nr [...] odpowiadają aktualne działki ewidencyjne nr [...],[...],[...],[...],[...]. W sprawie mają zastosowanie przepisy uregulowane w rozdziale 6 Działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, które określają zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W myśl art. 136 ust. 3 zd. pierwsze tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczaniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Stosownie zaś do ust. 2 art. 137 jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W myśl art. 216 ust. 1 ustawy, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania. Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pozostaje zatem obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że zwrot ten utożsamiać należy z brakiem realizacji celu wywłaszczenia. Z powyższego wynika, że podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest ustalenie, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co ma miejsce wtedy, gdy nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Jeśli cel wywłaszczenia został osiągnięty to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości. Przy badaniu przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia nie jest istotne to, czy obecnie jest realizowany cel ówczesnego wywłaszczenia, ale to czy w przeszłości cel ten został zrealizowany, nawet jeśli potem od niego odstąpiono. Z treści art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami płynie jednoznaczny komunikat, że zrealizowanie celu wywłaszczenia wyklucza zwrot nieruchomości. W ocenie Sądu objęte żądaniem zwrotu nieruchomości zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia, co wyklucza możliwość ich zwrotu i co trafnie stwierdziły także w sprawie organy obu instancji. Organ, który wszczął postępowanie wywłaszczeniowe wprost wskazał, że nieruchomości objęte wywłaszczeniem zabudowane zostały blokami przez władze okupacyjne. W niniejszej sprawie zatem, za cel należy uznać samo wystąpienie przesłanek pozwalających na dokonanie wywłaszczenia tzn. znajdowanie się na nieruchomości obiektów budowlanych określonych w art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W orzeczeniu w sprawie ustalenia wartości nieruchomości z dnia 1 sierpnia 1960 r. dokonano opisu nieruchomości, gdzie wskazano, że "na parceli pobudowane przez okupanta bloki mieszkalne, murowane o dwóch kondygnacjach, wyposażone w instalację wod-kan., gaz i elektryczność oraz urządzone ogródki warzywniczo-owocowe". Podczas szacowania wartości odszkodowania w dniu 27 lipca 1960 r. biegły inż. S. M. opisując stan faktyczny sprawy wskazał, że "na gruncie stoi pięć budynków mieszkalnych pobudowanych przez okupanta. Domy mieszkalne są piętrowe masywne i podpiwniczone. Niezabudowane powierzchnie przeznaczone są na dojście do budynków i częściowo na ogródki przydomowe użytkowane przez lokatorów. Na ogródkach rosną między innymi drzewa i krzewy owocowe". Z załącznika do orzeczenia z dnia 15 lipca 1963 r. do akt Sądu Wojewódzkiego w P. sygn. akt [...] wynika, iż dawne parcele [...] i [...] użytkowane były pod ogródki, bloki mieszkalne, podwórza itp. W orzeczeniu w sprawie ustalenia wartości nieruchomości z 1 sierpnia 1960 r., dokonano opisu nieruchomości "na parceli pobudowane przez okupanta bloki mieszkalne, murowane o dwu kondygnacjach, wyposażone w instalację wod.-kan., gaz i elektryczność oraz urządzone ogródki warzywniczo-owocowe". Powyższe potwierdza, iż w chwili wywłaszczenia na przedmiotowych działkach znajdowały się nie tylko bloki mieszkalne, ale także infrastruktura towarzysząca, taka jak m.in. dojścia do budynków, podwórka oraz przydomowe ogródki użytkowane przez lokatorów. Dokonując oceny możliwości zwrotu, organ zwrócił uwagę, że w dacie wywłaszczania nieruchomości stanowiące aktualnie działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] były już zabudowane w całości budynkami mieszkalnymi przez okupanta i nieprzerwanie do dnia dzisiejszego pełnia funkcję mieszkalną. Potwierdza to m.in. zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna, oględziny nieruchomości oraz informacje uzyskane od M. Spółka Akcyjna z siedzibą w P. i Z. Sp. z o.o. Przesłanki zawarte w art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. tj. znajdowanie się na nieruchomości obiektów budowlanych, zostały spełnione, a zatem i cel wywłaszczenia na przedmiotowych działkach ewidencyjnych został spełniony. Odnośnie działki ewidencyjnej nr [...], to zgodnie z pismem z dnia 27 lutego 2020 r. Z. , działki ewidencyjne nr [...] i [...] stanowią drogi publiczne, ulice: [...] i [...]. Ponadto na przedmiotowych działkach zlokalizowana jest infrastruktura techniczna naziemna i podziemna. Na wskazanym gruncie znajduje się oświetlenie drogowe, skrzynki telekomunikacyjne, skrzynki z urządzeniami prądowymi, sieć gazowa i wodna. Zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645 z późn. zm.) drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Z tegoż przepisu wynika zatem również zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych niż wymienione w tym przepisie. W związku z powyższym, zwrot nieruchomości zajętej pod drogi publiczne, tj. działki ewidencyjnej nr [...], jest niemożliwy. Działka ewidencyjna nr [...] jest nieruchomością gruntową stanowiącą otoczenie budynku (dojście do budynku), miejscami jest utwardzona betonowymi płytami. Od strony północnej stanowi pas zieleni wraz z nasadzeniami roślinnymi oddzielającymi chodnik od ulicy [...]