III SA/Gl 31/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Rektora Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 27 października 2022 r., nr COS/BSSS.5401.4.9.2022 w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 27 października 2022r., nr COS/BSSS.5401.4.9.2022 Rektor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, po rozpatrzeniu wniosku K. C. (dalej: Strona, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w K. z 9 września 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi. W podstawie prawnej powołał art. 93 ust. 1,4,5,6 ustawy z dnia 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), § 5 ust. 2 pkt. 1-4 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Śląskiego (załącznik do zarządzenia nr 153 Rektora Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 21 października 2022 r. w sprawie ustalenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach) i art. 104, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że 3 października 2022 r. Strona - jako student II roku studiów Wydziału Humanistycznego, kierunek fdozofia, specjalność: filozofia klasyczna, studia stacjonarne pierwszego stopnia złożyła do rektora Uniwersytetu Śląskiego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o nie przyznaniu zapomogi, o którą zawnioskowała 7 września 2022r. wskazując swą trudną sytuację życiową. Żądanie to było przedmiotem pierwszoinstancyjnej decyzji Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału Humanistycznego, który odmowę uzasadnił upływem 10 semestru ustawowego okresu przysługiwania świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz przyznanie zapomogi. Zaakcentowała, że okres studiowania nie przekroczył 9 semestrów; nadto brak wskazania przez organ przeszkód o charakterze materialnym. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ wskazał, że organ I instancji wydając decyzję popełnił błąd wskazując, że okres uprawniający do pobierania świadczeń przez studenta upłynął wraz z końcem 10 semestru, podczas gdy upływał z 9 semestrem studiowania na studiach pierwszego stopnia tj. z końcem semestru letniego roku akademickiego 2020/2021. Zgodnie bowiem z art. 93 ust.4 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Natomiast w toku przeprowadzonego postępowania semestry studiów, które zostały wliczone do okresu studiów przedstawiały się następująco : 1. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w W., kierunek biologia 01.10.2016 - 13.03.2017 1 semestr (dane od studenta) 2. Uniwersytet Jagiełłoński w K., kierunek farmacja 01.10.2017- 12.10.2018 2 semestry (dane od studenta) 3. Uniwersytet Śląski w Katowicach, kierunek prawo, studia stacjonarne jednolite magisterskie od 01.10.2018 do nadal tj. rok akademicki 2018/2019 2 semestry, rok akademicki 2019/2020 2 semestry, rok akademicki 2020/2021 2 semestry – czyli jako 9-ty semestr to koniec okresu uprawniającego do pobierania świadczeń na studiach pierwszego stopnia. Uwzględniając bowiem treść art. 93 ust. 6 ww. ustawy organ wskazał, że kształcenie na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie zostały potraktowane jako jeden semestr, a do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, zgodnie z art. 93 ust. 6 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zatem organ stwierdził, że wymiar podstawowy okresu przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Zatem Strona jako student dwóch kierunków na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach wniosek o zapomogę złożyła na kierunku filozofia klasyczna czyli jako student studiów pierwszego stopnia, a jak wynika z wyżej przytoczonych przepisów świadczenia na studiach pierwszego stopnia przysługują nie dłużej niż przez 9 semestrów. Decyzja o przyznaniu zapomogi musi opierać się na zasadach wynikających z obowiązujących przepisów prawa i żadne inne kryteria niż wynikające z ustawy i regulaminu nie mogą decydować o przyznaniu zapomogi. Kluczowym zagadnieniem jest charakter prawny w/w regulaminu, jako akt przyjmowany przez uprawniony do tego organ uczelni, jest aktem wewnętrznym uczelni skierowanym do użytkowników uczelni - zakładu administracyjnego; jest aktem subsydiarnym dla postanowień ustawy, a to oznacza, że musi uwzględniać jej postanowienia i tylko regulacje zamieszczone w ustawie będą stanowiły ramy działania dla rektora. Natomiast rektor wykorzystując przysługującą szkołom wyższym autonomię, uprawniony jest do samodzielnego regulowania poszczególnych zagadnień związanych z przyznawaniem świadczeń pomocy materialnej studentom; nie oznacza, iż regulacje te mogą pozostawać niejako w "oderwaniu" od powszechnie przyjętyeh zasad i kryteriów ustawowych i aktów wykonawczych do tych ustaw. Regulamin wypełniał ramy wyznaczone przepisami ustawy, a to oznacza, że naruszenie jego postanowień będzie stanowiło naruszenie przepisu prawa leżącego u podstaw wydawanego rozstrzygnięcia w tym przypadku przyznania zapomogi. Kwestionując powyższą decyzję ostateczną Strona wniosła skargę