II OSK 1675/23
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2024-12-19
Skład orzekający: Andrzej Wawrzyniak, Grzegorz Czerwiński, Piotr Broda
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy możliwe jest nałożenie kary pieniężnej za umieszczenie tablicy reklamowej niezgodnej z uchwałą krajobrazową, jeśli tablica została wzniesiona legalnie przed wejściem w życie uchwały, a przepisy nie przewidują mechanizmu odszkodowawczego za jej usunięcie lub dostosowanie?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów administracyjnych, uznając, że nałożenie kary pieniężnej oraz obowiązku dostosowania lub usunięcia tablicy reklamowej, wzniesionej legalnie przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej, jest niemożliwe w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 20/19. Wyrok ten stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisów wymagających dostosowania istniejących tablic do uchwał krajobrazowych bez zapewnienia mechanizmu odszkodowawczego.Stan faktyczny
Spółka została ukarana karą pieniężną za umieszczenie wolnostojącej trójstronnej tablicy reklamowej, uznanej za niezgodną z uchwałą krajobrazową. Tablica została wzniesiona na podstawie pozwolenia na budowę przed wejściem w życie uchwały. Organy administracyjne i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że tablica jest tablicą reklamową, a wyłączenie dotyczące informacji trwale upamiętniających nie ma zastosowania, ponieważ plakaty na tablicy nie mają charakteru trwałego. Spółka wniosła skargę kasacyjną, kwestionując m.in. wykładnię przepisu o trwałym upamiętnieniu oraz brak zastosowania przepisu wyłączającego reklamy upamiętniające.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. s.k.a. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 11/23 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. s.k.a. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 października 2022 r. nr SKO Gd/4426/21 w przedmiocie kary pieniężnej za umieszczenie tablic reklamowych 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Zarządu Dróg i Zieleni w G. z 13 lipca 2021 r. znak: GZDiZ.PU.701.23.14.2021.MNG/AS; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Gd 11/23 oddalił skargę C. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w G.(dalej: spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej SKO) z dnia 31 października 2022 r. nr SKO Gd/4426/21 w przedmiocie kary pieniężnej za umieszczenie tablic reklamowych.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent Miasta Gdańska (dalej: Prezydent), decyzją z dnia 13 lipca 2021 r nr GZDiZ.PU.701.23.14.2021.MNG/AS wymierzył spółce karę pieniężną w kwocie 13.309,44 zł za umieszczenie w dniach od 4 czerwca 2021 r. do 13 lipca 2021 r. na działce nr [...] obręb [...] w G. wolnostojącej trójstronnej tablicy reklamowej o powierzchni służącej ekspozycji reklamy wynoszącej łącznie 23,41 m2, niezgodnie z przepisami uchwały Rady Miasta Gdańska nr XLVI11/1465/18 z 22 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane, na terenie Miasta Gdańska (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2018 r., poz. 1034) - dalej: uchwała krajobrazowa - oraz nałożył na spółkę obowiązek dostosowania tablicy reklamowej do postanowień ww. uchwały albo usunięcia tablicy reklamowej. Jednocześnie organ umorzył postępowanie w części dotyczącej wymierzenia kary pieniężnej i nałożenia obowiązku dostosowania opisanej wyżej tablicy reklamowej do postanowień uchwały krajobrazowej albo jej usunięcia w stosunku do P. sp. z o.o. SKA w G.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż w myśl art. 37d ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2020r., poz. 293), dalej "u.p.z.p.", podmiot, który umieścił tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe niezgodne z przepisami uchwały, o której mowa w art. 37a ust. 1, podlega karze pieniężnej, której wysokość określa art. 37d ust. 9 u.p.z.p. Zgodnie zaś z § 2 ust. 1 uchwały krajobrazowej zakazuje się sytuowania tablic reklamowych i urządzeń reklamowych innych niż wskazane w uchwale. Jak stwierdził organ I instancji, wolnostojąca trójstronna tablica reklamowa będąca przedmiotem postępowania nie wpisuje się w definicję żadnego z dopuszczalnych w obszarze S2 rodzajów wolnostojących nośników reklamowych. Prezydent nie zgodził się także z argumentem spółki, że przedmiotowa wolnostojąca trójstronna tablica reklamowa podlega wyłączeniu spod stosowania przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym na podstawie art. 37c pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym przepisów dotyczących reklam nie stosuje się do upowszechniania informacji wyłącznie trwale upamiętniającej osoby, instytucje lub wydarzenia. Konstrukcja, której dotyczy postępowanie jest bez wątpienia nośnikiem reklamowym. Pozwolenie na budowę, w oparciu o które została wybudowana, nazywa ten obiekt "pylonem reklamowym", obiekt nie został w żaden sposób przebudowany. Fakt, że aktualnie na tablicach reklamowych jest prowadzona ekspozycja treści upamiętniających osoby i wydarzenia nie powoduje, że obiekt ten przestaje być tablicą reklamową. Organ wskazał też, że nie zachodzą w sprawie przesłanki do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o jakich mowa w art. 189f § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022r., poz. 2000 ze zm.), dalej k.p.a.
W wyniku wniesionego odwołania SKO decyzją z 31 października 2022 r. nr SKO Gd/4426/21 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając stanowisko organu I instancji, że na tablicy reklamowej nie musi być aktualnie eksponowana reklama, aby uznać ją za tablicę reklamową, istotne jest jej przeznaczenie na cele ekspozycji reklamy. Organ odwoławczy podniósł także, że właścicielem przedmiotowej tablicy reklamowej jest spółka, ona też ją umieściła, zatem właściwe było umorzenie postępowania wszczętego w stosunku do P. sp. z o.o. SKA z siedzibą w G.
Skargę na decyzje SKO wniosła spółka zarzucając jej naruszenie: 1) art. 37d ust. 1 u.p.z.p. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w wyniku uznania, że tablica na działce numer [...] w G. jest niezgodna z przepisami uchwały krajobrazowej; 2) art. 37c pkt 1 u.p.z.p. poprzez jego niezastosowanie, mimo że tablica będąca przedmiotem niniejszego postępowania upowszechnia informacje wyłącznie trwale upamiętniające osoby, instytucje lub wydarzenia i w konsekwencji nie stosuje się do niej przepisów dotyczących reklam; 3) art. 37d ust. 5 u.p.z.p. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nakazanie dostosowania tablicy będącej przedmiotem niniejszego postępowania do postanowień uchwały krajobrazowej lub jej usunięcie, pomimo że do przedmiotowej tablicy nie stosuje się przepisów dotyczących reklam; 4) art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez brak odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu; 5) nierozpoznanie przez organ istoty sprawy.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, iż skarga była niezasadna i podlegała oddaleniu.
Sąd zwrócił uwagę, że w art. 37d u.p.z.p. ustawodawca przewidział karę pieniężną za umieszczenie tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego niezgodnych z przepisami uchwały krajobrazowej. Kara ta jest wymierzana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta w drodze decyzji i obejmuje okres od dnia, w którym organ wszczął postępowanie w sprawie, do dnia dostosowania tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego do przepisów uchwały albo usunięcia tablicy lub urządzenia. Ponadto w sprawie bezsporne jest, że § 2 ust. 1 uchwały krajobrazowej zakazano sytuowania tablic reklamowych i urządzeń reklamowych innych niż określone w uchwale. Dopuszczono sytuowanie wyłącznie takich rodzajów tablic reklamowych i urządzeń reklamowych, o których mowa w przepisach uchwały, na zasadach i warunkach w niej określonych z zastrzeżeniem ust. 2.
Jak wynika z ustaleń faktycznych, spółka umieściła na działce nr [...] obr. [...] wolnostojącą trójstronną tablicę reklamową o łącznej powierzchni służącej ekspozycji reklamy wynoszącej 23,41 m2. Została ona wzniesiona na podstawie decyzji Prezydenta z 2 sierpnia 2016r. zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej zezwolenia na jego budowę jako pylon reklamowy. Składa się ona z jednej, wspólnej konstrukcji nośnej (słupa) na szczycie którego zostały umieszczone trzy tablice skierowane w różnych kierunkach, aktualnie wyklejone plakatami o treści: "[...]" i zdjęciem [...]; "[...]" i zdjęciem [...]; "[...]" i logo [...]. Organy rozpoznające sprawę stwierdziły, że ww. wolnostojąca trójstronna tablica reklamowa jest tablicą reklamową w rozumieniu art. 2 pkt 16b u.p.z.p. oraz że uchwała krajobrazowa nie dopuszcza sytuowania w strefie S2 tego typu tablic reklamowych, w konsekwencji czego zasadne było nałożenie na spółkę kary pieniężnej na podstawie art. 37d ust. 1 u.p.z.p.