. W części wschodniej działki ewidencyjnej znajduje się brama wjazdowa oraz murowane garaże. Od strony południowej zlokalizowane są (przylegające do bloku) przydomowe ogródki, zaś od strony zachodniej chodnik wraz z murowanym śmietnikiem. W piśmie z dnia 28 lutego 2020 r. Z. sp. z o.o. wskazał, że działka ewidencyjna nr [...] w części jest przedmiotem umowy korzystania z gruntu zawartej pomiędzy Wspólnotą Mieszkaniową budynku przy ul. [...] w P., a Miastem P. . Treść ww. umowy potwierdza, że przedmiotowa działka była i jest wykorzystywana m.in. w celu zapewnienia dostępu do budynku mieszkalnego oraz stanowi jego bezpośrednie otoczenie. Natomiast działka ewidencyjna nr [...] w części zachodniej zabudowana jest blokiem mieszkalnym. Znajduje się na niej wysoka oraz niska zieleń oddzielająca blok mieszkalny od ulicy, a przez zieleń przebiega urządzone dojście do budynku. Pozostała część nieruchomości stanowi przestrzeń pomiędzy blokami mieszkalnymi zlokalizowanymi na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] i [...]. Granica północna nieruchomości jest opłotowana i biegnie wzdłuż ul. [...], gdzie znajduje się zaniedbana zieleń, nieurządzone miejsce parkingowe, a także wejście na przydomowy ogród. Wschodnia granica działki ewidencyjnej biegnie wzdłuż ul. [...], gdzie zlokalizowane są urządzone przydomowe ogródki. Południowo - wschodnia część działki ewidencyjnej stanowi ścieżkę, a także zlokalizowana jest tam również brama do jednego z ogródków. Południowa część nieruchomości (centralna) użytkowana jest jako dojazd do garaży, zlokalizowanych w przestrzeniach pomiędzy poszczególnymi blokami. Na południowo - zachodniej części nieruchomości zlokalizowane są garaże, ogródki oraz fragment drogi dojazdowej do garaży oraz miejsc parkingowych. Przestrzeń pomiędzy blokami stanowią garaże oraz przydomowe ogródki. Z. Sp. z o.o. w piśmie z dnia 2 marca 2015 r. poinformował, że działki ewidencyjne nr [...] i [...] stanowią teren niezbędny dla prawidłowego i racjonalnego funkcjonowania ww. Wspólnot Mieszkaniowych. Część działki ewidencyjnej nr [...] objęta jest umowami najmu części nieruchomości gruntowej i umowami dzierżawy ogrodów przydomowych. Nakłady posadowione na gruncie stanowią własność osób fizycznych i powstały z ich środków własnych. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności mapy stanu prawnego, działka ewidencyjna nr [...], obręb [...], arkusz mapy 15 nie została objęta orzeczeniem wywłaszczeniowym. Przedmiotem sprawy o zwrot mogą być jedynie nieruchomości wywłaszczone, a zatem takie w stosunku do których zapadła decyzja o wywłaszczeniu lub które mieszczą się w hipotezie art. 216 u.g.n. Nie mogą być natomiast przedmiotem postępowania takie nieruchomości lub ich części, które nie były wywłaszczone. Żądanie zwrotu działki ewidencyjnej nr [...] jest zatem bezprzedmiotowe, zatem organ prawidłowo orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie dotyczącym tej działki. W kontekście powyższego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi. Skarżący nie zgadzają się z twierdzeniem organów, jakoby cała wywłaszczona nieruchomość była niezbędna do korzystania z posadowionych na niej budowli w rozumieniu art.47 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Infrastruktura znajdująca się pomiędzy budynkami i wokół nich nie jest w całości ściśle powiązana z ich funkcjami. W ocenie skarżących z przeprowadzonych dwukrotnie oględzin wynika, iż działki nr [...] oraz [...] aktualnie albo nie są zagospodarowane w żaden sposób, albo też znajdują się na nich budynki gospodarcze i zieleń, z całą zaś pewnością nie stanowią terenu niezbędnego dla prawidłowego i racjonalnego funkcjonowania Wspólnot Mieszkaniowych. Powyższe stanowisko skarżących nie jest zasadne. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że pozostawienie np. przy budownictwie wielorodzinnym pewnej niezabudowanej przestrzeni jako zieleni izolacyjnej, świadczy o realizacji celu wywłaszczenia. Dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia nie można odnosić się jedynie do stopnia zagospodarowania gruntu, którego dotyczy żądanie zwrotu, ale należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów osiedla mieszkaniowego. Zatem okoliczność, że jakiś teren stanowi spory obszar zieleni (w tym nieurządzonej) nie oznacza, że należy ocenić ten stan rzeczy jako przejaw zbędności terenu dla celów zabudowy osiedlowej, o ile z materiału dowodowego wynika, że teren ten miał w chwili wywłaszczenia czy nabycia przypisaną taką właśnie funkcję. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 166/23 (LEX nr 3746476), zgodnie z którym "W przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod osiedle mieszkaniowe czy też budownictwo mieszkaniowe cel wywłaszczenia uznaje się za zrealizowany zarówno w razie wybudowania na objętych wywłaszczeniem nieruchomościach budynków mieszkalnych, jak również innych obiektów związanych immanentnie z potrzebami mieszkańców, czy też szerzej z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego. Dotyczy to wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla - takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki)". Jak natomiast konsekwentnie się przyjmuje teren zielony, czy to na bieżąco pielęgnowany, czy składający się np. z drzew i roślin "samosiejek", wpisuje się infrastrukturalnie w zespół zrealizowanej inwestycji w postaci osiedla. Nawet zatem jeżeli nie wprowadzono na tym terenie uporządkowanych nasadzeń, to okoliczność pozostawienia go niezabudowanym terenem zielonym pomiędzy dwoma obszarami zabudowanymi, świadczy o wykorzystaniu wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia (wyrok NSA z 9.03.2023 r., I OSK 205/22, LEX nr 3633785). Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, bowiem organy prawidłowo uznały, że nie zostały spełnione przesłanki do zwrotu nieruchomości. W ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione przez organ znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia, które zdaniem Sądu w całości odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.