I GSK 1105/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2849/20 w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 8 października 2020 r. nr 1401-IEE3.711.2.157.2020.18.JO w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji lub WSA) wyrokiem z 5 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2849/20 oddalił skargę P. K. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: organ) z dnia 8 października 2020 r., nr 1401-IEE3.711.2.157.2020.18.JO w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, w której zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: 1. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 42 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 25 k.c. poprzez błędną wykładnię art. 42 par. 1 k.p.a. w związku z art. 25 k.c. objawiającą się przyjęciem przez Sąd I instancji, że dla ustalenia miejsca zamieszkania skarżącej istotne znaczenie ma stan wiedzy wierzyciela czyli Zarządu Województwa Podlaskiego w Białymstoku w momencie próby doręczenia jej upomnienia (dalej: upomnienie) oraz brak zawinienia wierzyciela w procesie ustalania miejsca zamieszkania skarżącej, podczas gdy z analizy tych przepisów jednoznacznie wynika, że jedynymi przesłankami określenia miejsca zamieszkania jest fakt zamieszkania połączony z zamiarem zamieszkania w danym miejscu, czego konsekwencją było oddalenie skargi przez Sąd I instancji. 2. Naruszenie art. 7, art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, przez naruszenie norm zawartych w ustawie zasadniczej objawiające się brakiem stwierdzenia nieprawidłowości stanowiska organu, który uznał, że w powszechnie obowiązującym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej prawie jest obowiązek aktualizacji wobec organów władzy publicznej swojego miejsca zamieszkania, z którym to obowiązkiem połączona jest sankcja w postaci możliwości uznania przez organ władzy publicznej miejsca zamieszkania obywatela na podstawie posiadanej przez organ informacji, podczas gdy prawo polskie nie zawiera takiej regulacji, czego konsekwencją było wydanie przez organy egzekucyjne zaskarżonych aktów administracyjnych. 3. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 i art. 126 k.p.a. przez brak stwierdzenia przez Sąd I instancji naruszenia przez organ art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 126 k.p.a. objawiające się brakiem ustalenia przez organ okoliczności miejsca zamieszkania skarżącej w momencie podjęcia próby doręczenie jej upomnienia przez wierzyciela na podstawie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i ograniczeniu się tylko do dowodów przedstawionych przez wierzyciela, przy równoczesnym pominięciu dowodów przedłożonych przez skarżącą, co miało istotny wpływ na wynik sprawy objawiający się uznaniem, że miejsce zamieszkania skarżącej, w momencie podejmowania próby doręczenia jej upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, było w N. przy ul. [...] w konsekwencji uznanie skuteczności doręczenia zastępczego upomnienia, co skutkowało oddaleniem przez Sąd I instancji złożonej w sprawie skargi. 4. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie objawiające się brakiem wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, wyrażające się całkowitym pominięciem dowodów przedstawionych przez skarżącą, czego skutkiem było uznanie, że stronie doręczono w dniu [...] listopada 2019 r. szereg zajęć dokonanych przez organ egzekucyjny, podczas gdy do doręczenia nie doszło, gdyż skarżąca nie zamieszkiwała pod adresem, na który zostały wysłane te zajęcia, a pismo to zostało odebrane przez inną osobę. 5. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 44 § 1 - 4 w zw. z art. 42 § 1 k.p.a. przez brak stwierdzenia naruszenia przez organ art. 44 § 1 - 4 w zw. z art. 42 § 1 k.p.a. objawiające się bezpodstawnym przyjęciem przez organ, że skarżąca zamieszkiwała w N. przy ul. [...] w konsekwencji uznanie skuteczności doręczenia zastępczego upomnienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkujący oddaleniem przez Sąd I instancji złożonej w sprawie skargi. 6. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 44 § 1 - 4 k.p.a. przez uznanie, że przepis ten zawiera domniemanie prawne, że pismo doręczone w trybie tego przepisu jest doręczane na adres zamieszkania strony postępowania, podczas gdy z przepisu tego wynika jedynie domniemanie prawne skuteczności doręczenia bez odpowiedzi na pytanie, czy adres na który zostało ono wysłane jest prawidłowy w świetle art. 42 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkujący oddaleniem przez Sąd I instancji złożonej w sprawie skargi. 7. Naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.) objawiające się brakiem stwierdzenia przez Sąd I instancji nieprawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez organ, którym odmówił on uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie postępowania związanego z brakiem doręczenia jej przez wierzyciela upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, czego skutkiem było oddalenie skargi skarżącej. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącej oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego: błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istota sporu w sprawie dotyczy oceny czy w sprawie doszło do doręczenia skarżącej kasacyjnie upomnienia, co determinuje zaistnienie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, o jakiej mowa w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Skarżąca kasacyjnie w ramach sformułowanych zarzutów wskazuje, że w sprawie organy zaniechały ustalenia okoliczności jej miejsca zamieszkania w momencie próby doręczenia upomnienia wierzyciela i pominęły przedstawione dowody dotyczące zamieszkiwania przez stronę pod innym adresem (zarzut 3 i 4 z petitum skargi kasacyjnej), poprzez co doszło do naruszenia art. 44 § 1-4 oraz art. 42 § 1 k.p.a. (zarzuty: 1, 5 i 6 z petitum skargi kasacyjnej), a w konsekwencji także art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. (zarzut 7 z petitum skargi kasacyjnej). Podnoszone jest także naruszenie przepisów Konstytucji RP (w ramach zarzutu 2). Z powyższego przedstawienia, a także treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika korelacja przedstawionych zarzutów, co uprawnia do ich łącznego rozpoznania. Zarzuty okazały się nieskuteczne. Skarżąca kasacyjnie precyzuje, że przedstawiony w zaskarżonym wyroku stan faktyczny nie jest co do zasady kwestionowany, poza okolicznościami w przedmiocie doręczenia jej tytułu egzekucyjnego oraz sześciu zajęć egzekucyjnych, które to czynności miały miejsce we wskazanych datach dziennych ([...]) listopada 2018 r. W tym zakresie podnosi, że zostały one wysłane na adres jej zameldowania i zostały odebrane przez jej matkę, jednakże w tamtym czasie skarżąca zamieszkiwała pod innym adresem (w innym mieście) - v. s. 3-4, 8-9 skargi kasacyjnej. Podnosi także, że WSA wadliwie uznał, że organ prawidłowo ustalił jej adres zamieszkania w momencie próby doręczenia jej upomnienia. Z akt sprawy wynika, że upomnienie wierzyciela datowane na [...] października 2018 r. zostało wysłane w tym samym dniu na adres zameldowania skarżącej. Przesyłka była dwukrotnie awizowana ([...] oraz [...] października 2018 r.), i - wobec jej niepodjęcia - urząd pocztowy dokonał jej zwrotu. Organ zaś przyjął zaistnienie fikcji doręczenia. Sąd I instancji dokonując oceny w tym zakresie wskazał, że doręczenia upomnienia dokonano na adres, który został ustalony m.in. na podstawie informacji Urzędu Gminy z dnia 18 maja 2018 r. Wynika z niej, że skarżąca jest zameldowana na pobyt stały pod adresem na który wysłano upomnienie od [...] stycznia 2013 r. i nie posiada zameldowania na pobyt czasowy pod żadnym innym adresem. Ponadto ten adres zamieszkania wynika również z danych zawartych m.in. w Krajowym Rejestrze Sądowym, tj. według Listy Wspólników złożonej do akt rejestrowych spółki, której skarżąca jest wspólnikiem, jak również z informacji zawartych w akcie notarialnym Repertorium z [...] grudnia 2016 r. Skarżąca kasacyjnie powołuje się na dwa oświadczenia osób fizycznych ze stycznia 2019 r., które potwierdzać mają jej przeprowadzkę do innego miasta w lipcu 2018 r. oraz na umowę najmu z [...] lipca 2018 r. Wskazuje też, że i organ miał wątpliwości co do swojej właściwości miejscowej. Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że sposób doręczenia uregulowany w art. 44 k.p.a. może być zastosowany, jeżeli nie można doręczyć pisma poprzez doręczenie właściwe, to jest do rąk adresata (art. 42 § 1–3 k.p.a.), albo z wykorzystaniem innych form doręczenia zastępczego określonych w art. 43 k.p.a. (dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi). Jeśli pismo jest dostarczane za pośrednictwem operatora pocztowego (tak jak w sprawie niniejszej), operator pocztowy przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej (art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, na jaki pozostawiono pismo w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy. Pismo pozostawia się wówczas w aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny przedstawionych zarzutów i stwierdzając ich nieskuteczność zauważa, że z akt sprawy nie wynika aby wierzyciel w momencie sporządzania oraz wysyłki upomnienia dysponował informacjami, które wskazywałyby na inny adres zamieszkania skarżącej kasacyjnie niż adres zameldowania. Okoliczności te ujawnione zostały później - dopiero w styczniu 2019 r., na co wskazują oświadczenia znajomych skarżącej kasacyjnie datowane na [...] stycznia 2019 r. oraz kopia umowy najmu, które to dokumenty wpłynęły do organu – zgodnie z urzędowymi informacjami na tych dokumentach – [...] stycznia 2019 r. (k. 86-93 akt adm.). Wierzyciel natomiast, w celu doręczenia stronie upomnienia w roku 2018, podjął czynności w celu ustalenia miejsca zamieszkania strony; ostatnia informacja w tym względzie pozyskana z urzędu gminy pochodziła z maja 2018 r., a upomnienie wysłano [...] października tego samego roku. Niezależnie od powyższego wskazania wymaga, że prawidłowość doręczenia upomnienia w dniu [...] listopada 2018 r. w trybie zastępczym potwierdza także i późniejszy fakt – który kwestionowany nie jest – mianowicie, że [...] listopada 2018 r. (a zatem po uznaniu zastępczego doręczenia upomnienia wierzyciela) zawiadomienia o zajęciu zostały odebrane przez matkę skarżącej, która tym zachowaniem potwierdziła w istocie prawidłowość adresu zamieszkania skarżącej kasacyjnie, na który kierowana była wcześniejsza korespondencja (upomnienie wierzyciela). Zastosowanie miał tu art. 43 zd. pierwsze k.p.a., zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Ewentualność, że dorosły domownik (w tym przypadku: matka skarżącej kasacyjnie), który odebrał przesyłkę oraz podjął się przekazania jej adresatowi, a następnie tego nie uczynił, bądź też uczynił to z opóźnieniem lub też czyniąc to wprowadził adresata przesyłki w błąd co do daty jej doręczenia, jest ewidentnym zaniedbaniem tej osoby. Jednakże konsekwencje takiego zachowania domownika obciążają adresata korespondencji. Istotny w sprawie prawidłowości uznania doręczenia upomnienia wierzyciela jest także znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy dokument, czego nie podnosił ani organ ani Sąd I instancji. Chodzi tu o pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą kasacyjnie datowane na [...] listopada 2018 r., w którym wskazała ona swój adres zamieszkania będący adresem zameldowania, i na mocy którego umocowała ona swoją matkę do reprezentowania jej we wszelkich sprawach z udziałem Zarządu Województwa Podlaskiego (teczka 4 akt adm., k. 55). Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że w momencie nadania oraz doręczenia upomnienia wierzyciela (co nastąpiło [...] listopada 2018 r.) adresem zamieszkania skarżącej – zgodnie z jej późniejszym oświadczeniem, a także w kontekście wskazanego zachowania dorosłego domownika (matki skarżącej kasacyjnie), który dokonał odbioru korespondencji skierowanej do skarżącej kasacyjnie – był adres zameldowania. Naczelny Sąd Administracyjny na marginesie zwraca także uwagę, że trudno oczekiwać od organu aby - niezależnie oraz w oderwaniu od posiadanej dokumentacji i wynikającego z niej adresu zamieszkania strony wedle oficjalnych danych - podejmował poszukiwania ewentualnego/hipotetycznego faktycznego adresu jej zamieszkania. Wobec dotychczasowych ustaleń niezasadny jest zarzut naruszenia zasad postępowania administracyjnego. W takim stanie sprawy nie mogło zatem także dojść do naruszenia zasady działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), a także zasady wolności i praw (art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). W realiach rozpoznawanej sprawy zaznaczenia także wymaga, że osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się większą dbałością o prowadzenie swoich spraw, w tym np. aktualizować w stosownych rejestrach adres, czy też zlecić w urzędzie pocztowym przekierowywanie adresowanych do niej przesyłek na inny adres. Skoro ustalenie, że upomnienie wierzyciela zostało doręczone w trybie zastępczym było prawidłowe to oczywiste jest, że nie ziściła się przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazana w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a Sąd I instancji prawidłowo orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).