Spółka kwestionuje jednak możliwość zastosowania do przedmiotowego nośnika reklamowego administracyjnej kary pieniężnej powołując się na przepis art. 37c pkt 1 u.p.z.p., który wyłącza spod regulacji dotyczącej reklam informacje trwale upamiętniające osoby, instytucje lub wydarzenia. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić, bowiem ustawodawca wyjątkiem od stosowania przepisów uchwały krajobrazowej objął nie każde informacje upamiętniające osoby, instytucje lub wydarzenia, ale tylko takie, które mają charakter trwały tj. istniejący przez dłuższy czas lub nieulegający szybkim zmianom. W ocenie Sądu plakat ze swojej istoty nie może zostać uznany za trwały w podanym rozumieniu. Nie tylko jest on wykonany z materiału ulegającego bardzo łatwo zniszczeniu choćby wskutek warunków atmosferycznych, ale też może być łatwo - bez wpływu na samą tablicę reklamową - zdemontowany albo zastąpiony innym plakatem. Owa trwałość musi mieć charakter obiektywny, wynikający ze sposobu upamiętnienia, w tym użytych materiałów, zapewniający niezmienność przez dłuższy czas. Takiej niezmienności forma plakatu nie zapewnia.
Zdaniem Sądu wojewódzkiego prawidłowo też organy ustaliły wysokość wymierzanej kary administracyjnej, przyjmując jako datę jej wymierzenia dzień 4 czerwca 2021 r., bowiem bez wątpienia w tej dacie sporna reklama była umieszczona, pozostając w sprzeczności z uchwałą krajobrazową. Podkreślić przy tym należy, że administracyjna kara pieniężna jest nakładana na podmiot dopuszczający się deliktu bez związku z jego zawinieniem, a odpowiedzialność za delikt ma charakter obiektywny (zasada bezprawności). Kara nie jest więc konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem.
Za bezzasadny Sąd I instancji uznał także zarzut naruszenia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. W tym zakresie spółka zarzuca, że organy nie rozważyły należycie przesłanki "znikomej wagi naruszenia prawa". Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Z brzmienia przepisu § 1 pkt 1 wynika, że musi być spełniona łącznie druga przesłanka, a mianowicie strona zaprzestała naruszania prawa. Tymczasem w sprawie niniejszej do dnia wydania decyzji strona naruszania prawa nie zaprzestała, co wyklucza możliwość zastosowania tego przepisu. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu nie można też zgodzić się ze skarżącą, że waga naruszenia prawa miała charakter znikomy. Będąca przedmiotem postępowania wolnostojąca trójstronna tablica reklamowa w sposób znaczący ingeruje w krajobraz, godząc tym samym w podlegające ochronie dobro.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka zaskarżając go w całości i stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej: p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 37c pkt 1 u.p.z.p. poprzez jego błędną wykładnię w zakresie przesłanki "trwałego" upamiętnienia, bez wskazania jaki czasokres Sąd uznaje za "dłuższy" i z jednoczesnym pominięciem faktu, że każdy materiał, z którego wykonana jest reklama ulega z czasem niszczeniu;
2) art. 37c pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 16a u.p.z.p. poprzez ich niezastosowanie mimo, że tablica będąca przedmiotem niniejszego postępowania upowszechnia informacje wyłącznie trwale upamiętniające osoby, instytucje lub wydarzenia i w konsekwencji nie stosuje się do niej przepisów dotyczących reklam;
3) art. 37d ust. 1 u.p.z.p. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w wyniku uznania, że tablica na działce numer [...] w G. jest niezgodna z przepisami uchwały krajobrazowej Gdańska, co podlega sankcji kary administracyjnej;
4) art. 37d ust. 5 u.p.z.p. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nakazanie dostosowania tablicy będącej przedmiotem niniejszego postępowania do postanowień uchwały krajobrazowej Gdańska lub jej usunięcie pomimo, że do przedmiotowej tablicy nie stosuje się przepisów dotyczących reklam;
II. przepisów postępowania tj.:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnego stanu faktycznego i oddalenie skargi w wyniku błędnego uznania, że upamiętnienie "osoby, instytucji lub wydarzenia" na przedmiotowym banerze nie ma charakteru trwałego, mimo, że przecież każdy materiał, z jakiego wykonywana jest reklama ulega z czasem niszczeni, a przedmiotowe plakaty na banerze istniały i zdatne były do użytku przez dłuższy czas to jest okres kilku lat;
2) art. 145 §1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy w niniejszej sprawie istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji SKO oraz decyzji Dyrektora Gdańskiego Zarządu Dróg i Zieleni w Gdańsku jako wydanych z naruszeniem prawa materialnego i naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mających wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów zastępstwa prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż wskazane w podstawach tego środka zaskarżenia. Wyłączną przyczyną uwzględnienia skargi kasacyjnej była bowiem konieczność uwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt P 20/19 (OTK-A 2023, poz. 102; dalej: "wyrok P 20/19") i na skutkach wymienionego orzeczenia sądu konstytucyjnego - z uwagi na ustalone okoliczności sprawy - Sąd orzekający się skoncentrował.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09 (ONSAiWSA z 2010 r. Nr 2, poz. 16) w sytuacji, w której po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny powinien zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału nie będąc związanym treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był z urzędu uwzględnić wyrok P 20/19.
