II SA/Bd 853/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] 2. umarza postępowanie administracyjne. Decyzją z dnia [...] października 2023 r. nr [...] Wójt Gminy L. przyznał skarżącej A. J. prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: N. R., E. R., O. J. i B. J. na okres zasiłkowy 2023/2024 w związku ze spełnieniem kryterium dochodowego (764 zł). Decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] Wójt Gminy L. na podstawie art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323, dalej "uśr") uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego w związku z uzyskaniem dochodu przez przebywającego w zakładzie karnym konkubenta skarżącej M. R.. Organ wskazał, że ustalił na podstawie pisma Dyrektora Zakładu Karnego w I. z dnia [...] czerwca 2024 r., iż M. R. podczas odbywania kary pozbawienia wolności jest zatrudniony odpłatnie od dnia [...] lutego 2024 r. i w miesiącu marcu 2024 r. uzyskał dochód w kwocie [...](dochód brutto [...] zł – składka społeczna [...] zł – składka zdrowotna [...] zł – zaliczka na podatek [...] zł = [...] zł). Organ zaznaczył, że ustalił dochód M. R. zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit. a uśr, który precyzyjnie określa o jakie kwoty ulega pomniejszeniu kwota wynagrodzenia M. R., w związku z czym inne niż wymienione w art. 3 pkt 1 lit. a uśr pomniejszenia zarobionej przez M. R. kwoty nie są odliczane przy ustalaniu dochodu M. R.. Organ wskazał też, że zgodnie z art. 5 ust. 7 uśr ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. W tych uwarunkowaniach organ ponownie przeliczył dochody w rodzenie skarżącej, uwzględniając stosownie do art. 5 ust. 4b uśr dochód uzyskany przez M. R. w miesiącu marcu 2024 r. (3779,61 zł) oraz dochód skarżącej z 2022 r. z tytułu otrzymanych alimentów (13200 zł) i ustalił, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobą wyniósł 975,92 zł (13200 zł : 12 = 1100 zł; 1100 zł + 3779,61 zł = 4879,61 zł; 4879,61 zł : 5 = 975,92 zł), a zatem przekroczył kryterium dochodowe wynoszące dla rodziny w skład której wchodzi dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności (a z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie) - 764 zł. Jednocześnie organ zaznaczył, że w sprawie nie ma zastosowania art. 5 ust. 3a uśr. W tych okolicznościach organ stwierdził, że od miesiąc kwietnia 2024 r. skarżącej nie przysługują świadczenia rodzinne. Od powyższej decyzji A. J. wniosła odwołanie, w którym wskazała, że decyzja organu jest krzywdząca, gdyż kwota otrzymana przez jej partnera jest znacznie niższa od wskazanej przez organ, w związku z tym, iż potrącane są z niej składki na Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych itp., a ponadto uzyskany w ten sposób dochód jej partner nie przekazuje do domu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w T. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. SKO w całości podtrzymało ustalenia organu I instancji o przekroczeniu w sprawie kryterium dochodowego w związku z uzyskaniem dochodu przez konkubenta skarżącej z tytułu zatrudniania, powodującym utratę prawa do świadczeń rodzinnych. SKO podkreśliło, że opodatkowany dochód z tytułu zatrudnia konkubenta skarżącej stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a uśr. Na powyższą decyzję SKO A. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy domagając się jej uchylenia i wnosząc o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: zaświadczenia Dyrektora Zakładu Karnego w I. z dnia [...] sierpnia 2024 r. oraz zestawienia zarobków M. R. otrzymanych po wydaniu decyzji przez SKO. Skarżąca podkreśliła, że ustawodawca w art. 3 pkt 24 uśr zawarł zamknięty katalog okoliczności stanowiących uzyskanie dochodu i że definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określona w art. 3 pkt 22 uśr nie obejmuje zatrudnienia w oparciu o skierowanie skazanego do pracy na podstawie kodeksu karnego wykonawczego ("kkw"). Ponadto skarżąca wskazała, że organy w swoich wyliczeniach ustalając wynagrodzenie jej konkubenta, nieprawidłowo nie uwzględniły dokonywanych z jego wynagrodzenia potrąceń na fundusze określone w kkw tj. Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy. Przy prawidłowym wyliczeniu dokonywanych potrąceń, kwota wynagrodzenia jej konkubenta wyniosła 1202,09 zł, a nie 3779,61 zł, co oznacza że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 460,42 zł i nie przekroczył kryterium dochodowego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja SKO i poprzedzającą ją decyzja Wójt Gminy L. z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] nie odpowiadają prawu. Zgodnie z art. 32 ust. 1 uśr organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W przedmiotowej sprawie orzekające organy stwierdziły, że w sprawie zaistniała określona w przytoczonym przepisie przesłanka zmiany sytuacji dochodowej rodzinny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, a związku z tym, że w sprawie należało uchylić ostateczną decyzję, na mocy której przyznano skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, tj. decyzję z dnia [...] października 2023 r. nr [...] Wójt. Wskazać należy, że prawo do zasiłku rodzinnego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 i 2 uśr, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny, w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674,00 zł (ust.1), a przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 764,00 zł (ust.2). Stosownie natomiast do treści art. 3 pkt 2 uśr, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, zaś w myśl art. 3 pkt 2a uśr dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c uśr. Wyjaśnić należy przy tym, że okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 ust. 10 uśr). Ponadto biorąc pod uwagę okoliczności sprawy wymaga także wskazania, że w myśl art. 5 ust. 7 uśr w przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Z powyższego wynika, że ustawodawca określając kryterium dochodowe odwołał się do pojęcia dochodu rodziny, a więc do sumy przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny, uzyskanych w skali roku kalendarzowego i przeliczanych w skali roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, jako miarodajnego sposobu na poznanie sytuacji materialnej danej osoby i jej rodziny. Zauważyć jednak należy, że ustawodawca zawarł dodatkowe mechanizmy korygujące dochody rodziny, wprowadzając w art. 5 ust. 4 - 4b uśr instytucje "utraty" i "uzyskania" dochodu, odwołujące się do zdarzeń mających wpływ na status finansowy rodziny. W świetle tych przepisów możliwa jest korekta ustalanego według wskazanych zasad dochodu rodziny z powodu zdarzeń kwalifikowanych jako utrata lub uzyskanie dochodu. Dla urealnienia i zaktualizowania więc sytuacji materialnej rodzin, ustawodawca wprowadził pojęcie dochodu utraconego (art. 5 ust. 4 uśr) oraz uzyskanego (art. 5 ust. 4a i 4b uśr). W świetle brzmienia art. 5 ust. 4b uśr w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy ustalając dochód rodziny (a precyzyjnie dochód członka rodziny), powiększa się go o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawa do świadczeń rodzinnych. Należy przy tym wyjaśnić, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane m.in. uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 24 lit. c uśr). Natomiast zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 uśr). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że orzekające organy stwierdziły, że w trakcie okresu zasiłkowego nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącej spowodowana uzyskaniem dochodu przez konkubenta skarżącej z tytułu jego zatrudnienia podczas odbywania kary pozbawienia wolności. W związku z tym organy ponownie przeliczyły dochód rodziny skarżącej, i uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy miesięczny dochód rodziny (1100 zł) powiększyły o dochód konkubenta skarżącej z miesiąca marca 2024 r. (3779,61 zł). Jednocześnie organy przeliczając na osobę tak ustalony dochód rodziny nie uwzględniły konkubenta skarżącej, lecz kwotę 4879,61 podzieliły na pięć osób tj. skarżącą i jej czwórkę dzieci. Zdaniem Sądu, tak ustalony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę jest niezgodny z art. 5 ust. 7 uśr. Jak podkreślono to powyżej, przepis art. 5 ust. 7 uśr stanowi, że w przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w takiej instytucji. Instytucją zapewniającej całodobowe utrzymanie jest zaś m.in. zakład karny (art. 3 pkt 7 uśr). Z przepisu art. 5 ust. 7 uśr wynika więc, że ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie jako członka rodziny, a wobec tego nie bierze się pod uwagę także dochodu takiej osoby (patrz wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1914/15 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Nieprawidłowym i niekonsekwentnym było więc w sprawie działanie organów polegając z jednej strony na doliczeniu do dochodu rodziny uzyskanego przez konkubenta skarżącej wynagrodzenia, a z drugiej strony nie uwzględnienie go jako członka rodziny skarżącej. Skoro więc konkubent skarżącej przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, i skoro zgodnie z art. 5 ust. 7 uśr w takiej sytuacji nie uwzględnia się go przy ustalaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, to tym samym nie było w sprawie podstaw do uwzględniania konkubent skarżącej i jego dochodu przy ustalaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, a w konsekwencji do stwierdzenia że w sprawie miła miejsce zmiana sytuacji dochodowej rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W tych okolicznościach bezcelowym było więc odnoszenie się do kwestii czy dochód konkubenta skarżącej stanowi dochód uzyskany w rozumieniu art. 3 pkt 24 w zw. z pkt 22 uśr i czy został on prawidłowo ustalony w sprawie. Dlatego też Sąd na podstawie art. 106 § 3 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) oddalił wniosek dowodowe zwarte w skardze, uznając że nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z powyższym, stwierdzając naruszanie w sprawie art. 32 w zw. z art. 5 ust. 2 i ust. 7 uśr w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. art. 135 orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...] lipca 2024 r. (punkt 1 sentencji wyroku). Jednocześnie w punkcie 2 sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 145 § 3 ppsa umorzył prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia zasadności pobierania świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Wójta Gminy L. z dnia [...] października 2023 r. Skoro nie nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, to prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowa, gdyż w takiej sytuacji nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego.