III SA/Kr 254/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt SKO.PS/4110/814/2022 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącego J. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt SKO.PS/4110/814/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 14 listopada 2022 r. znak [...] o odmowie przyznania J. R. (dalej również jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") dodatku węglowego. Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 31 października 2022 r. J. R. wystąpił do Wójta Gminy B. o przyznanie dodatku węglowego, oświadczając, że prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe pod adresem [...] gmina B. w budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania. Wnioskodawca oświadczył we wniosku, że głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. W formularzu wniosku zaznaczono, że informacje przedstawione we wniosku o wypłatę dodatku węglowego składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W katach sprawy znajdują się dwie deklaracje dotyczące źródeł ciepła i źródeł spalania paliw. W pierwszej z 7 czerwca 2022 r. wskazano jako źródło ciepła kocioł na paliwo stałe, a w rubryce B03 zaznaczono jako rodzaj stosowanego paliwa drewno kawałkowe. W kolejnej deklaracji z 31 października 2022 r. jako źródło ciepła wskazano kocioł na paliwo stałe, a w rubryce B03 zarówno węgiel i paliwa węglopochodne, jak i drewno kawałkowe. Decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. (znak [...]) Wójt Gminy B. odmówił wnioskodawcy przyznania dodatku węglowego. W decyzji zacytowano treść art. 2 ust. 1 u.d.w., który stanowił, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchunia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe zasilane paliwami stałymi (rozumianymi zgodnie z art. 2 ust. 3 u.d.w. jako węgiel kamienny, brykiet, lub palet zawierający co najmniej 85 % węgla kamiennego), wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438 ze zm., dalej powoływanej jako "u.c.e.e.b.") do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Organ wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 15g ustawy. Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródle spalania paliw, która została zgłoszona do centralnej ewidencji emisyjności budynków przed 11 sierpnia 2022 r., jako źródło ciepła wskazano kocioł na paliwo stałe zasilany drewnem kawałkowym, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że w pierwszej deklaracji błędnie zaznaczył, że pali tylko drewnem. Błąd wynikał z pośpiechu przy wypełnianiu deklaracji, z uwagi na upływający termin jej złożenia. Decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt SKO.PS.4110/814/2022) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji jako prawidłową. Organ odwoławczy wskazał, że podstawę wypłaty dodatku węglowego stanowi deklaracja złożona do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., a na ten dzień jako źródło ciepła zadeklarowany został kocioł na paliwo stałe zasilany drewnem kawałkowym, które nie mieści się w definicji "paliwa stałego" w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym. Powyższe zdaniem organu odwoławczego wykluczało przyznanie skarżącemu wnioskowanego dodatku węglowego. Skarżący J. R. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2022 r. dotyczącą dodatku węglowego w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym w zw. z art. 2 ust. 15g poprzez błędną wykładnię sprowadzająca się do twierdzenia, iż dla przyznania dodatku węglowego kluczowe znaczenia ma złożenie pierwszej, błędnej deklaracji z pominięciem stanu rzeczywistego, a złożenie drugiej deklaracji nie powoduje konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem art. 2 ust. 15g ustawy oraz naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez niepodpisanie decyzji, art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia jakim w istocie źródłem ciepła legitymuje się strona, art. 75 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych, bez szczegółowego odniesienia się do argumentów strony, art. 8 § 2 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy w takim samym stanie faktycznym i prawnym odmiennie oraz art. 138 § 1 pkt 1 poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji organu i instancji w mocy, podczas gdy należało ją uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, rozważenie konieczności uchylenia decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Skarżący w uzasadnieniu decyzji podniósł w szczególności, że decyzja nie została podpisana przez wszystkich członków Kolegium, gdy znak graficzny na decyzji nie ma waloru podpisu. Nadto podniósł, że właściwe źródło ciepła zostało wskazane w deklaracji, która została złożona jako druga. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty i wnioski zaskarżenia są zasadne. Przedmiotem skargi strona uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt SKO.PS/4110/814/2022 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 14 listopada 2022 r. znak [...] o odmowie przyznania J. R. dodatku węglowego. Sąd nie podzielił zarzutu skargi w zakresie braku konstytutywnego elementu decyzji w postaci podpisu członków organu odwoławczego. Zdaniem Sądu decyzja została podpisana, choć podpisy przybrały formę uproszczoną. Podpis własnoręczny nie musi odzwierciedlać pełnego brzmienia imienia i nazwiska, ważne by miał walor identyfikacyjny, co zostało w niniejszej sprawie zapewnione w kontekście zamieszczenia w decyzji imion i nazwisk członków organu wydającego decyzję. Pozostałe zarzuty skargi są uzasadnione, a ich istnienie musi prowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu i instancji. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.; dalej powoływanej jako "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Poza sporem pozostaje, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełnienia warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Ustalenie zatem w toku sprawy, że w budynku zainstalowany jest kocioł na paliwo stałe opalany drewnem kawałkowym istotnie wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego. Co jednak istotne wskazana okoliczność nie została jednoznacznie ustalona w toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Organy uznały bowiem, że jeżeli wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało ujawnione w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. stanowi to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego. Organy ustaliły zatem w sprawie jedynie okoliczności, które zostały ujawnione w centralnej ewidencji emisyjności budynków we wskazanej w art. 2 ust. 1 u.d.w. dacie, to jest w dniu 11 sierpnia 2022 r. Mając na uwadze, że w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżący pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń wskazał, że ogrzewa gospodarstwo domowe kotłem na paliwo stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w., poczynione przez organy ustalenie należy uznać za niewystarczające dla dokonania oceny wniosku skarżącego. Wobec sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącego a treścią ujawnioną w centralnej ewidencji emisyjności budynków na podstawie deklaracji złożonej w dniu 7 czerwca 2022 r. zaistniały bowiem wątpliwości co do faktycznego źródła, jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącego. Szczególnie winien na powyższe zwrócić uwagę organ odwoławczy, gdyż składając odwołanie skarżący wyjaśnił powody złożenia dwóch deklaracji o rozbieżnej treści. Wątpliwości powyższe powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 u.d.w. W ocenie Sądu powyższe jednoznacznie ilustruje, że dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wykładnia art. 2 ust. 1 u.d.w. prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym osobom, które faktycznie ogrzewają swoje gospodarstwo domowe węglem. Organ zajął bowiem stanowisko, że wskazana w powołanym przepisie data, to jest 11 sierpnia 2022 r., stanowi jedyny wyznacznik dla weryfikacji źródła ogrzewania danego gospodarstwa domowego poprzez sprawdzenie jakie źródło ogrzewania figurowało w tej dacie w centralnej ewidencji emisyjności budynków. Dokonana przez organ wykładnia wskazanego przepisu jest błędna. Z literalnego brzmienia wskazanego przepisu art. 2 ust. 1 u.d.w., w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, przede wszystkim nie wynikają przyjęte przez organ wnioski, to jest powiązanie go z art. 2 ust. 15 u.d.w. w ten sposób, iż przyjęto, że dokonywana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o której mowa w tym przepisie, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, musi i może być dokonywana przez organ jedynie poprzez ustalenie, jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nawet jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie mieszkanie było ogrzewane w inny sposób niż to wykazano w ewidencji. W przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, że na mocy art. 50 ust. 1 pkt g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa zmieniająca") doszło do istotnej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, to jest do dodania po art. 2 ustępie 15 u.d.w. do treści tej ustawy ustępów 15a-15e. Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 20 września 2022 r. Skarżący zaś złożył wniosek w dniu 31 października 2022 r. Organy rozpoznając ten wniosek miały obowiązek respektować treść art. 2 ust. 15a – 15e ustawy u.d.w. Zgodnie z art. 2 ust. 15a ustawy u.d.w. dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Już z treści wskazanego przepisu wynika więc, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków i tylko na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały przykładowo wymienione w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w zakresie źródła ciepła w gospodarstwie domowym skarżącego jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej powoływanej jako "k.p.a."). Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu, jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. obowiązkom. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło bowiem pomimo posiadania przez organ informacji, że stan ujawniony w deklaracji na dzień 11 sierpnia 2022 r. może różnić się od stanu rzeczywistego. Wprowadzone nowelizacją przepisy art. 2 ust. 15b-15e ustawy u.d.w. w ocenie Sądu potwierdzają, że stanowisko organu zasadzające się na tym, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W świetle powołanych przepisów art. 7 i art. 77 § k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w. Sąd uznał za nieuprawniony pogląd, jakoby żaden przepis ustawy nie dawał organom uprawnień do badania ewentualnych rozbieżności między wpisami w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., a stanem rzeczywistym. Przeciwnie, ustalenie powyższego stanowiło obowiązek organu. Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 u.d.w. oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 1, ust. 15, ust. 15a-15e u.d.w. oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, a zatem zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie źródła ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy i rodzaju stosowanego paliwa, na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, bądź innych dowodów, po wskazaniu stronie potrzeby ich przeprowadzenia.