W wyroku wyrok P 20/19 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został wydany na skutek dwóch pytań prawnych, sformułowanych w postanowieniach z 6 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 166/18 i z 6 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1954/19. U podstaw których legły zastrzeżenia Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zgodności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 21 i 64 Konstytucji RP) obowiązku dostosowania do wymogów uchwały krajobrazowej tablic reklamowych i urządzeń reklamowych istniejących w dniu wejścia w życie uchwały krajobrazowej i zamontowanych zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem bez równoczesnego zapewnienia odpowiedniego odszkodowania podmiotom zobowiązanym do usunięcia takich tablic. Naczelny Sąd Administracyjny w pytaniach tych zwrócił również uwagę na naruszenie zasady ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji RP), albowiem zakazy w uchwale krajobrazowej mają nie tylko skutek prospektywny (w postaci zakazu wznoszenia nowych tablic i urządzeń reklamowych tego typu w danym miejscu), ale także skutek retrospektywny poprzez nałożenie obowiązku dostosowania tych już istniejących, skutkującego w efekcie obowiązkiem ich rozbiórki bez zapewnienia właścicielowi odszkodowania lub jakiejkolwiek rekompensaty pieniężnej. Warto dodać, że pytanie prawne w sprawie o sygn. akt II OSK 1954/19 zostało zadane w związku z rozpatrywaniem skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 493/18. W sprawie tej przedmiotem zaskarżenia była uchwała krajobrazowa Gdańska, a jeden z wiodących zarzutów skargi w tej sprawie dotyczył właśnie obowiązku dostosowania istniejących już tablic do wymogów tej uchwały krajobrazowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w nieprawomocnym wyroku z dnia 6 lutego 2019 r. nie podzielił tych zarzutów, wywodząc między innymi, że ewentualne zwolnienie istniejących w dniu wejścia w życie uchwał krajobrazowych nośników reklamowych spod obowiązku dostosowania do ich przepisów utrwaliłoby istniejący "porządek" reklamowy, a tym samym nie byłoby możliwe wprowadzenie realnych zmian.
W uzasadnieniu wyroku P 20/19 wskazano, że w badanej sprawie doszło do pominięcia prawodawczego, czyli sytuacji, w której ustawodawca co prawda unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale pominął pewien element regulacji, który powinien być integralną, funkcjonalną częścią jakiejś normy. Trybunał przyznał, że przyjęcie przez organ gminy aktu prawa miejscowego, jakim jest uchwała krajobrazowa, jest niewątpliwie motywowane interesem publicznym, albowiem gmina chce w ten sposób zadbać o przestrzeń publiczną i doprowadzić do tzw. ładu reklamowego. Skutkiem takiego działania jest godzenie w prawa majątkowe właścicieli tablic i nośników powstałych przed wejściem w życie tej uchwały, na podstawie ważnych pozwoleń na budowę. Właściciele są bowiem zmuszeni do usunięcia tablic i nośników objętych uchwałą, na własny koszt i bez zapewnienia im odszkodowania. Oznacza to, że ich prawo własności zostało ograniczone, ponieważ nie mogą oni korzystać ze swojej nieruchomości w zakresie objętym treścią uchwały krajobrazowej, a dodatkowo zmuszeni są do zlikwidowania przedmiotu stanowiącego część ich majątku. Art. 37a ust. 9 u.p.z.p. nie przewiduje przy tym ani możliwości wprowadzenia wyjątków w zakresie dostosowania tablic i nośników do warunków określonych w uchwale krajobrazowej, ani określenia przez organ gminy mechanizmu kompensacyjnego, będącego źródłem słusznego odszkodowania, należnego tym podmiotom na mocy art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Brak tego mechanizmu stanowi pominięcie prawodawcze, którego istnienie sprawia, że w zakresie, w jakim kwestionowany przepis nie przewiduje takiego mechanizmu, jest on niezgodny z ustawą zasadniczą. Dalej Trybunał wskazał, że brak w kwestionowanym przepisie mechanizmu kompensacyjnego powoduje bezprawność ingerencji w prawa majątkowe, czego skutkiem jest naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Uchwała krajobrazowa eliminuje bowiem prawny skutek decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budowę wskazanych w niej tablic i nośników reklamowych powstałych przed wejściem w życie uchwały. Podmioty, które występowały o pozwolenia na budowę tablic i nośników reklamowych, działały w pełni legalnie, z przekonaniem, że prawomocna decyzja administracyjna w tym zakresie zabezpiecza ich interes i pozwala na prowadzenie bez przeszkód działalności reklamowej. Odebranie im możliwości prowadzenia tej działalności, bez zapewnienia im słusznego odszkodowania sprawia, że przepisy nie różnicują w ogóle grup podmiotów, które swoją działalność prowadziły legalnie, na podstawie prawomocnych pozwoleń oraz takich, które tablice i nośniki wzniosły bez tych pozwoleń. Prowadzi to do naruszenia interesu właścicieli tablic i nośników reklamowych objętych uchwałą krajobrazową ze względu na legislacyjną działalność państwa, w stosunku do tych podmiotów, które dochowały wszelkiej staranności o legalność swoich działań i którym państwo w majestacie prawa zezwoliło na taką działalność. Z tego powodu Trybunał uznał, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji RP.
