VII SA/Wa 2210/24

WyrokWSA w Warszawie2025-01-21

Skład orzekający: Małgorzata Jarecka, Włodzimierz Kowalczyk, Wojciech Białogłowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmawiająca zmiany zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi może zostać uznana za zgodną z prawem, jeśli jej uzasadnienie nie ujawnia wszystkich motywów, którymi kierował się organ wydający rozstrzygnięcie?
Ratio decidendi
Decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego została wydana z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6, 7 i 8 § 1 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie ujawnił wszystkich powodów, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia, co narusza konstytucyjne prawo do dobrej administracji i zasadę praworządności, uniemożliwiając sądowi właściwą kontrolę aktu administracyjnego.
Stan faktyczny
Stowarzyszenie [...] wniosło o zmianę zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z 26 października 2023 r. częściowo zmienił zezwolenie. Stowarzyszenie A. wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając uchylenia decyzji i odmowy udzielenia zezwolenia. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z 1 lipca 2024 r. uchylił swoją poprzednią decyzję i odmówił zmiany zezwolenia, wskazując na brak rękojmi należytego wykonywania zbiorowego zarządzania przez Stowarzyszenie SFP. Stowarzyszenie SFP zaskarżyło tę decyzję, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi, w tym brak zbadania przesłanek merytorycznych i materiału dowodowego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Jarecka Sędziowie: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk asesor WSA Wojciech Białogłowski (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2025 r., sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 1 lipca 2024 r., znak: DWIM-WA.550.4.2020.MP w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, uchyla zaskarżoną decyzję. I 1. W dniu 6 sierpnia 2024 r. (data stempla pocztowego) Stowarzyszenie [...] (dalej też: SFP) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło za pośrednictwem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego skargę na decyzję tego organu z 1 lipca 2024 r. (znak: DWIM-WA.550.4.2020.MP). 2. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym: 2.1. Stowarzyszenie [...] w W., wnioskiem z 26 maja 2020 r. (zmienionym pismem z 20 grudnia 2021 r.), wystąpiło o zmianę zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, udzielonego decyzją Ministra Kultury i Sztuki z 29 maja 1995 r. (znak: DP.041/Z/13/95), zmienianego następnie decyzjami: Ministra Kultury i Sztuki z 23 października 1998 r. (znak: DP/WPA/041/Z/5/98), Ministra Kultury z 28 lutego 2003 r. (znak: DP.WPA.024/36/03/ik) oraz Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z 23 lutego 2021 r. (znak: DWIM-WA.550.16.2018.JB). 2.2. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z 26 października 2023 r. (znak: DWIM-WA.550.4.2020.DŁ) Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na podstawie art. 7 ust. 1 w związku z art. 6 i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1293 ze zm.; dalej: ustawa z 2018 r.) w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2509; dalej: u.p.a.p.p.): – w punkcie I – udzielił SFP zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i utworów fotograficznych na następujących polach eksploatacji: 1) utrwalanie, 2) zwielokrotnianie, 3) wprowadzanie do obrotu, 4) użyczenie, 5) najem, 6) publiczne wyświetlanie, 7) publiczne odtworzenie, 8) publiczne wykonanie, 9) wystawianie, 10) nadawanie, 11) reemitowanie, 12) publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy miał do niego dostęp w czasie i miejscu przez siebie wybranym; – w punkcie II – udzielił zezwolenia SFP na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych poprzez pobieranie wynagrodzenia z tytułu dokonywanych zawodowo odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego lub fotograficznego (droit de suite); – w punkcie III – w związku z powyższym zezwoleniu nadał następujące jednolite brzmienie: "Stowarzyszeniu [...] udziela się zezwolenia na zbiorowe zarządzanie: I. prawami autorskimi do utworów audiowizualnych, utworów plastycznych i utworów fotograficznych na następujących polach eksploatacji: 1) utrwalanie; 2) zwielokrotnianie; 3) wprowadzanie do obrotu; 4) użyczenie; 5) najem; 6) publiczne wyświetlanie; 7) publiczne odtworzenie; 8) nadawanie; 9) reemitowanie; 10) publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy miał do niego dostęp w czasie i miejscu przez siebie wybranym; II. prawami autorskimi do utworów plastycznych i utworów fotograficznych na następujących polach eksploatacji: 1) publiczne wykonanie; 2) wystawianie; III. prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych poprzez pobieranie wynagrodzenia z tytułu dokonywanych zawodowo odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego lub fotograficznego (droit de suite); IV. prawami pokrewnymi przysługującymi producentom utworów audiowizualnych do wideogramów na następujących polach eksploatacji: 1) zwielokrotnianie; 2) wprowadzanie do obrotu; 3) użyczenie; 4) najem; 5) publiczne odtworzenie; 6) nadawanie; 7) reemitowanie; 8) publiczne udostępnianie wideogramu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym". 2.3. Stowarzyszenie A. pismem z 22 listopada 2023 r. zwróciło się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając uchylenia decyzji w całości i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez odmowę udzielenia SFP zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami do utworów fotograficznych i plastycznych na polach eksploatacji wskazanych we wniosku z dnia 26 maja 2020 r., zmodyfikowanym wnioskiem z dnia 20 grudnia 2021 r., oraz odmowę zmiany zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. Wskazany uczestnik postępowania zarzucił decyzji z 26 października 2024 r. obrazę art. 7,art. 10, art. 11 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 6 ust. 2 i ust 3 pkt 4, art. 7 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 10, art. 11 ust. 1 i art. 47 ust. 2 ustawy z 2018 r. 2.4. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z 1 lipca 2024 r. (znak: DWIM-WA.550.4.2020.MP), Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., art. 7 ust. 1 w związku z art. 6 i art. 9 ust. 1 ustawy z 2018 r. oraz art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.a.p.p.: – w punkcie 1 – uchylił w całości swoją decyzję z 26 października 2023 r.; – w punkcie 2 – odmówił zmiany zezwolenia udzielonego SFP na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi poprzez rozszerzenie zezwolenia o zbiorowe zarządzanie prawami do utworów fotograficznych i plastycznych, o którą to zmianę wnioskowało SFP we wniosku z 26 maja 2020 r., zmienionym pismem z 20 grudnia 2021 r. W ocenie organu SFP nie daje rękojmi odnośnie do należytego wykonywania zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (pomijanie twórców filmów reklamowych przy opłatach reprograficznych; niewłaściwa sprawozdawczość), a także nie chciało dostosować nazwy do kręgu reprezentowanych podmiotów, gdyby uzyskało pozytywną decyzję o rozszerzeniu zezwolenia o zbiorowe zarządzanie prawami do utworów fotograficznych i plastycznych. 3. W skardze na powyższą decyzję Stowarzyszenie [...] zarzuciło temu rozstrzygnięciu obrazę: 1) art. 79a w związku z art. 10 § 2 i 3 i w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. "poprzez brak wskazania przez Organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji przesłanek, które nie zostały spełnione do wydania decyzji pozytywnej dla wnioskodawcy i zapewnienie stronie – w wyznaczonym terminie – możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów, celem wykazania spełnienia przesłanek do wydania decyzji pozytywnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy"; 2) art. 7, art. 8 § 1, art. 10, art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 11 ust. 1 ustawy z 2018 r. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. "poprzez brak zbadania i wyjaśnienia przesłanek merytorycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ doprowadziło do błędnego jej rozstrzygnięcia"; 3) art. 7 w związku z art. 77 § 1, 2 i 4 w związku z art. 78 i w związku z art. 107 § 3 oraz w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. "poprzez brak zgromadzenia i rozważenia pełnego materiału dowodowego w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do wydania błędnego rozstrzygnięcia w sprawie"; 4) art. 7, art. 8, art. 10 i art. 11 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. "poprzez naruszenie zasady równego traktowania, zasady przekonywania, zasady prawdy obiektywnej oraz zasady przejrzystości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do wydania błędnego rozstrzygnięcia w sprawie"; 5) art. 7 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z 2018 r. i w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. "poprzez błędne uznanie, że SFP nie spełnia przesłanki rękojmi należytego wykonywania prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy"; 6) art. 7 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z 2018 r. "poprzez brak doprecyzowania kryteriów i wykazania spełnienia przez SFP przesłanki rękojmi wykonywania zbiorowego zarządzania prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jej błędne rozstrzygnięcie"; 7) art. 12 pkt 1 ustawy z 2018 r. w związku z art. 10 ust. 1 pkt 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261, ze zm.), a także w związku z art. 6 k.p.a. "poprzez zobowiązanie strony do przedstawienia projektu zmiany statutu przewidującego zmianę nazwy stowarzyszenia tak, aby w jej brzmieniu uwzględnione zostały kategorie uprawnionych, których prawami ma zamiar zarządzać SFP, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jej błędne rozstrzygnięcie"; 8) art. 31 § 3 k.p.a. poprzez brak zagwarantowania organizacji społecznej – Związkowi [...] – dopuszczonej do udziału w postępowaniu, w którym została wydana zaskarżona decyzja, realnej możliwości udziału w nim, co miało istotny wpływ na wynik w sprawie poprzez wydanie błędnego rozstrzygnięcia". W konkluzji SFP wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z załączników do skargi (znajdujących się na k.16-67 akt sądowych). 4. W odpowiedzi na powyższą skargę, zawartej w piśmie procesowym z 9 września 2024 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie. 5. W piśmie procesowym z 10 stycznia 2025 r. Stowarzyszenie A. przedstawiło swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi SFP. 6. Do dnia wydania niniejszego wyroku swojego stanowiska w sprawie nie przedstawił Związek [...]. II 1. Na rozprawę w dniu 21 stycznia 2025 r. stawili się pełnomocnicy Stowarzyszenia [...], Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Stowarzyszenia A. 2. Pełnomocnik SFP podtrzymał zarzuty i wnioski skargi. 3. Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zajęte w odpowiedzi na skargę. Ponadto wskazał on, że zaskarżona decyzja w zakresie uzasadnienia nie zawiera wszystkich powodów, dla których organ uznał, iż nie spełniona została przez Stowarzyszenie (jako wnioskodawcę) przesłanka rękojmi. Z uwagi na to, że decyzja organu wymaga udostępnienia w trybie przepisów o dostępie do informacji publicznej, została ona "delikatnie zredagowana" odnośnie do uzasadnienia, gdyż mogłaby zawierać inne motywy i poważniejsze zarzuty względem wniosku samego SFP. Jednak w sytuacji, gdy SFP prowadzi negocjacje z innymi podmiotami, mogłoby to pogorszyć jego pozycję negocjacyjną. Pełnomocnik wskazał także, że było prowadzone postępowanie kontrolne, które wykazało szereg nieprawidłowości w SFP. 4. Pełnomocnik Stowarzyszenia A. podtrzymał stanowisko zajęte w piśmie procesowym. 5. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z załączników do skargi zawartych na k. 16-67 akt sądowych. III Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a skonkretyzowane m.in. w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. m.in. kontroli zgodności postanowienia organu administracji publicznej z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. 2. Na wstępie Sąd zastrzega, że w niniejszym wyroku nie przesądza, czy wobec Stowarzyszenia [...] powinna zostać wydana decyzja o zmianie albo o odmowie zmiany zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. Niemniej jednak decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 1 lipca 2024 r. (znak: DWIM-WA.550.4.2020.MP) została wydana z naruszeniem prawa, co zostało ujawnione na rozprawie w dniu 21 stycznia 2025 r. w toku wypowiedzi pełnomocnika organu. 2.1. Należy zwrócić uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w swoim dotychczasowym orzecznictwie (zob. zwłaszcza wyrok pełnego składu z 14 czerwca 2006 r., sygn. akt K 53/05, OTK ZU 2006, seria A, nr 6, poz. 66) stwierdzał wielokrotnie, iż z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika ogólny wymóg, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia spraw indywidualnych – a zatem nie tylko postępowania przed sądami objęte zakresem normowania art. 45 ust. 1 Konstytucji – odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej. W szczególności regulacje prawne takich postępowań muszą zapewnić wszechstronne i staranne zbadanie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, gwarantować wszystkim stronom i uczestnikom postępowania prawo do wysłuchania, tj. prawo przedstawiania i obrony swoich racji, a jednocześnie umożliwiać sprawne rozpatrzenie sprawy w rozsądnym terminie. Jako istotny element sprawiedliwości proceduralnej Trybunał wymieniał także m.in. obowiązek uzasadniania swoich rozstrzygnięć przez organy władzy publicznej, jak również – wywodzone z art. 78 Konstytucji – prawo do zaskarżania przez strony i uczestników postępowania rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji. Trybunał zaznaczał, że zasada sprawiedliwej procedury nie tylko wymaga, by organ przedstawił motywy swego rozstrzygnięcia, lecz także by rozstrzygnięcie to było weryfikowalne (zob. wyrok z 22 września 2009 r., sygn. akt P 46/07, OTK ZU 2009, seria A, nr 8, poz. 126). W wyroku z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt SK 54/05 (OTK ZU 2007, seria A, nr 11, poz. 158) Trybunał Konstytucyjny szerzej wypowiedział się o "prawie do dobrej administracji". Stwierdził mianowicie, że na organach administracji publicznej spoczywa bezwzględny obowiązek respektowania zasady praworządności, z którego wynika m.in. nakaz wydawania rozstrzygnięć, a w zakresie postępowania dowodowego – nakaz podejmowania czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, na podstawie i w granicach prawa. Jako źródło normatywne tych obowiązków Trybunał wskazał art. 7 oraz art. 2 Konstytucji. Administracja pełni bowiem wobec jednostki rolę służebną. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności, na której straży stoi także administracja publiczna. Prawo do dobrej administracji gwarantuje także Kodeks Dobrej Administracji (w tym przypadku w szczególności jego art. 17 i art. 22) przyjęty przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. W wyroku z 6 grudnia 2011 r., sygn. akt SK 3/11 (OTK ZU 2011, seria A, nr 10, poz. 113) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zastosowanie w art. 78 Konstytucji – obejmującym swym zakresem także postępowanie administracyjne – ogólnego pojęcia "zaskarżenie, pozwala na objęcie jego zakresem różnych, specyficznych dla danej procedury, środków prawnych, których cechą wspólną jest umożliwienie stronie uruchomienia weryfikacji podjętego w pierwszej instancji orzeczenia bądź decyzji". Z kolei w wyroku z 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt SK 30/10 (OTK ZU 2012, seria A, nr 4, poz. 39) podkreślił, że "[a]rt. 78 Konstytucji, który statuuje prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, ma zastosowanie nie tylko w ramach procedur sądowych, ale i procedur administracyjnych. W tym ostatnim wypadku podstawą do sformułowania zasady sprawiedliwości proceduralnej jest art. 78 w związku z art. 2, art. 7 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zasada zaufania wywodzona z art. 2 Konstytucji oznacza, że jednostka ma prawo oczekiwać od władzy, której zachowanie się ocenia, czytelności, przejrzystości, poszanowania zasad systemowych gwarantujących ochronę praw człowieka. Zasada legalizmu wyrażona w art. 7 Konstytucji wymaga, by organ prowadzący postępowanie administracyjne działał na podstawie prawa i w jego granicach. Z kolei art. 31 ust. 3 Konstytucji wymienia warunki, przy spełnieniu których zasada sprawiedliwości proceduralnej może zostać ograniczona". W wyroku z 23 listopada 2022 r., sygn. akt SK 113/20 (OTK ZU 2022, seria A, poz. 70) Trybunał Konstytucyjny natomiast – oparłszy się dodatkowo na ustaleniach poczynionych w doktrynie – przyjął, że prawo do dobrej administracji (w ujęciu procesowym) jawi się jako szczególny przejaw prawa do rzetelnej (sprawiedliwej) procedury (w tym przypadku chodzi o postępowanie administracyjne), która nie jest objęta zakresem gwarancji z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Źródłem tego prawa jest przede wszystkim art. 2 Konstytucji, choć – jak zauważono w dotychczasowym orzecznictwie – można je wywodzić z zasady demokratycznego państwa prawa w powiązaniu z: zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji), wyrażoną w preambule zasadą sprawności i rzetelności działań instytucji publicznych oraz art. 78 Konstytucji zawierającym szczególną gwarancję "sprawiedliwości proceduralnej" odnoszącej się do wszystkich typów postępowań, więc wykraczającej poza zakres postępowań toczących się przed sądami. W ocenie Trybunału niezależnie od tego, w którym z przepisów Konstytucji odnajduje się najsilniejsze zakotwiczenie prawa do dobrej administracji, należy uznać, że art. 2, oraz co najmniej art. 7 i art. 78 Konstytucji wykładane w sposób holistyczny, tworzą podstawę do rekonstrukcji konstytucyjnego prawa do dobrej administracji (w ujęciu procesowym). Reasumując, orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego daje podstawę do uznania, że przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej tworzą wystarczająco silną podstawę do wyodrębnienia samodzielnego (odrębnego od innych praw i wolności) prawa o charakterze procesowym, które można nazwać prawem do rzetelnej (sprawiedliwej) procedury administracyjnej lub szerzej – zgodnie z upowszechniającą się konwencją – prawem do dobrej administracji, odpowiadające ogólnemu wymogowi due process of law. Prawo to stanowi odpowiednik prawa do rzetelnego (sprawiedliwego) procesu sądowego, choć treść tych praw nie jest tożsama z racji odmiennych pól regulacji. Podobnie jak w przypadku prawa do sądu, tak i w przypadku postępowań administracyjnych, istotę sprawiedliwej (rzetelnej) procedury sprowadzić można do: – po pierwsze – możności bycia wysłuchanym (uprawnienia stron do przedstawienia swojego stanowiska); – po drugie – ujawniania w czytelny sposób motywów rozstrzygnięcia, w celu uniknięcia dowolności czy wręcz arbitralności w działaniu organu; – po trzecie – zapewnienia przewidywalności dla uczestnika postępowania, przez odpowiednią spójność i wewnętrzną logikę mechanizmów, którym jest poddany. Podobnie w doktrynie (por. L. Kieres, Pojęcie prawa do dobrej administracji w przepisach prawnych, [w:] Prawo do dobrej administracji, "Biuletyn Biura Informacji Rady Europy" 2003, nr 4, s. 25) wśród elementów prawa do dobrej administracji wymienia się w szczególności: – prawo każdej osoby do dostępu do akt jej dotyczących; – prawo do wymagania, aby działania organów cechowały się proporcjonalnością; – prawo do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie; – prawo do bycia wysłuchanym, zanim zostanie zastosowany niekorzystny indywidulany środek prawny; – prawo każdej osoby do załatwienia jej sprawy bezstronnie, sprawiedliwie i obiektywnie. Powyższe ustalenia mają istotne znaczenie przy wykładni przepisów procedury administracyjnej w postępowaniu dotyczącym wydania albo odmowy wydania decyzji w przedmiocie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, zwłaszcza przez pryzmat art. 37 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym wszyscy znajdujący się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej korzystają z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji. 2.2. Zdaniem Sądu decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 1 lipca 2024 r. została wydane z naruszeniem art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 w związku z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 573; dalej: k.p.a.). Należy przypomnieć, że na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek – co należy podkreślić – należytego uzasadnienia (faktycznego i prawnego) rozstrzygnięcia administracyjnego (decyzji merytorycznej, jak i postanowienia formalnego). Uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie wszystkich: faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej aktu administracyjnego z przytoczeniem przepisów prawa (zob. np. wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 736/21, Legalis oraz prawomocne wyroki WSA w Warszawie z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1820/23, jeszcze niepubl. i 20 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2577/23, jeszcze niepubl.). Niewyjaśnienie – ale też i niepodanie – wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, a przez to nieuzasadnienie rozstrzygnięcia w sposób właściwy, narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (por. prawomocne wyroki WSA w Warszawie z: 17 lutego 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 985/05, Legalis; 5 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1820/23 oraz 20 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2577/23), gdyż sytuacja taka może mieć wpływ na wynik sprawy (zob. prawomocny wyrok WSA w Białymstoku z 25 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 1015/13, Legalis oraz prawomocne wyroki WSA w Warszawie z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1820/23 i 20 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2577/23); co więcej, wzruszenie aktu administracyjnego przez sąd administracyjny jest dopuszczalne z powodu wadliwości stwierdzeń zawartych w uzasadnieniu, nawet pomimo że jego sentencja jest zgodna z prawem (zob. wyrok NSA z 5 lutego 1990 r., sygn. akt IV SA 832/89, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 31 oraz prawomocne wyroki WSA w Warszawie z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1820/23 i 20 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2577/23). Nadto – co najistotniejsze – brak wskazania przez organ kwestii, które w istocie legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia jest uchybieniem noszącym cechę naruszenia prawa w stopniu mającym także istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Wskazać należy, że bezwzględnym obowiązkiem organu jest podanie (ujawnienie) wszystkich powodów, które skłoniły go zajęcia takiego, a nie innego stanowiska w sprawie. Nieujawnienie choćby części motywów organu w uzasadnieniu aktu administracyjnego stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy; po pierwsze bowiem – pozbawia stronę postępowania administracyjnego pełnej wiedzy odnośnie do wydanego aktu administracyjnego, a po drugie – uniemożliwia sądowi administracyjnemu skontrolowanie takiego aktu pod kątem jego zgodności z relewantnymi przepisami prawa materialnego oraz procesowego. 2.3. Sąd w żadnym wypadku nie może – potocznie ujmując – "przejść do porządku dziennego" nad zaprotokółowaną wypowiedzią pełnomocnika organu podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 21 stycznia 2025 r. Ujawnił on bowiem, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego – wydając zaskarżoną decyzję – kierował się także innymi motywami, aniżeli te, które zostały ujawnione w jej uzasadnieniu. W demokratycznym państwie prawnym jest to sytuacja niedopuszczalna. Oznacza to bowiem, że organ nie podaje adresatowi powodów, które przywiodły go do określonego rozstrzygnięcia. Dla sądu administracyjnego taka sytuacja jest nie do przyjęcia, gdyż godzi nie tylko w konstytucyjne prawo jednostki do dobrej administracji, ale również w konstytucyjną zasadę praworządności. 2.4. W związku z ujawnieniem przez pełnomocnika organu, że za decyzją z 1 lipca 2024 r. stały również inne powody, których – jak podał – dla dobra pozycji negocjacyjnej SFP z jego kontrahentami nie przedstawiono w jej uzasadnieniu, powoduje, iż akt ten nie może zostać właściwie oceniony przez sąd administracyjny. Organ naruszył bowiem art. 2 i art. 7 Konstytucji w związku z art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. 2.5. W tym stanie rzeczy należało – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. – uchylić zaskarżoną decyzję. 3. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ponownie rozpoznając wniosek Stowarzyszenia A. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z 26 października 2023 r., w nowej decyzji przedstawi w sposób czytelny i przejrzysty wszystkie powody, jakie legną u podstaw jego rozstrzygnięcia. Pamiętać bowiem musi, że adresat decyzji – nie przesądzając w tym miejscu jej kierunku – ma prawo poznać wszystkie motywy, jakimi kieruje się organ załatwiający sprawę. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło