I OZ 313/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2494/23 o umorzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 października 2023 r., nr KOA/2302/Op/23 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. A.S. (dalej: skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 października 2023 r. nr KOA/2302/Op/23 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na żywność, opłaty mieszkaniowe, leki, opłaty za energię, opłaty za gaz. W skardze skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem z 21 czerwca 2024 r. sygn. akt I SPP/Wa 133/24 referendarz sądowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania wobec nieprzedłożenia, na wezwanie Sądu, formularza wniosku (PPF). A.S. w piśmie z 27 czerwca 2024 r. ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem z 22 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SPP/Wa 197/24 referendarz sądowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania wobec nieprzedłożenia, na wezwanie Sądu, formularza wniosku (PPF). A.S. w piśmie z 10 lutego 2025 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zaskarżonym postanowieniem z 12 lutego 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy (k. 99). Zażalenie na ww. postanowienie wniósł skarżący (k. 124), który nie zgodził się z jego treścią i wniósł o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej: p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne. W kwestii wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych stwierdzić należy, że skarżący, na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., zwolniony jest z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków). Nie ma bowiem obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Tym samym rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie było zbędne. Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skoro przyznanie pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest uprawdopodobnienie przez stronę zaistnienia wymienionych wyżej przesłanek. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez prawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw, albo podmiotu, który kompulsywnie nie wyjaśnia swojej sytuacji finansowej i życiowej, wnosząc jednak wciąż nowe wnioski o prawo pomocy. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżący konsekwentnie składa kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy o tej samej treści, co prawidłowo podkreślił Sąd I instancji, uchylając się świadomie od złożenia oświadczenia majątkowego celem rozpatrzenia składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy, mimo że wniosek taki został w tej sprawie dwukrotnie pozostawiony bez rozpoznania wobec nieuzupełnienia jego braków, polegających na nienadesłaniu formularza PPF. Składanie wniosków bez formularza i nieuzupełnianie tego braku na wezwanie Sądu nie pozwala ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej i z tego powodu nosi znamiona celowo obranej taktyki procesowej, określonej powyżej jako nadużycie prawa do sądu. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo postąpił, umarzając postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.