III FSK 890/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), Protokolant Anna Iwaszkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 711/22 w sprawie ze skargi D.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 13 lipca 2022 r., nr 3201-IEN.711.63.2022.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. |III FSK 890/23 | | | | | UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 711/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę D. J. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 13 lipca 2022 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej: u.p.e.a.) . Zdaniem WSA w Szczecinie nie budziło wątpliwości to, że jednoznaczne żądanie skarżącego stanowiące zarzuty sformułowane w piśmie z 17 marca 2022 r. było już wcześniej rozpoznane ostatecznym postanowieniem wierzyciela Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. z 21 października 2021 r. Uznanie zatem przez organy administracji, że w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tych samych tytułów wykonawczych zapadło już postanowienie ostateczne, wykluczało potrzebę i dopuszczalność prowadzenia przez te organy jakiegokolwiek dalszego postępowania wyjaśniającego, w tym co do okoliczności wskazywanych w zarzutach ponowionych pismem z 17 marca 2022 r. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną złożył pełnomocnik skarżącego, który na podstawie art. 174 pkt 1 oraz art. 174 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, polegającą na niewłaściwym odtworzeniu zakresu normy prawnej zawartej w art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a., przy czym przejawia się to w uznaniu, że "postępowanie administracyjne", o którym mowa w powyższej normie, jest tożsame z postępowaniem egzekucyjnym w administracji, innymi słowy nastąpiło naruszenie zasady wykładni prawa rozumianej a contrario - "lege non distinguente nec nostrum est distinguere", 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, że: a. art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. rozróżnia postępowanie egzekucyjne w administracji od postępowania administracyjnego, co oznacza, że Sąd błędnie utożsamił oba rodzaje postępowań i błędnie uznał, że wierzyciel - Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. - miał obowiązek stwierdzić niedopuszczalność zarzutu: istotność naruszenia polega na tym, że Sąd wydał wyrok zamykający skarżącemu możliwość merytorycznego rozpoznania zarzutu, b. istnieje chronologia czynności i procedur: w pierwszej kolejności toczy się postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją zgodnie z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś w drugiej, na podstawie tej ostatecznej decyzji toczy się postępowanie egzekucyjne: także i w tym przypadku istotność naruszenia polega na tym, że Sąd wydał wyrok zamykający skarżącemu możliwość merytorycznego rozpoznania zarzutu. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W piśmie procesowym z dnia 12 czerwca 2023 r. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną należało oddalić, ponieważ wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej nawiązują do art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a., toteż zostaną rozpatrzone i ocenione łącznie. Istota sporu w sprawie sprowadza się do tego, czy wierzyciel miał obowiązek merytorycznego rozpoznania zarzutów, których treść stanowiła w istocie powtórzenie zarzutów uprzednio zgłoszonych i rozpatrzonych. W świetle bezspornego stanu faktycznego sprawy, wierzyciel wystawił przeciwko Zobowiązanemu trzy tytuły wykonawcze, a ich odpisy organ egzekucyjny doręczył Skarżącemu jako zobowiązanemu. Pismem z 3 sierpnia 2021 r. Skarżący wniósł zarzuty, które zostały oddalone postanowieniem z 21 października 2021 r. Postanowienie to stało się ostateczne na skutek niewniesienia zażalenia. Na postanowienie to Skarżący co prawda złożył skargę do WSA, niemniej została ona odrzucona z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia. Następnie pismem z 17 marca 2022 r. Zobowiązany ponownie zgłosił zarzuty, powołując się na te same okoliczności, które powoływał w zarzutach wniesionych uprzednio pismem z 3 sierpnia 2021 r. Były one oparte o art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. tj. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia jeżeli jest wymagane; oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. - brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Jako uzasadnienie zarzutów Skarżący wskazał zaniechanie doręczenia upomnień i uchybienie obowiązkowi doręczenia tytułów wykonawczych na właściwy adres. W odpowiedzi na zarzuty z 17 marca 2022 r. Wierzyciel postanowieniem z 31 maja 2022 r. stwierdził niedopuszczalność zgłoszonych zarzutów wyjaśniając, że tożsame zarzuty były już zgłoszone pismem z 3 sierpnia 2021 r., a zatem były przedmiotem rozpatrzenia w "odrębnym postępowaniu administracyjnym", zakończonym postanowieniem z 21 października 2021 r., stąd zdaniem organu zachodzi ich niedopuszczalność (art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a.). Zgodnie z tym przepisem, wierzyciel wydaje postanowienie, w którym stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym. Wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi to, że Skarżący dwukrotnie złożył tożsame w swej istocie zarzuty, przy czym za pierwszym razem zostały one rozpatrzone i postanowienie w tej kwestii jest ostateczne. Ustosunkowując się do ponownie zgłoszonych zarzutów, organy uznały je za niedopuszczalne, a sąd pierwszej instancji to stanowisko zaaprobował. Nie do końca jednak trafnie sąd pierwszej instancji zgodził się z organem, że niedopuszczalność zarzutu zgłoszonego w drugiej kolejności tj. pismem z 17 marca 2022 r., wynikała z treści art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. Jakkolwiek trafnie WSA stwierdził, że zarzuty te zostały już rozpoznane, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można twierdzić, że miało to miejsce w "odrębnym postępowaniu administracyjnym". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nastąpiło to w tym samym postępowaniu, tj. postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym nieprzerwanie na podstawie tych samych tytułów wykonawczych. Zatem nie miało to miejsca w jakimkolwiek postępowaniu "odrębnym", jak stanowi art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zachodziła więc podstawa do stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu na podstawie art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. W tym kontekście należy przyznać rację autorowi skargi kasacyjnej, że ustosunkowując się do zarzutów zgłoszonych w drugiej kolejności (ponowionych) pismem z 17 marca 2022 r., organ nie powinien był stwierdzać ich niedopuszczalności. Argumentacja przedstawiona na poparcie tego stanowiska jest przekonująca. Nie oznacza to jednak, że skargę kasacyjną należy uwzględnić. Zgodnie bowiem z art. 184 P.p.s.a., skarga kasacyjna podlega oddaleniu, jeśli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Ta ostatnia sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Bez wątpienia te same zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego, które zostały wniesione 17 marca 2022 r., strona skarżąca podnosiła już wcześniej w piśmie z 3 sierpnia 2021 r. i wówczas zostały one merytorycznie ocenione postanowieniem, które stało się ostateczne. W aktualnym stanie prawnym dopuszczalne jest kilkukrotne wnoszenie zarzutu przez zobowiązanego, w tym samym postępowaniu egzekucyjnym. Jednak nie jest dopuszczalne ponowne zgłaszanie zarzutu na tej samej podstawie, z tożsamym uzasadnieniem i dowodami. W badanej sprawie, wnosząc ponownie zarzuty oparte na tej samej podstawie prawnej, Strona nie podniosła żadnych nowych argumentów, nie wskazała na ewentualne nowe dowody, jak również nie wykazała innych niż dotychczasowe okoliczności przemawiające za słusznością zarzutów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ponownie wniesiony tożsamy w swej istocie zarzut nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu, ponieważ stanowiłoby to naruszenie powagi rzeczy osądzonej (rei iudicatae). Należy zresztą odnotować, że sąd pierwszej instancji również takie stanowisko zaprezentował w uzasadnieniu: "Niedopuszczalne jest ponowne rozstrzyganie sprawy przez Wierzyciela, sprawy już rozstrzygniętej innym postanowieniem ostatecznym tj. z 21.10.2021 r., bowiem prowadziłoby to do naruszenia obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata." oraz "analiza podniesionego zarzutu w kolejnym piśmie z 17.03.2022 r. pod kątem rzeczowym w niniejszym postępowaniu stanowiła by de facto wkroczenia w stanowisko organu, który wydał wiążące, władcze rozstrzygnięcie w tym przedmiocie". Z tych prawidłowo zidentyfikowanych przez siebie przesłanek sąd pierwszej instancji wyprowadził jednak nietrafny wniosek, zgadzając się z organami, że ponownie wniesiony zarzut tej samej treści jest niedopuszczalny w rozumieniu art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego właściwszym byłoby uznanie, że postępowanie w sprawie rozpatrzenia tego samego, ponownie zgłoszonego zarzutu nie może być wszczęte z innych przyczyn, tj. że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 61a k.p.a., mającym odpowiednie zastosowanie na mocy odesłania z art. 18 u.p.e.a. tj.: "Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania." Tę "inną uzasadnioną przyczynę" stanowi okoliczność, że co do zarzutu organ już wcześniej wypowiedział się w ostatecznym postanowieniu. Właściwszym aniżeli stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu byłoby zatem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie tego zarzutu. Przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, potwierdzające trafność zarzutu kasacyjnego o naruszeniu art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. w tej konkretnej sprawie nie oznacza, iż skargę kasacyjną należało uwzględnić. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trafna bowiem co do zasady była ocena zarówno sądu pierwszej instancji, jak i organów orzekających w sprawie, że ponownie wniesiony zarzut tej samej treści nie podlega powtórnemu merytorycznemu rozpoznaniu w tym samym postępowaniu egzekucyjnym. Skoro zatem sąd pierwszej instancji skargę oddalił, Naczelny Sąd Administracyjny z powodów wyżej przedstawionych stwierdza, że wyrok sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Dlatego też skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. in fine. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. s. Agnieszka Olesińska s. Stanisław Bogucki s. Jolanta Sokołowska