I SA/Po 712/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Asesor sądowy WSA Michał Ilski Protokolant: specjalista Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na interpretację indywidualną Prezydenta Miasta z dnia 11 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie opłaty skarbowej I. uchyla zaskarżoną interpretację; II. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącego kwotę [...]- zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. G. (dalej jako: "wnioskodawca", "skarżący") pismem z 10 czerwca 2024 r. złożył wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w zakresie opłaty skarbowej od pełnomocnictwa składanego syndykowi lub doradcy restrukturyzacyjnemu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego [...]. W opisie zdarzenia przyszłego wyjaśnił, że jest radcą prawnym, jako profesjonalny pełnomocnik, podejmuje się reprezentowania podmiotu gospodarczego w sprawach związanych z windykacją przysługujących mu wierzytelności na etapie postępowania rozpoznawczego przed sądami powszechnymi, na etapie postępowania egzekucyjnego oraz na etapie postępowania upadłościowego. Podstawą działań podejmowanych w imieniu klienta przez wnioskodawcę jest pełnomocnictwo udzielone przez klienta. W przypadku gdy właściwy sąd wyda postanowienie o ogłoszeniu upadłości osoby zadłużonej oraz wezwie wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze, wnioskodawca za pośrednictwem tego systemu (Krajowy Rejestr Zadłużonych, dalej jako: "[...]") występuje do syndyka lub doradcy restrukturyzacyjnego ze zgłoszeniem wierzytelności. Wraz ze zgłoszeniem wierzytelności wnioskodawca przedkłada syndykowi pełnomocnictwo udzielone mu przez klienta do reprezentowania go w sprawie. W tak przedstawionym opisie zdarzenia przyszłego zadał pytanie: czy wnioskodawca jako pełnomocnik zobowiązany jest do zapłaty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa składanego syndykowi lub doradcy restrukturyzacyjnemu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego [...] Zdaniem wnioskodawcy pełnomocnik nie jest zobowiązany do zapłaty pełnomocnictwa za pośrednictwem [...]. Wnioskodawca uzasadnił swoje stanowisko. W uzasadnieniu powołał przepisy art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o opłacie skarbowej. W ocenie wnioskodawcy zgłoszenie syndykowi wierzytelności dokonane za pośrednictwem [...] nie jest czynnością dokonaną stricte przed sądem a ponadto, syndyk nie jest organem administracji publicznej, sądem czy też podmiotem innym niż organ administracji rządowej i samorządowej wykonującym zadania z zakresu administracji publicznej. Prezydent Miasta w interpretacji indywidualnej z dnia 11 września 2024 r., nr [...], uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. W uzasadnieniu organ powołał przepisy art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o opłacie skarbowej. Organ zgodził się z wnioskodawcą, że w przedmiotowej sprawie, nie mamy do czynienia ze sprawą z zakresu administracji publicznej, a złożenie pełnomocnictwa nie następuje w organie administracji publicznej lub innym podmiocie, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej. Następnie organ wyjaśnił, że doradca restrukturyzacyjny to osoba posiadająca stosowną licencję nadaną przez Ministra Sprawiedliwości, która świadczy profesjonalne usługi na gruncie Prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego. Syndyk to z kolei funkcja, jaką pełnić może doradca restrukturyzacyjny, polegająca na zarządzeniu majątkiem upadłego (art. 173 P.u.) Organ stwierdził, że na gruncie postępowania upadłościowego toczącego się po ogłoszeniu upadłości, nie ma podstaw do rozróżniania podmiotów je prowadzących na syndyka i doradcę restrukturyzacyjnego, gdyż funkcję syndyka może pełnić jedynie doradca restrukturyzacyjny. W konsekwencji pełnomocnictwo może być złożone tylko syndykowi, a nie jak twierdzi wnioskodawca, syndykowi lub doradcy restrukturyzacyjnemu Organ wskazał, że z ustawy z dnia 28 lutego 2023 r. Prawo upadłościowe można wywieść, że postępowanie upadłościowe jest postępowaniem sądowym. Na gruncie Prawa upadłościowego przyjmuje się, że sprawą upadłościową jest sprawa cywilna, której przedmiotem jest rozstrzygnięcie konfliktu interesów pomiędzy dłużnikiem oraz wierzycielami dążącymi do zaspokojenia się z masy upadłości upadłego. Pojęcie sprawy cywilnej zdefiniowane zostało w art. 1 k.p.c. - sprawą cywilną jest sprawa z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Pojęcie sprawy cywilnej nie ogranicza się jedynie do spraw ze stosunków unormowanych przez przepisy prawa cywilnego, ale również obejmuje sprawy wynikające z innych źródeł, do których na mocy ustaw szczególnych należy stosować przepisy procedury cywilnej. I tak w przypadku postępowania upadłościowego dochodzi do rozpoznania sprawy cywilnej w znaczeniu zarówno materialnym, jak i formalnym, gdyż następuje rozpoznanie spraw wynikających ze stosunków cywilnych, gdzie wierzyciele i dłużnik są podmiotami równorzędnymi, ale także ze stosunków administracyjnych, np. wynikających z zobowiązań podatkowych, które są dochodzone w toku postępowań upadłościowych, a więc w trybie procedury cywilnej. Organ wskazał, że ustawodawca m.in. w art. 35 czy 229 P.u. wskazał, że do postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości jak i do postępowania toczącego się po jej ogłoszeniu, stosować należy odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej ustawy z 17.11.1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego ze wskazanymi w tych przepisach włączeniami. Organ stwierdził, że za uznaniem, że czynności wykonywane przez syndyka, wykonywane są w toku postępowania sądowego przed sądem przemawia treść art. 149 ust. 1, art. 152 ust. 1 i 3, art. 157 ust. 1, art. 228a. Organ stwierdził, że postępowanie upadłościowe toczy się przed sądem, a syndyk pełni w nim funkcję wyspecjalizowanego zarządcy majątku, wyręczającego sąd lub sędziego-komisarza w czynnościach materialno-technicznych zmierzających do ustalenia wielkości majątku upadłego, kręgu wierzycieli i wysokości zgłoszonych przez nich roszczeń a także do zaspokojenia ich poprzez likwidację lub restrukturyzację majątku upadłego. Podsumowując, organ podatkowy stoi na stanowisku, że złożenie pełnomocnictwa syndykowi, stanowi czynność złożenia pełnomocnictwa w postępowaniu sądowym jakim jest postępowanie upadłościowe. Dokument pełnomocnictwa składany jest do sądu, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe. Dalsza procedura postępowania ze zgłoszeniem a w szczególności fakt, że jest ono automatycznie pobierane z systemu teleinformatycznego przez syndyka, nie może zmieniać charakteru zgłoszenia wierzytelności jako czynności zmierzającej do dochodzenia wierzytelności w postępowaniu sądowym. Zatem, w opisanym przez wnioskodawcę stanie faktycznym, złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii następuje w postępowaniu sądowym i do sądu, co zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej wiąże się z koniecznością wniesienia opłaty skarbowej. Skarżący pismem z 12 października 2024 r. wniósł skargę na ww. interpretację. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, t.j. art. 1 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o opalcie skarbowej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, polegające na uznaniu, iż przedłożenie przed syndykiem lub doradcą restrukturyzacyjnym za pośrednictwem systemu teleinformatycznego [...] dokumentu potwierdzającego udzielenie, pełnomocnictwa, w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przewidzianych. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2023, poz. 2111 ze zm., dalej jako: "u.o.s.") opłacie skarbowej podlega m.in. złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii – w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa oraz od jego odpisu, wypisu lub kopii powstaje z chwilą złożenia dokumentu w organie administracji publicznej, sądzie lub podmiocie, o którym mowa w art. 1 ust. 2 (t.j. w podmiocie innym niż organ administracji rządowej i samorządowej, w związku z wykonywaniem przez ten podmiot zadań z zakresu administracji publicznej). Bezsporne jest, że syndyk nie jest organem administracji publicznej, co stwierdził organ w zaskarżonej interpretacji i tym samym zajął takie samo stanowisko jak skarżący we wniosku o udzielenie interpretacji, jak i w uzasadnieniu skargi. Sporną kwestią jest czy opłata od pełnomocnictwa jest uiszczana w sytuacji złożenia wniosku do syndyka w [...]. Skarżący twierdzi, że w takiej sytuacji nie uiszcza się opłaty skarbowej. Organ w zaskarżonej interpretacji stwierdził, że złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii następuje w postępowaniu sądowym i do sądu, co wiąże się z koniecznością wniesienia opłaty skarbowej. W ocenie Sądu rację w sporze należy przyznać skarżącemu. Rozpoznając wniosek skarżącego organ winien mieć na uwadze również przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023, poz. 2382 ze zm., dalej jako: "O.p."). Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 3 O.p. przepisy ustawy stosuje się do opłaty skarbowej (...). W świetle art. 2 § 1 pkt 3 O.p. nie budzi zatem wątpliwości, że przepisy Ordynacji podatkowej mają zastosowanie do opłaty skarbowej, przy czym gdy w ustawie tej mowa jest o podatku, to należy przez to rozumieć również wymienioną opłatę skarbową (por art. 3 pkt 3 lit. c O.p.). W związku z tym zauważyć należy, że zgodnie z art. 4 i art. 5 O.p. obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach, a zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminu podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego, a także, że stosownie do art. 3 pkt 1 i 2 O.p. przez ustawy podatkowe należy rozumieć ustawy dotyczące podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych określające podmiot, przedmiot opodatkowania, powstanie obowiązku podatkowego, podstawę opodatkowania, stawki podatkowe oraz regulujące prawa i obowiązki organów podatkowych, podatników, płatników i inkasentów, a także ich następców prawnych oraz osób trzecich, zaś przez przepisy podatkowe – przepisy ustaw podatkowych, postanowienia ratyfikowanych przez kraj umów międzynarodowych dotyczących problematyki podatkowej, a także przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustaw podatkowych. Wobec powyższego, regulacji w zakresie elementów konstrukcyjnych podatku należy poszukiwać w ustawach podatkowych, w odniesieniu zatem do opłaty skarbowej – przede wszystkim w ustawie o opłacie skarbowej. Powołany wyżej art. 1 ust. 1 pkt 2 u.o.s. określa zdarzenie, którego zaistnienie powoduje powstanie "obowiązku podatkowego", t.j. obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej, natomiast w art. 6 ust. 1 pkt 4 u.o.s. uregulowany został moment powstania tego obowiązku. Przepisy te zawierają zatem regulację różnych aspektów powstania jednego (tego samego) obowiązku i że z tego powodu powinny być analizowane łącznie. Taka zaś ich analiza wskazuje, że dla powstania obowiązku, o którym mowa, istotne jest zarówno to, że złożenie dokumentu pełnomocnictwa (w oryginale, odpisie, wypisie, kopii) ma nastąpić w "postępowaniu sądowym", jak i to, że ma to mieć miejsce w sądzie. W sądzie jako jednostce organizacyjnej mogą toczyć się rożne postępowania, nie tylko postepowania regulowane przepisami k.p.c., ale także normowane przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postepowania karnego, ponadto podejmowane mogą być, przez właściwe organy sądu, tworzące uporządkowany ciąg czynności z zakresu prawa pracy, stosunku służbowego, zamawiania towarów i usług na potrzeby sądu a nawet czynności z zakresu administracji . W każdej z tych kategorii postępowań mogą występować podmioty działające przez pełnomocnika, który obowiązany jest wykazać swoje umocowanie. W tym miejscu wskazać należy, że sporne jest w doktrynie zagadnienie dotyczące statusu syndyka. Syndyk nie jest przedstawicielem uczestników postępowania, nie jest następcą prawnym upadłego ani też typowym zastępcą pośrednim. Wykonywanie funkcji syndyka nie jest wykonywaniem działalności gospodarczej ani wykonywaniem wolnego zawodu. Syndyk nie jest organem państwa i nie wykonuje władzy publicznej. Syndyk jest podmiotem prywatnym, który pełni w postępowaniu upadłościowym funkcję organu postępowania o charakterze publicznoprawnym (por. A. Hrycaj, Syndyk masy upadłości, Poznań 2006 r., s.46). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że syndyk jest zastępcą pośrednim, t.j. działa w imieniu własnym na rachunek upadłego, a to zastępstwo następuje z mocy samego prawa z dniem ogłoszenia upadłości, niezależnie od woli zastąpionego (dłużnika). Przejawem takiego stanowiska syndyka jest legitymacja procesowa wyłącznie w procesach dotyczących masy upadłości, ale jest to jedynie legitymacja formalna, gdyż legitymacja materialna przysługuje upadłemu, którego dotyczą bezpośrednio skutki prawne orzeczenia sądowego. Przyjmuje się przy tym, że syndyk jest niezależnym i samodzielnym podmiotem postępowania uosabiającym odrębny pozasądowy organ postępowania upadłościowego, którego ustanowienie na podstawie orzeczenia sądu powoduje powierzenie osobie wyznaczonej na syndyka w sposób dorozumiany praw i obowiązków w konkretnym postępowaniu upadłościowym. W świetle P.u. syndyk jest zatem zarządcą majątku stanowiącego masę upadłości, którego działania mają doprowadzić ostatecznie do zaspokojenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2019 r. I CSK 363,18, postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lutego 2022 r., III CZ 82/22). Syndyk jest organem pozasądowym, który wraz z sądem upadłościowym i sędzią komisarzem są łącznie organami postępowania w zakresie postępowania o ogłoszenie upadłości. Sąd upadłościowy w postanowieniu o ogłoszenie upadłości powołuje syndyka. Syndyk jest w pełni odrębnym samodzielnym organem prowadzącym postępowanie upadłościowe, przy czym podlega w tym zakresie kontroli sędziego komisarza. Ustawodawca wyraźnie wyodrębnił syndyka od sądowych organów postępowania upadłościowego, a więc sądu i sędziego –komisarza, nadając każdemu z nich określone kompetencje w postępowaniu upadłościowym. Podkreślić należy, że syndyk nie jest organem sądowym. Również w systemie teleinformatycznym [...], syndyk określony jest jako pozasądowy organ postępowania. W ocenie Sądu z powyższego wynika, że ustawa o opłacie skarbowej nie zawiera uregulowania, które zobowiązywałoby do zapłaty opłaty skarbowej z tytułu złożenia pełnomocnictwa syndykowi (nie został on umieszczony w kręgu podmiotów wskazanych w art. 6 u.o.s.). Na uwadze należy mieć również przepis art. 8 ust. 5 zd. drugie u.o.s., z treści którego wynika jednoznacznie, że sąd, organ administracji rządowej lub samorządowej albo podmiot, o którym mowa w art. 1 ust. 2, może, w razie wątpliwości, żądać przedłożenia oryginału dowodu zapłaty. Natomiast z treści art. 11 ust. 2 u.o.s. wynika, że sądy przekazują organowi podatkowemu właściwemu w sprawie opłaty skarbowej zbiorczą informację o przypadkach nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej od złożonych w sądzie dokumentów stwierdzających udzielenie pełnomocnictwa lub prokury oraz ich odpisów, wypisów lub kopii. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ interpretacyjny winien wydać interpretację indywidualną uwzględniającą wykładnię przepisów ustawy o opłacie skarbowej przedstawioną w niniejszym wyroku. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidulaną (por. pkt I. sentencji). O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]- zł orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (por. pkt II. sentencji).