żądając jej uchylenia i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż maksymalny 9 miesięczny okres przysługiwania studentowi świadczeń na studiach pierwszego stopnia, utożsamiać należy z posiadaniem przez studenta statusu studenta przez okres 9 miesięcy, podczas gdy "przysługiwanie" świadczeń studentowi rozumieć należy jako okres, w którym student świadczenia te pobierał, zostały mu przyznane, był ich beneficjentem; 2. art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż do 9 miesięcznego okresu, o którym mowa w tym przepisie wliczać należy semestry rozpoczęte przez studenta na studiach wszystkich rodzajów, a więc studiach pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych magisterskich, podczas gdy do okresu tego zaliczać można wyłącznie semestry z podjętych przez studenta studiów pierwszego stopnia; 3. art. 93 ust. 6 zd. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego zastosowanie przy obliczaniu okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy, podczas gdy przepis ten znaleźć może zastosowanie wyłącznie do obłiczenia "łącznego okresu", o którym mowa w ust. 5 oraz ust. 4 in principia. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że już decyzji I instancji zarzucił mającą wpływ na treść decyzji obrazę przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. wskazując, iż organ nie zawarł w decyzji jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego (w formie wyjaśniającej sposób zastosowania przytoczonych w niej przepisów) oraz obrazę prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zaznaczając, iż żaden z okresów uprawniających do pobierania świadczeń nie uległ jeszcze upływowi. Zwrócił także uwagę, iż ustawodawca ustalił dla spornych okresów wyraźnie odrębny zakres przedmiotu jaki regulują. W następstwie dokonanej w roku 2021 nowelizacji art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wobec wyraźnego wskazania ustawodawcy - poprzez dodanie sformułowania "bez względu na ich pobieranie przez studenta", istniejący już wcześniej okres 12 miesięczny stał się okresem obliczanym w oderwaniu od rzeczywistego pobierania świadczeń przez studenta. Choć nie ulega wątpliwości, iż unormowany w art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy okres 9 miesięcy (na studiach pierwszego stopnia) zawiera się w ww. 12 miesięcznym łącznym okresie, ustawodawca nie poczynił w odniesieniu do owego 9 miesięcznego okresu takiego samego zastrzeżenia. Analiza budowy omawianego ustępu prowadzić musi zatem do wniosku, iż - podobnie jak miało to miejsce przed wspomnianą nowelizacją - określony maksymalny 9 miesięczny okres przysługiwania świadczeń na studiach pierwszego stopnia rozumieć należy jako okres, w którym student świadczenia te pobierał, zostały mu przyznane, był ich beneficjentem. Na potwierdzenie swej argumentacji powołał się na orzecznictwo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że określony w art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy maksymalny 9 semestrowy okres przysługiwania świadczeń na studiach pierwszego stopnia nie można rozumieć jako okres, w którym student świadczenia te pobierał. Natomiast Skarżący powołuje się w tym zakresie na orzecznictwo odnoszące się do nieobowiązującego już przepisu, bowiem 18 grudnia 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2232), która zmodyfikowała i doprecyzowała przepisy dotyczące ustalania okresu przysługiwania świadczeń dla studentów (tj. stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora i zapomogi) w powiązaniu z okresem studiowania. Zgodnie z przepisem 93 ust. 4 ustawy łączny okres, przez który przysługują świadczenia, tj. stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora i zapomogi, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów prawa. Na wstępie wskazać trzeba, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy zasadnie odmówiły Stronie przyznania wnioskowanego 7 września 2022r. zapomogi. Przepis art. 86 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce reguluje podstawy i tryb przyznawania pomocy materialnej studentowi, stanowiąc w ust. 1 pkt 3, że może on ubiegać się o zapomogę. Z mocy ust. 2 tego przepisu przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organy uczelni przy procedowaniu w przedmiocie przyznania stypendium są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a decyzje w tym zakresie zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem. Natomiast ograniczenie możliwości przyznania tych świadczeń ustawodawca uregulował w art. 93 w/w ustawy. Przepis ten w dacie składania wniosku przez stronę skarżącą stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust.1). W ust. 2 zawarto regulację, zgodnie z którą student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Zgodnie zaś z brzmieniem ust. 4 łączny okres, przez który przysługują te świadczenia wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Skarżący powołując się na orzecznictwo wskazuje, że czas, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji) należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy, a w jego przypadku taki czasokres nie upłynął, więc decyzja jest niezasadna. Natomiast organ wskazuje na nowelizację z 18 grudnia 2021 r. cytowanej normy podkreślając, że zmodyfikowała ona regulacje ustalania okresu przysługiwania świadczeń stanowiąc, że wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, a na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Wobec tak zarysowanego sporu rację należy przyznać organowi. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 K.p.a. regulującymi zasadę praworządnośc - organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa tj. norm prawa procesowego obowiązującego w dacie orzekania oraz prawa materialnego z daty zaistnienia zdarzenia prawnego – tu: złożenia wniosku. Powyższe obowiązuje także organy orzekające w niniejszej sprawie z mocy art. 86 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zauważyć należy, że Skarżący będąc studentem II roku studiów Wydziału Humanistycznego, kierunek filozofia, specjalność: filozofia klasyczna, studia stacjonarne pierwszego stopnia złożył wniosek 7 września 2022r. (wskazując datę zdarzenia na 31 sierpnia 2022r.), żądając przyznania zapomogi na semestr 2022/2023. Natomiast 9-ty semestr łącznie jego nauki na kolejnych uczelniach wyższych upłynął z końcem semestru letniego roku akademickiego 2020/2021. Ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw w art. 1 pkt 3 zmieniono wcześniejsze regulacje art. 93 i art. 94 dotyczące ograniczenia możliwości przyznania świadczeń oraz utraty prawa do nich. Uprzedni art. 93, który stanowił w ust. 2, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat zmienił brzmienie na: "Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Natomiast w wyniku tej nowelizacji ust. 4 art. 93 otrzymał brzmienie, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta (podkr. tut. Sądu), z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Tym samym ustawodawca dokonał radykalnej zmiany okresu istnienia uprawnienia studenta do pobierania świadczeń z art. 86 i art. 359. Skład tut. Sądu rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, że pojęciu "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Jednakże dokonana, wyżej cytowana, nowelizacja jednoznacznie ograniczyła czasokres, przez który to prawo przysługuje - do 12 semestrów (na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów) wiążąc ten czas z okresem samego studiowania – jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanej z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenia, z którego student może korzystać. Zauważyć także należy, że z mocy art. 18 ustawy zmieniającej wchodziła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkami, w których nie ujęto w/w art. 1 – czyli począwszy od 18 grudnia 2021r. Jedynie do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, art. 16 ustawy zmieniającej przewidział możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym. Zatem wyłącznie w tym zakresie ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa – bowiem do przyznawania świadczeń, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 czyli trwającego w dacie dokonywanej zmiany dopuścił stosowanie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Natomiast wszystkie świadczenia wnioskowane już po tym semestrze podlegają reżimowi nowej regulacji i jakakolwiek inna interpretacja jej znowelizowanych norm prawnych, od wyżej przedstawionej, byłaby wykładnią contra legem. Nie jest bowiem rolą i obowiązkiem Sądu – jak próbuje to wywieźć w skardze Skarżący - opieranie się na tzw. dyrektywie życzliwej interpretacji przepisów odnoszących się do prawa i wolności strony (art. 7a k.p.a.) skoro brzmienie danej normy jest jednoznaczne i konkretne. Treść cytowanego przepisu art. 93 ust. 4 nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych i tym samym chybiony jest zarzut Skarżącego, że analiza budowy omawianego ustępu prowadzić musi do wniosku, iż - podobnie jak miało to miejsce przed wspomnianą nowelizacją - określony maksymalny 9 miesięczny okres przysługiwania świadczeń na studiach pierwszego stopnia rozumieć należy jako okres, w którym student świadczenia te pobierał, zostały mu przyznane, był ich beneficjentem. Ustawodawca jednoznacznie bowiem zmienił wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium stricte od daty otrzymywania świadczeń stypendialnych (co znalazło potwierdzenie w cytowanym przez Skarżącego orzecznictwie) i aktualnie zawarł doprecyzowanie, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na 1 i 2 stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta. Skoro więc Skarżący ukończył już z upływem semestru letniego roku akademickiego 2020/2021 9-ty semestr studiowania, to zasadnie organ odmówił przyznania wnioskowanej zapomogi. Z tego względu, działając na podstawie z art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji. ----------------------- 9