IV SAB/Po 106/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi I. O., P. S. na bezczynność Inspektora Sanitarnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę w całości. I. O. oraz P. S., reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia 23 czerwca 2023 roku, wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ze skargą na bezczynność Inspektora Sanitarnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Skarżący podnieśli zarzut naruszenia art. 4 ust.1 w związku z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez brak udostępnienia informacji publicznej oraz zażądali: - zobowiązania Inspektora Sanitarnego do rozpoznania wniosku z dnia 29 maja 2023 roku i udzielenia informacji, - orzeczenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, - wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., - zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że skarżący w dniu 25 maja 2023 roku złożyli wniosek o udostępnienie informacji publicznej w zakresie dotyczącym szczepień ochronnych. Organ pismem z dnia 1 czerwca 2023 roku udzielił odpowiedzi na pytania, ale w nikłym stopniu oraz odesłał wnioskodawców do publikacji. Do dnia wniesienia skargi wnioskodawcy nie otrzymali innych informacji poza tymi zawartymi w piśmie z dnia 13 czerwca 2023 roku. W ocenie skarżących odpowiedzi oraz odesłanie do publikacji są niewystarczające, aby móc mówić o zrealizowaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej. Inspektora Sanitarnego zażądał oddalenia skargi w całości. Organ zaznaczył, że udzielił skarżącym wyjaśnień i odpowiedzi na pytania udostępniając posiadane informacje publiczne w ustawowym terminie. W uzasadnieniu żądania oddalenia skargi wskazano, że PPIS jest zobowiązany do udzielenia informacji, ale tylko takiej, która znajduje się w jego posiadaniu i której używa do realizowania powierzonych prawem zadań. Do zadań organów administracji publicznej nie należy poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jeśli ich źródłem miałyby być dane, zbiory itp. nienależące do organu, do którego kierowany jest wniosek o udostępnienie informacji publicznej. jest pytanie. Organ udzielił odpowiedzi na pytania 3, 5, 6, 7. Kwestie objęte pytaniami 1, 4, 8 i 11 nie należą do zakresu kompetencji PPIS. Pytanie 2 oraz 9 nie dotyczą informacji publicznej a stanu prawnego. Pomimo tego organ udzielił na nie odpowiedzi. Organ udzielił odpowiedzi na pytanie 10, chociaż należy uznać, że było to zapytanie o poradę prawną. Pytanie 12 nie odnosi się do sfery faktów, lecz ocen innych podmiotów. Bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy o dostępnie do informacji publicznej. Organ nie żądał od wnioskodawców wykazania interesu faktycznego, czy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej obejmuje także brak efektywnych działań w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). W świetle art. 149 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Po analizie akt sprawy, Sąd przyjął poniżej przedstawione okoliczności faktyczne za własne ustalenia w kontrolowanej sprawie. Inspektora Sanitarnego, pismami z dnia 18 maja 2023 roku, skierowanymi do I. O. oraz P. S., zawiadomił adresatów o konieczności niezwłocznego wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, bądź dostarczenia do Punktu Szczepień zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach lekarski do wykonania szczepień. W piśmie zawarta została informacja o możliwości wystawienia upomnienia oraz wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na powyższe pismo I. O. oraz P. S., podaniem opatrzonym datą 29 maja 2023 roku, złożonym w placówce pocztowej w dniu 30 maja 2023 roku, które wpłynęło do organu w dniu 1 czerwca 2023 roku, zażądali od Inspektora Sanitarnego udzielenia informacji publicznej. W treści pisma wskazali, że na podstawie art. 2 w związku z art. 15 ustawy o dostępie do informacji publicznej żądają udzielenie informacji, z której wynikać powinno: 1) Ile lat maksymalnie utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu haemophilus influenzae, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby, odrze, śwince, różyczce oraz pneumokoko u osób szczepionych na terenie działania Państwa urzędu ? 