W świetle omówionego wyżej wyroku P 20/19 za niezgodny z Konstytucją RP należy zatem uznać obowiązek dostosowania do zakazów określonych w uchwale krajobrazowej lub obowiązek usunięcia istniejących w dniu wejścia w życie uchwały krajobrazowej tablic reklamowych i urządzeń reklamowych wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania za wspominane dostosowanie lub usunięcie tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego.
Wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. P 20/19 dotyczył bezpośrednio art. 37a ust. 9 u.p.z.p., a nie mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 37d u.p.z.p. (regulującego zasady wymierzania kar i nakładania obowiązku usunięcia tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego na podmiot, który umieścił tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe niezgodne z przepisami uchwały krajobrazowej), ale w przypadku tablic reklamowych oraz urządzeń reklamowych zamontowanych przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej dla zrekonstruowania pełnej normy prawnej konieczne jest uwzględnienie również w tej części przyjętej uchwały krajobrazowej, której podstawę uchwalenia stanowił zakwestionowany przez Trybunał art. 37a ust. 9 u.p.z.p. Skutkiem wyroku P 20/19 jest zatem to, że do czasu wprowadzenia regulacji ustawowych dotyczących podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania za wspomniane dostosowanie lub usunięcie tablic reklamowych lub urządzeń reklamowych wzniesionych legalnie przed wejściem w życie danej uchwały krajobrazowej, nie jest możliwe wywodzenie z uchwał krajobrazowych dalszych skutków prawnych w omawianym zakresie, gdyż te byłyby niemożliwe do pogodzenia z orzeczeniem sądu konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II OSK 403/23, LEX nr 3744796).
Jak ustalono w niniejszej sprawie i okoliczność ta nie była kwestionowana, tablica reklamowa został wzniesiona jeszcze przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej. Zgodnie z oświadczeniem inwestora został wzniesiona w oparciu o udzielone pozwolenie na budowę, co jednak nie było przedmiotem oceny organów, które jedynie stwierdziły, że okoliczność ta nie znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z czym w świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie sposób się zgodzić.
W tym stanie rzeczy, gdyby okazało się, że mamy do czynienia z nośnikiem reklamowym istniejącym przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej i - jak stwierdzili przedstawiciele spółki - legalnymi, to w takiej sytuacji postępowanie w sprawie nałożenia na spółkę kary administracyjnej oraz obowiązku usunięcia spornych tablic reklamowych może okazać się bezprzedmiotowe z uwagi na brak podstawy prawnej do nałożenia na spółkę tych sankcji administracyjnych (art. 105 § 1 k.p.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza w tym miejscu, że ograniczył się jedynie do wyrażenia powyższego stanowiska, które związane było ze skutkami wyroku P 20/19 mogącego rzutować na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z uwagi na jej okoliczności wynikające ze znajdujących się w aktach dokumentów.
Przedwczesne natomiast jest odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, które mają charakter wtórny wobec podstawowego zagadnienia, jakim jest istnienie podstawy prawnej do nałożenia na spółkę przedmiotowych sankcji administracyjnych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, orzeczono jak w punkcie 1. sentencji wyroku. Jednocześnie biorąc pod uwagę przyczyny, które zadecydowały o uwzględnieniu skargi kasacyjnej, na podstawie art. 206 oraz art. 207 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2. sentencji wyroku. Na mocy art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło