I GSK 150/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1629/22 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1629/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. na postanowienie Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 9 maja 2022 r. w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2021 r., przekazanego przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Zielonej Górze. Tytuł wykonawczy wystawiony został na A. P. K. i obejmuje zaległości powstałe w wyniku niezapłacenia opłat rocznych za rok 2019 oraz 2020 za wyłączenie z produkcji 0,1992 ha gruntów leśnych stanowiących działkę ewidencyjną nr [...], obręb ewidencyjny nr [...], m. Z. Opłata roczna została ustalona decyzją Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Zielonej Górze z [...] stycznia 2021 r. W piśmie z dnia 17 września 2021 r. skarżący podniósł 17 stycznia 2013 r., na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1967 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. 2012 r. dalej u.p.e.a.), zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku. Postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Zielonej Górze oddalił zarzut stwierdzając, że zobowiązanie do uiszczenia należności objętych tytułem wykonawczym wynika z faktu przejścia na skarżącego wszelkich praw i obowiązków na skutek nabycia gruntów wyłączonych z produkcji leśnej. Według organu, przysądzenie własności nieruchomości nie powoduje wygaśnięcia opłaty rocznej przewidzianej w art. 12 ust.1 w związku z art.12 ust.4 ustawy z dnia 5 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1326 ze zm., dalej u.o.g.r.l.) Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie Dyrektor Generalny Lasów Państwowych postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na fakt nabycia przez skarżącego nieruchomości w drodze postępowania egzekucyjnego i stwierdził, że roszczenie wierzyciela z tytułu opłat rocznych nie jest "prawem ciążącym na nieruchomości" w rozumieniu art. 1000 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1967 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: k.p.c), który przewiduje wygaśnięcie wszelkich praw ciążących na nieruchomości z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności. Dlatego zdaniem organu obowiązek uiszczania opłat rocznych z tytułu użytkowania na cele nieleśne gruntów wyłączonych z produkcji istnieje nadal po przysądzeniu własności nieruchomości. Ponadto organ podkreślił, że art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l., zgodnie z którym w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę, nie różnicuje sposobu nabycia. Ponadto organ wyjaśnił, że obowiązek uprzedzenia nabywcy o przejściu na niego opłat rocznych został sformułowany w drugim zdaniu tego przepisu i nie stanowi warunku przejścia tych opłat na nabywcę. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę A. K. na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że nabycie nieruchomości w drodze postępowania egzekucyjnego, nie doprowadziło do wygaśnięcia na podstawie art. 1000 k.p.c. opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów leśnych z produkcji. Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie doszło do zbycia gruntów wyłączonych z produkcji leśnej. Nie miało ono charakteru umowy dwustronnej, lecz nastąpiło w drodze egzekucji z nieruchomości prowadzonej przez komornika (tzw. nabycie pierwotne). Skarżący na mocy prawomocnego postanowienia Sądu o przysądzeniu własności stał się właścicielem nieruchomości (art. 999 § 1 k.p.c.). Powyższe oznacza, że wszedł on w prawa i obowiązki podmiotu, który dokonał wyłączenia gruntów leśnych z produkcji i zobowiązany jest do zapłaty opłat rocznych. Przysądzenie własności nieruchomości nie powoduje wygaśnięcia przewidzianej w art. 12 ust.1 w związku z ust.4 art.12 u.o.g.r.l. opłaty rocznej, gdyż na mocy art. 12 ust.4 u.o.g.r.l. ( nie będąc prawem lub roszczeniem osobistym , o którym mowa w art. 1000 § 1 k.p.c.) przeszedł na nabywcę nieruchomości. W związku z tym, skonkludował Sąd I instancji, prawidłowo organ nie uwzględnił zarzutu nieistnienia obowiązku , o którym mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. A. K. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie norm prawa materialnego przez błędną wykładnię: - art. 12 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 999 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że poprzez "zbycie gruntów" ustawodawca rozumie również prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności podczas, gdy wykładnia celowościowa tego przepisu prowadzi do odwrotnego wniosku a w konsekwencji obowiązek uiszczenia opłat rocznych nie przechodzi na tego rodzaju nabywcę nieruchomości § 2 - art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych przez uznanie, że poinformowanie nabywcy przez zbywcę o przejściu na nabywcę obowiązku uiszczania opłat rocznych nie stanowi warunku przejścia opłat rocznych na nabywcę podczas, gdy jest to jeden z warunków konstytuujący przeniesienie takiego prawa - art. 12 ust. 1 i 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 999 § 2 oraz art. 1000 § 1, § 2, § 3 i § 4 k.p.c. w związku z art. 1003 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości nie powoduje wygaśnięcia obowiązku uiszczenia opłaty rocznej , podczas gdy na podstawie prawomocnego postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości na nabywcę nie przechodzą prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości, a także inne prawa i obowiązki, które ciążyły na poprzednim właścicielu nieruchomości , a więc nie przechodzi również roczna opłata, również dlatego że nie jest ona powtarzającym się zobowiązaniem publicznym (danina) powstałą / przypadając z nieruchomości po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności , jak również ww. opłata nie jest wyjątkiem o którym mowa w art. 1000§ 2, § 3 i § 4 k.p.c. Skarżący postawił również zarzut naruszenia norm prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w związku z odpowiednio stosowanym art. 9 k.p.a. poprzez pominięcie przez WSA w Warszawie okoliczności, ze organ administracji nie poinformował skarżącego o przejściu na nabywcę nieruchomości obowiązku uiszczania opłat rocznych co skutkowało wystawieniem tytułu wykonawczego obejmującego zaległości powstałe w wyniku niezapłacenia opłat rocznych za wyłączenie gruntów leśnych z produkcji za rok 2019 i 2020 a w konsekwencji wydał wyrok oddalający skargę podczas, gdy obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę dopiero z momentem poinformowania go o tym obowiązku. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie postawionych zarzutów W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym a organ nie sprzeciwił się temu wnioskowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego są nietrafne i z tego powodu skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona. Spór prawny w rozpoznawanej sprawie, jak wynika z treści i uzasadnienia zarzutów kasacyjnych, odnosi się do zagadnienia przejścia egzekwowanego obowiązku w postaci opłaty rocznej za wyłączenie gruntów leśnych z produkcji na skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Powyższy przepis nie może być interpretowany w związku z art. 1000 § 1 k.p.c. W ww. przepisie mowa jest bowiem, że w chwili uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości wygasają prawa i skutki ujawniania praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. Roczna opłata z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji leśnej nie jest prawem ani też roszczeniem osobistym. Roczna opłata stanowi obowiązkowe świadczenie publicznoprawne, wynikające z decyzji zezwalającej na czasowe wyłączenie z produkcji gruntów leśnych. Kwestia stanowiąca przedmiot sporu w niniejszej sprawie była już przedmiotem rozważań w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego - przykładowo w wyroku NSA z 24.11.2016 r. sygn. akt II GSK 1104/15. Poglądy prawne wyrażone w tym wyroku są nadal aktualne a Sąd w składzie obecnym je podziela z powodów tam wskazanych. Na gruncie niniejszej sprawy należy wskazać, że podstawą zarzutów kasacyjnych co do tego, że zarówno organy administracyjne w postępowaniu egzekucyjnym, jak i Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż obowiązek uiszczania opłat rocznych z tytułu wyłączenia z produkcji gruntu leśnego przechodzi na osobę, która nabyła ten grunt w ramach postępowania egzekucyjnego, na podstawie postanowienia sądu o przysądzeniu własności (art. 999 § 1 i 2 k.p.c.), jest oczywiście błędne rozumienie przez wnoszącego skargę kasacyjną przepisu art. 1000 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Jest tam bowiem wyraźnie mowa o wygaśnięciu wszelkich praw i roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości. Jaku już powiedziano, opłata roczna z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji leśnej nie jest ani prawem ani też roszczeniem osobistym ciążącym na nieruchomości lecz obowiązkowym świadczeniem publicznoprawnym, ciążącym na osobie, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntu z produkcji, a w razie zbycia gruntu - na jego nabywcy. Kwestie te rozstrzyga dość jednoznacznie zarówno art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jak i art. 999 § 2 k.p.c. zdanie drugie. Ten pierwszy przepis stanowi, że w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ten skutek nie jest warunkowany uprzedzeniem, o którym mowa w zdaniu drugim tego przepisu. Fakt zaniechania poinformowania skarżącego kasacyjnie jako nabywców gruntu, w stosunku do którego została już wydana decyzja o wyłączeniu z produkcji, przez jego zbywcę o obowiązku uiszczenia należności i opłat rocznych, jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, nie ma żadnego wpływu na istnienie tego obowiązku. Wprawdzie w zdaniu ostatnim art. 12 ust. 3 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wskazano, że "zbywający jest obowiązany uprzedzić nabywcę o tym obowiązku", jednakże z jego niewykonaniem ustawodawca nie powiązał jakichkolwiek konsekwencji, w tym w szczególności zwolnienia nabywcy z tego obowiązku. Gdyby wolą ustawodawcy było zwolnienie nabywcy z obowiązku uiszczenia opłat w przypadku niepoinformowania go o tym fakcie przez zbywcę, to powyższe zostałoby wyartykułowane. Tymczasem przepisu takiego brak (por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2383/11). Nie ulega też wątpliwości, że zbycie gruntów w rozumieniu tego przepisu obejmuje każdą prawną formę zmiany ich właściciela, nie tylko formę umowy cywilnoprawnej. Natomiast według przepisu art. 999 § 2 k.p.c. zdanie drugie, powtarzające się daniny publicznoprawne przypadające z nieruchomości od dnia prawomocności postanowienia o przysądzeniu własności ponosi nabywca. Powiedziano już, że opłata roczna z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji jest daniną publiczną albo inaczej - świadczeniem publicznoprawnym. Mając to wszystko na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu będącego radcą prawnym, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).