2) Na jakiej ustawowej podstawie prawnej tworzona jest lista osób uchylających się od obowiązkowych szczepień ochronnych ? 3) jakie są statystyki szczepień wykonanych u osób narodowości ukraińskiej za ostatnie 5 lat na terenie działania Państwa urzędu ? 4) Kto ustala listę przeciwwskazań do szczepień w Polsce, kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia; 5) Ile nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu, 6) Ile dzieci i dorosłych do 19 roku życia zmarło do 4 tygodni od szczepienia na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat ? 7) Ile odnotowano ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie działania Państwa Urzędu w ciągu ostatnich 5 lat, jakie to były niepożądane odczyny poszczepienne ? 8) Za ile z tych niepożądanych odczynów poszczepiennych wypłacono odszkodowanie ? 9) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 roku w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania wyróżnia trzy rodzaje niepożądanych odczynów poszczepiennych: łagodne, poważne i ciężkie. Czy przymuszanie do szczepień, które mogą wywołać te odczynu nie jest sprzeczne z art. 47 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym ? 10) W jaki sposób możemy ubiegać się o odszkodowania za śmierć lub uszczerbek na zdrowi na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia; 11) W jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki szczepionki przed szczepieniem ? Proszę wymienić konkretne badania, które można wykonać w celu wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub niedoborów odporności; 12) Czy prawdą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca szczepienia ochronne ? Czy zaleca przymuszanie do szczepień? Jeśli tak, to w jakiej formie? Inspektora Sanitarnego, w wykonaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej, w piśmie wysłanym do wnioskodawców dnia 13 czerwca 2023 roku wskazał, że: 1) Nie prowadzi badań na temat maksymalnego utrzymywania się odporności po podaniu szczepionek przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnym zakażeniom haemophilus influenzae typu b, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince, różyczce, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae u osób zaszczepionych na terenie działania tutejszego urzędu. 2) Lista osób uchylających się od szczepień ochronnych znajduje się w sprawozdaniu z przeprowadzonych szczepień ochronnych, które przekazywane jest tutejszemu organowi na podstawie § 13 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2002, poz. 2172 ze zm.), 3) Organ nie prowadzi statystyki szczepień z podziałem na narodowość dziecka. 4) PPIS w K. nie jest organem kompetentnym do udzielania informacji na temat ustalania listy przeciwwskazań do szczepień. 5) W ostatnich 5 latach nieprawidłowości w zakresie zgłaszania NOP przez lekarzy nie stwierdzono, w związku z powyższym nie nałożono w tym zakresie żadnych grzywien. 6) Tutejszy organ nie posiada informacji, aby w ostatnich 5 latach na terenie jego działania zmarły po szczepieniu dzieci i dorośli do 19 roku życia. 7) w okresie od 1 stycznia 2018 roku do 13 czerwca 2023 roku do PPIS w K. zgłoszono dwa ciężkie odczyny poszczepienne dotyczące: - mężczyzna 80 lat, szczepienie przeciwko COVID 19, szczepionką COMIRNATY (16.03.2021r.), - kobieta lat 9, szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce szczepionka MMR Vax Pro (10.12.2021r.). 8) tutejszy organ nie posiada informacji o wypłatach odszkodowań w związku z niepożądanymi odczynami poszczepiennymi. 9) Szczepienia ochronne są obowiązkowe zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( Dz. U. 2022r., poz. 1657 ze zm.), który to przepis stanowi, że "osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym". Powyższą powinność doprecyzowuje art. 17 ust. 1 ww. ustawy, na podstawie którego pewne kategorie osób są obowiązane do poddawania się wskazanym szczepieniom , zgodnie ze szczegółowymi zapisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które określa między innymi wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych. W przypadku obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie znosi tego obowiązku. Każdorazowo wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. 10) Przesłanki przyznania i wysokość świadczenia kompensacyjnego osobie u której zostało przeprowadzone szczepienie, wystąpiły w ciągu pięciu lat od dnia podania szczepionki albo szczepionek działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego reguluje art. 17a ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego składa się zgodnie z art. 17 wskazanej ustawy. 11) Tutejszy organ nie jest upoważniony ani do weryfikacji ewentualnych nadwrażliwości dziecka na poszczególne składniki szczepionki ani do wskazywania konkretnych badań w celu ich wykluczenia. 12) Zadaniem Światowej Organizacji Zdrowia jest działanie na rzecz zwiększania współpracy między państwami w dziedzinie zdrowia i zwalczania epidemii groźnych chorób zakaźnych między innymi poprzez masowe szczepienia, a także ustalanie norm dotyczących składu leków i jakości żywności. Odpowiedź na wniosek, pismo obejmujące cytowane powyżej informacje, została doręczona wnioskodawcom w dniu 15 czerwca 2023 roku. Pismem z dnia 23 czerwca 2023 roku skarżący skorzystali z prawa skargi do sądu administracyjnego na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej. W treści skargi wskazano, że pismo w nikłym stopniu udziela odpowiedzi na postawione pytania i odsyła do publikacji. Organ winien był udzielić informacji publicznej albo wydać decyzję o odmowie jej udostępnienia. Sąd nie ujawnił żadnych okoliczności, które mogłyby stanowić prawidłowe podstawy dla uwzględnienia skargi. Wzorzec materialnoprawny dla oceny zasadności skargi stanowią przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902). Całkowicie chybione są zarzuty naruszenia przepisów art. 2 ust. 1-2 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawa o dostępie do informacji publicznej. Ponad wszelką wątpliwość organ wypełnił obowiązek określony w art. 13 ust. 1 powołanej ustawy. Przepis wymaga udostępniania informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Podanie udostępnienia informacji wpłynęło do organu w dniu 1 czerwca 2023 roku. Pismo zawierające odpowiedzi zostało wysłane w dwunastym dniu od daty wpływu wniosku (13 czerwca 2023 roku), a skarżący otrzymali je w czternastym dniu od daty złożenia wniosku. Korespondencja została doręczona skarżącym w dniu 15 czerwca 2023 roku. Brak jest jakichkolwiek podstaw do formułowania stanowiska o naruszeniu art. 13 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przepis określa obowiązki organu jakie ciążą na nim w sytuacji, gdy oczekiwana informacja nie może być udzielona w terminie 14 dniu. Wówczas organ powinien powiadomić wnioskodawców w terminie 14 dni od daty złożenia wniosku o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Skoro skarżony organ udzielił odpowiedzi w terminie 14 dni od wpływu wniosku, a więc nie wydłużał terminu załatwienia wniosku do dwóch miesięcy, to nie można zasadnie stawiać zarzutu opóźnienia, czy też nieuzasadnionego opóźnienia, w udzieleniu informacji publicznej. Organ udzielił odpowiedzi na wniosek bez przyjmowania stanowiska, iż wnioskodawcy będą musieli ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Przepisy art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej nie stanowią właściwego/prawidłowego wzorca dla oceny legalności załatwienia wniosku skarżących skierowanego do PPIS w K.. Skoro organ udzielił odpowiedzi na każde pytanie zawarte we wniosku skarżących, a przy tym na żadnym etapie załatwiania wniosku nie formułował wobec wnioskodawców oczekiwań wykazania interesu faktycznego, czy prawnego w uzyskaniu informacji, to nie można zasadnie zarzucać naruszenia prawa art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jakichkolwiek podstaw faktycznych pozbawiony jest zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ nie przyjmował, że żądanie wniosku dotyczy informacji przetworzonej. Przedmiotem sprawy nie jest i nie było żądanie wglądu do dokumentów urzędowych, czy żądanie dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów. W opisanym stanie faktycznym nieuzasadnione jest także oczekiwanie wydania decyzji o odmowie udzielania informacji publicznej, a tym samym brak jest podstaw do przyjmowania oceny o naruszeniu art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jako zgodne z prawem Sąd uznaje stanowisko, że organ nie ma obowiązku wydawania decyzji w sytuacji, gdy podanie o udzielenie informacji obejmuje żądania udzielenia informacji, które nie są informacjami publicznymi (porównaj wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19.04.2023 r., II SAB/Go 18/23, LEX nr 3527001). Na gruncie okoliczności niniejszej sprawy należy dostrzegać, że organ udzielił odpowiedzi na każde z dwunastu pytań. Za bezprzedmiotowe uznać zatem należało zarzuty dotyczące naruszenia art. 1 ust. 1 oraz art. 4 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Powodu do uwzględnienia skargi nie stanowi argumentacja wskazująca na to, że organ "odesłał wnioskodawców do publikacji". W świetle treści pisma organu jest to twierdzenie oczywiście fałszywe. W części wstępnej pisma organ wyjaśnił, że nie przeprowadza badań w zakresie bezpieczeństwa szczepionek, gdyż nie należy to do jego zadań oraz wskazał (adresy stron internetowych instytucji/organizacji, które takie informacje, według oceny organu, mogą posiadać. Organ, który nie jest w posiadaniu żądanej informacji publicznej, co oczywiste nie ma obowiązku jej udostępnienia (art. 4 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Nie ma również obowiązku wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej (wyrok WSA w Krakowie z 14.07.2017 r., II SAB/Kr 119/17, LEX nr 2360928). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że oceny czy organ pozostaje w bezczynności w załatwieniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie może kształtować tylko i wyłącznie przypisywanie organowi powinność dysponowania żądaną informacją. Organ nie może udostępnić informacji, której sam nie posiada bez względu na to, czy - w ocenie wnioskodawcy - winien nią dysponować (wyrok WSA w Krakowie z 11.08.2020 r., II SAB/Kr 83/20, LEX nr 3075983). Sąd nie znajduje żadnych podstaw do naruszenia art. 14 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez udzielenie odpowiedzi niepełnej lub niejasnej. Treść pisma organu stanowi oczywisty i wystarczający dowód dla stanowiska o niezasadności takich zarzutów. Odnotować przy tym należy, że po uzyskaniu odpowiedzi skarżący nie zgłaszali organowi żadnych zastrzeżeń co do kompletności lub jasności udzielonych informacji, lecz od razu skorzystali z prawa skargi do sądu administracyjnego, w której przywołali fragment z orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż niepełna lub niejasna odpowiedź wyczerpuje znamiona bezczynności. Przypomnieć należy, że prawo dostępu do informacji publicznej jest prawem politycznym obywatela, mającym na celu realizację jego konstytucyjnego uprawnienia do kontroli władz publicznych. Charakter tego uprawnienia powoduje, że to wnioskodawca jest gospodarzem postępowania w sprawie udzielenia informacji publicznej, wyznaczając zakres swojego żądania, tj. jakie informacje i w jakiej formie chce otrzymać lub z chce się z nimi zapoznać. Podmiot, do którego wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej, jest związany żądaniem wnioskodawcy i nie może żądać od niego sprecyzowania lub uzupełnienia żądania. W tym zakresie nie stosuje się bowiem art. 64 § 2 K.p.a., pozwalającego organowi na wezwanie strony do uzupełnienia braków podania, ponieważ przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach dostępu do informacji publicznej stosuje się jedynie do decyzji wydanych na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Tak więc w sytuacji, gdy wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest niejasny, zawiły lub wychodzi poza zakres uprawnień statuowanych przez ustawę o dostępie do informacji publicznej, uznać należy, że nie dotyczy on informacji publicznej (wyrok NSA z 30.10.2018 r., I OSK 59/17, LEX nr 2591648). Skoro skarżący na żadnym etapie postępowania nie wskazali na czym polega niepełność lub niejasność udzielonej odpowiedzi to zarzut naruszenia art. 14 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej rozpoznać należało jako oczywiście bezzasadny, gdyż sformułowany w sytuacji braku wniosku o udzielenie informacji publicznej. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.