II GZ 18/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1956/22 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia 25 maja 2022 r., nr DE HPN/01013/2022 w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1956/22, odrzucił wniosek R. B. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 23 stycznia 2023 r. o odrzuceniu jego skargi na decyzję Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia 25 maja 2022 r. w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 23 stycznia 2023 r. WSA odrzucił skargę R. B. na ww. decyzję z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braku formalnego skargi poprzez nadesłanie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa upoważniającego do działania w imieniu skarżącego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przesyłka pocztowa zawierająca postanowienie została uznana za doręczoną w dniu 20 lutego 2023 r. WSA wskazał, że skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie. Uzasadniając wniosek pełnomocnik skarżącego wskazała, że o fakcie wydania ww. postanowienia dowiedziała się w dniu 22 września 2023 r., przeglądając akta sprawy, tym samym zachowała siedmiodniowy termin wskazany przepisami prawa. Pełnomocnik podniosła też, że nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w terminie do dnia 5 stycznia 2023 r., było spowodowane faktem, że w grudniu i styczniu w stanie agonalnym był jej ojciec, który zmarł 24 stycznia 2023 r., uroczystości pogrzebowe odbyły się 31 stycznia 2023 r., zaś po śmierci ojca pełnomocnik – z uwagi na bardzo zły stan psychiczny – przebywała na urlopie wypoczynkowym od dnia 1 do dnia 28 lutego 2023 r. Sąd I instancji odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia przedstawił właściwe przepisy i wynikające z nich przesłanki, które muszą nastąpić, aby termin któremu uchybiła strona został przez sąd przywrócony, a także wskazał na treść art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) i obowiązek zbadania, czy wniosek o przywrócenie terminu nie jest spóźniony. WSA uznał, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jako spóźnionego. Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżącego, powołując się na okoliczność występującego u niej złego stanu psychicznego w miesiącu lutym 2023 r. (uzasadniającego korzystanie w tym czasie z urlopu), spowodowanego chorobą i śmiercią w dniu 23 stycznia 2023 r. osoby najbliższej, wskazała że przeszkoda w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 23 stycznia 2023 r. zakończyła się z dniem 28 lutego 2023 r. Zdaniem WSA ustanie przyczyny uchybienia terminowi nastąpiło właśnie z dniem 28 lutego 2023 r., a zatem termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 7 marca 2023 r., zaś wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w dniu 29 września 2023 r., czyli ok. 6 i pół miesiąca od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi. Sąd I instancji wyjaśniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że niniejsza sprawa dotyczy pełnomocnika z urzędu, a upływ czasu jaki nastąpił pomiędzy ustaniem wskazywanej przyczyny (28 lutego 2023 r.) i wniesieniem w dniu 29 września 2023 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jest znaczny. WSA podkreślił, że pełnomocnik skarżącego argumentowała, iż dowiedziała się o uchybieniu terminu dopiero 22 września 2023 r., zapoznając się z aktami sprawy w Sądzie, jednakże Sąd – mając na uwadze znaczny upływ czasu, jak też możliwość uzyskiwania informacji o sprawie poprzez inne kanały - poddał w wątpliwość argumentację zawartą we wniosku. Szczególnie dlatego, że w dniu 2 lutego 2023 r., czyli już po wydaniu przez Sąd w dniu 23 stycznia 2023 r. postanowienia o odrzuceniu skargi, do kancelarii WSA wpłynęła korespondencja bezpośrednio od skarżącego zawierająca pełnomocnictwo wystawione przez skarżącego na formularzu z danymi kancelarii pełnomocnika do reprezentowania go przez adw. K. C. opatrzone datą 24 stycznia 2023 r. Uznając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jako spóźniony, wskazując podstawę prawną z art. 88 p.p.s.a., WSA postanowił o jego odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 12 kwietnia 2024 r. złożył skarżący reprezentowany przez adwokata, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie następujących przepisów postępowania: - art. 86 § 1, 2, 3 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia pomimo iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia pełnomocnik skarżącego złożyła do Sądu w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. od dnia 22 września 2023 r., uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy oraz dokonała czynności, których nie dokonała w terminie; - art. 86 § 1, 2, 3 p.p.s.a poprzez zaniechanie wezwania strony do podania okoliczności uprawdopodabniających zasadność przywrócenia terminu pod rygorem oddalenia wniosku, aby ustalić w sposób jednoznaczny czy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, biorąc pod uwagę fakt że w treści wniosku nie podano daty 28 lutego 2023 r. jako daty końcowej, od której rozpoczynał się bieg terminu. Ta data była jedynie informacją, że w tym czasie pełnomocnik skarżącego korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia. W treści wniosku pełnomocnik nie wskazała precyzyjnie daty ustania przyczyny uchybienia terminu a fakt spóźnienia powinien wynikać z treści wniosku, natomiast WSA bezzasadnie przyjął że była to data 28 lutego 2024 r., podczas gdy Sąd nie ma prawa domniemywać daty uchybienia terminowi; - art. 34 p.p.s.a. w zw. z art. 37 p.p.s.a., art. 106 § 3 i 4 p.p.s.a. oraz art. 111 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie połączenia spraw o sygn. VII SA/Wa 2816/16 oraz II OSK 517/18 ze sprawą V SA/Wa 1956/22 i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego, co było niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i przez to bezzasadne uznanie, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego podczas postępowania przed WSA VII SA/Wa 2816/16 oraz II OSK 517/18, które zostało uchylone do ponownego rozpoznania, nie jest tym samym pełnomocnictwem co w sprawie V SA/Wa 1956/22, podczas gdy to treść pełnomocnictwa powinna decydować o tym, czy adwokat jest uprawniony do reprezentowania strony w całości postępowania, czy tylko w poszczególnych jego etapach. Nadto nie podjęcie przez Sąd czynności w celu usunięcia wątpliwości i zaniechanie zwrócenia się do skarżącego o wyjaśnienie intencji udzielonego pełnomocnictwa przed wydaniem postanowienia. Sąd w ten sposób przedwcześnie ocenił, że poprzednie pełnomocnictwo dotyczyło jedynie sprawy o sygn. VII SA/Wa 2816/16, a przecież spraw ww. nie można w żadnym razie rozpatrywać oddzielnie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że WSA przyjął, iż przeszkoda w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia zakończyła się z dniem 28 lutego 2023 r., jak również, że pełnomocnik miał możliwość uzyskania informacji o stanie sprawy chociażby telefonicznie, czego nie uczynił. W ocenie pełnomocnika skarżącego stanowisko Sądu jest nieprawidłowe, a wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z pespektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, a tym samym z perspektywy funkcji ochronnej. Pełnomocnik wskazała również, że pomiędzy 1 marca 2023 r. a 22 września 2023 r. jej zdrowie znacząco się pogorszyło, a dolegliwości chorobowe związane z przeżytą traumą bardzo osłabiły jej pamięć. Rozstrój zdrowia utrudniał jej wykonywanie obowiązków zawodowych, a długotrwałe dolegliwości zdrowotne uniemożliwiły jej podróżowanie do Sądu w Warszawie, co czyniło niemożliwym osobiste zapoznanie się z aktami sprawy. Pełnomocnik podkreśliła, że dopiero po tym jak odzyskała siły, 22 września 2023 r. udała się do WSA i dopiero wówczas dowiedziała się o zapadłym w sprawie postanowieniu. W jej ocenie, twierdzenia o dopuszczeniu się przez nią zaniedbań są krzywdzące. Zwróciła również uwagę, iż w treści wniosku nie wskazała precyzyjnie daty ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś Sąd I instancji bezzasadnie przyjął, że była to data 28 lutego 2023 r. Podniosła, że Sąd nie ma prawa domniemywać daty uchybienia terminowi i w tej sytuacji winien był wezwać pełnomocnika do podania okoliczności uprawdopodabniających zasadność przywrócenia terminu, albo ustalić w sposób jednoznaczny, czy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, biorąc pod uwagę fakt, że w treści wniosku nie podano daty 28 lutego 2023 r. jako daty końcowej, od której rozpoczął się bieg terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Według natomiast art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku sąd jest zatem zobligowany ustalić, czy pismo to zostało złożone w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Rozstrzygając czy wniosek strony został złożony w przewidzianym do tego ustawowym terminie, należy zatem określić niewątpliwy czas ustania przyczyny uchybienia terminu, celem zbadania czy złożenie wniosku nastąpiło z zachowaniem siedmiodniowego terminu, o którym stanowi przepis art. 87 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niewystarczające jest przypuszczenie Sądu odnoszące się do kwestii ustania przyczyny uchybienia terminowi i domniemanie lub wysnucie daty tego zdarzenia, które wszak pociąga za sobą doniosłe skutki procesowe dla strony skarżącej. Trzeba przy tym nadmienić, iż fakt spóźnienia się z wnioskiem o przywrócenie terminu, a zatem przekroczenie ustawowego 7-dniowego terminu przewidzianego na jego złożenie musi wyraźnie wynikać z treści wniosku lub z okoliczności sprawy. Jak wskazuje stanowisko doktryny, Sąd nie ma prawa domniemywać, że strona uchybiła terminowi w tej, a nie w innej dacie. Jeśli z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 został zachowany, sąd wyda rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminowi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 88 oraz postanowienie NSA z 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 661/06 – to i inne powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem strony internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że ze stanowiska doktryny i judykatury wynika, iż w sytuacji gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu będzie liczony od chwili, gdy pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminu i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej (por. postanowienie SN z 10 września 1971 r., sygn. akt I CZ 138/71, OSPiKA 1972, Nr 3, poz. 50, a także postanowienie NSA z 27 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 183/04 oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. Wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 475). W ocenie NSA, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji samodzielnie wywiódł datę ustania przyczyny uchybienia i przyjął, iż datą tą był ostatni dzień urlopu na poratowanie zdrowia, z którego korzystała pełnomocnik skarżącego, a zatem dzień 28 lutego 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje przy tym, że w żadnym miejscu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik strony skarżącej nie twierdziła, iż przyczyna uchybienia terminowi na wniesienie zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi ustała właśnie z dniem zakończenia przez nią wskazanego urlopu. Stwierdzić zatem należy, ze stanowisko WSA w tym zakresie było bezpodstawne i nie znajdowało oparcia w treści złożonego wniosku. Urlop na poratowanie zdrowia pełnomocnika skarżącego był jedną ze wskazanych przez niego przeszkód dokonania czynności procesowych i jednym z powodów uchybienia terminowi, jednakże z twierdzeń pełnomocnika skarżącego nie wynikało, jakoby koniec urlopu jednocześnie stanowił koniec trwania przyczyny uchybienia terminowi. Jak zaś wywiedziono powyżej, WSA nie może dowolnie przyjmować, iż zakończenie trwania jednej ze wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu przeszkód stanowi równocześnie datę ustania przyczyny uchybienia. Według odmiennego w spornym zakresie stanowiska pełnomocnika skarżącego, datą w jakiej ustała przyczyna uchybienia terminowi, otwierającą tym samym początek biegu terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu był dzień zapoznania się przez pełnomocnika z aktami sprawy, tj. 22 września 2023 r., kiedy to pełnomocnik bez wątpienia posiadła wiedzę, że terminowi uprzednio uchybiła. Od tej zatem daty należało liczyć początek biegu 7-dniowego termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Zdarzenie to zostało odnotowane w aktach sądowych sprawy na karcie nr 129, gdzie znajduje się potwierdzenie z Czytelni Akt Sądowych WSA. Dlatego też jako datę, z którą pełnomocnik wiąże możliwość faktycznego wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu, a zatem rzeczywistego ustania przyczyny uchybienia należało w przypadku istniejących w sprawie wątpliwości przyjąć dzień 22 września 2023 r., nie zaś ustalony przez Sąd I instancji dzień 28 lutego 2023 r., który zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez pełnomocnika skarżącego był jedynie ostatnim dniem przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia, co nie oznacza, że z chwilą jego zakończenia przyczyna uchybienia terminowi automatycznie ustała. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że pierwszym dniem ustawowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. był 23 września 2023 r., a tym samym jego koniec przypadał na dzień 29 września 2023 r. W okolicznościach przedmiotowej sprawy oraz wobec istniejących wątpliwości odnośnie do daty mającej tak istotne znaczenie dla kontynuacji postępowania sądowoadministracyjnego stwierdzić należy, że Sąd I instancji niezasadnie uznał, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia nie mógł zostać merytorycznie rozpoznany, ponieważ termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. nie został zachowany. Wyjaśnienia na marginesie wymaga, że powoływany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia znaczny upływ czasu, mający w ocenie Sądu I instancji swój początek w dacie doręczenia postanowienia a koniec w dniu złożenia przez pełnomocnika skarżącego wniosku o przywrócenie terminu, nie może stanowić przesłanki negatywnej w przedmiocie oceny dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu. Podobnie dotyczy to powołanej w treści uzasadnienia kontrolowanego postanowienia możliwości uzyskiwania informacji o sprawie poprzez dostępne kanały informacji sądowej. To zaś, czy podane przez pełnomocnika skarżącego przyczyny uchybienia terminowi zasługują na uwzględnienie, stanowi już kwestię merytorycznego rozpoznania wniosku, do którego to etapu w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w ogóle nie doszedł odrzucając złożony wniosek jako spóźniony. W świetle przedstawionych okoliczności sprawy NSA stwierdza, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia należało uznać za złożony w terminie, wobec czego Sąd I instancji niezasadnie odrzucił go na podstawie art. 88 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.