VIII SA/Wa 53/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 6 grudnia 2024 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej również: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 6 grudnia 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania J.C.przebywającego w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w G., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Z (Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z) z 15 października 2024 r. odmawiającą przyznania zasiłku stałego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia 15.10.2024 r. nr [...] wydaną z up. Burmistrza Z przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z (dalej: "organ I instancji") odmówiono J.C.przyznania zasiłku stałego. Z uzasadnienia decyzji wynika, iż powodem odmowy był fakt przebywania J.C.w Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w G.. Zdaniem organu, pobyt w takim ośrodku wpisuje się w postanowienia art.13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Odrębności zaś jakie w tym zakresie występują w stosunku do pobytu w zakładzie karnym, nie mogą w ocenie organu pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach jest w całości finansowany ze środków publicznych. Organ zwrócił przy tym uwagę, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nie osiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego, a więc osoba taka musi pokryć z tego zasiłku koszty utrzymania, leczenia i utrzymania mieszkania. Natomiast J.C.(dalej strona, skarżący) nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wywiodła, iż jest osobą bez dochodów, a ponadto niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Odbył w całości karę pozbawienia wolności, a obecnie jest w Ośrodku na terapii, która ma mu pomóc w powrocie do zdrowia. Nie jest to forma kary, a jedynie wsparcie i pomoc w powrocie do lokalnego środowiska. Z posiadanych środków pieniężnych musi zakupić sobie znaczki pocztowe, art. papiernicze, odzież itp. Ponadto z własnych środków pieniężnych musi opłacić swoje zobowiązania finansowe, np. opłata abonamentu telefonicznego, Internet itp. Podał też, że nie otrzymuje pomocy innych osób. Rozpoznając odwołanie, Kolegium utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję przywołało treść przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), wyjaśniając, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystują własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wskazało jednocześnie, że zgodnie z art. 13 ust. 1 tej ustawy osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. Kolegium podkreśliło, że określając zasady i kryteria przyznawania świadczeń (w tym również zasiłku stałego), wśród których najistotniejsze jest kryterium dochodowe oraz niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w art. 13 ust. 1 ustawy ustawodawca wyłączył z kręgu beneficjentów pomocy społecznej osoby odbywające karę pozbawienia wolności. Tak więc osoby odbywające karę tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie odbywania kary. W niniejszej sprawie bezsporne jest jak podano w decyzji, że Skarżący po odbyciu kary pozbawienia wolności decyzją sądu umieszczony został w omawianym Ośrodku celem prowadzenia wobec niego postępowania terapeutycznego. Nie budzi żadnych wątpliwości w ocenie organu odwoławczego, że Skarżący nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, nie posiada też instrumentów umożliwiających poszukiwanie pracy, czy rejestracji w urzędzie pracy, a więc nie można go uznać za osobę bezrobotną. Kolegium zauważyło, że będąc przymusowo umieszczony przez Państwo w ośrodku zamkniętym, Skarżący ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Wobec tego przyznanie wnioskowanego zasiłku stałego w sytuacji, w jakiej znalazł się Skarżący, nie spełniłoby celu ustawowego określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie służyłoby przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie bez znaczenia pozostaje, że izolowany przymusowo Skarżący ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe na koszt budżetu Państwa. Zastosowana wobec Skarżącego internacja w omawianym Ośrodku odpowiada zatem sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w przywołanym powyżej art.13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co skutkuje uznaniem, że organ I instancji zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania zasiłku stałego. W skardze na powyższą decyzję Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Zawnioskował o przyznanie mu dochodzonego zasiłku stałego wraz z odprowadzaną składką na ubezpieczenie zdrowotne. Uzasadniając skargę wskazał, że jest osobą bez dochodów, potwierdził fakt przebywania w K.O.Z.Z.D. w G., gdzie jak podał odbywa terapię mająca na celu poprawę jego stanu zdrowia i reintegrację społeczną. Podał także, że nie otrzymuje pomocy od żadnych osób. W ocenie skarżącego spełnia on przesłanki do otrzymania pomocy społecznej wynikającej z ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wynikające z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej, która zawiera regulacje mające na celu wspieranie osób potrzebujących. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a (art. 13 ust. 1 ustawy). W doktrynie trafnie wskazuje się, że z kręgu beneficjentów pomocy społecznej wyłączono osoby odbywające karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowane. Osoby odbywające powyższą karę tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie przebywania w zakładzie karnym. [...] Ratio legis komentowanego artykułu sprowadza się do tego, by osobom przebywającym w aresztach i więzieniach nie udzielać świadczeń z pomocy społecznej, bo i tak na ich utrzymanie łoży się pieniądze publiczne (I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, Wolters Kluwer 2023, s. 131-132 do art. 13). W sprawie bezspornym jest, że skarżący przebywa w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w G.. Ośrodek ten został utworzony na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Jest podmiotem leczniczym, działającym jako jednostka budżetowa, a umieszczeni w nim pacjenci mają zapewnione wyżywienie, wymaganą terapię a także nieodpłatne świadczenia opieki zdrowotnej oraz wyroby medyczne i produkty lecznicze. W czasie pobytu w placówce, skarżący ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe na koszt państwa. Jak wynika z regulaminu ośrodka, pacjent w nim przebywający, a więc skarżący, ma prawo do przebywania w warunkach zapewniających higienę, bezpieczeństwo, ochronę przed przemocą fizyczną bądź psychiczną oraz ochronę i poszanowanie godności osobistej i świadczeń zdrowotnych (§ 2 ust. 1 lit. a i c). Przy przyjęciu do Krajowego Ośrodka pacjent w razie potrzeby może otrzymać bieliznę osobistą, klapki, skarpety, dresy, piżamę, szlafrok oraz przybory toaletowe (§ ust. 3). Wymiana pościeli, ręcznika i piżamy przez pacjenta odbywa się raz na dwa tygodnie, szlafroka raz na kwartał. Dotyczy to rzeczy będących własnością Krajowego Ośrodka. (§ 8 ust. 3). Wszystkie leki zapewnia ośrodek (§ 5 ust. 6). Pacjenci mogą odbywać rozmowy telefoniczne z osobami dzwoniącymi za pośrednictwem telefonu służbowego, a do dłuższych rozmów telefonicznych mogą używać telefonu znajdującego się na korytarzu ośrodka (§ 10). W ośrodku istnieje możliwość oglądania programów telewizyjnych oraz korzystania z konsoli do gier Play Station (§ 14). Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący utrzymuje kontakt telefoniczny z siostrą. W Ośrodku przebywa na podstawie skierowania Sądu od dnia 24 kwietnia 2023 r. W Ośrodku chodzi ubrany we własnej odzieży, ma zapewnione strzyżenie w sytuacji braku posiadania źródła dochodu. Ponadto przebywając w Ośrodku ma zapewnione leczenie psychiatryczne i opiekę terapeutyczno-psychologiczną oraz całodobowe wyżywienie. Skarżący został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. We własnym zakresie zapewnia sobie artykuły chemiczne, kosmetyczne, papiernicze, m.in. znaczki pocztowe, doładowania do telefonu. Nie budzi wątpliwości, iż co do zasady osoba umieszczona w takim ośrodku nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, nie ma też możliwości ani instrumentów umożliwiających poszukiwanie pracy, czy rejestrację w urzędzie pracy. Trudno też przyjąć, by osoba taka objęta była definicją osoby bezrobotnej. Zauważyć przy tym trzeba, że będąc przymusowo umieszczona przez Państwo w ośrodku zamkniętym, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Wobec tego przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego w sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący nie spełniłoby celu ustawowego określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie służyłoby przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie bez znaczenia pozostaje, że izolowany przymusowo skarżący ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe na koszt budżetu Państwa. Zastosowana wobec skarżącego internacja psychiatryczna odpowiada zatem sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w przywołanym powyżej art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co skutkuje uznaniem, że organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku stałego. Powyższe świadczy o braku zasadności podniesionych w skardze zarzutów obrazy prawa materialnego. Pomimo, że wobec skarżącego nie orzeczono kary pozbawienia wolności, to jednak skarżący przebywa w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w G. na podstawie skierowania Sądu (okoliczność niekwestionowana) od dnia 24 kwietnia 2023 r. ( wywiad środowiskowy), korzysta z całodobowego utrzymania, wyżywienia, leczenia na koszt podatnika. Zdaniem sądu, przyznanie skarżącemu w takiej sytuacji zasiłku celowego (na opłacenie telefonu, Internetu, znaczków pocztowych), o co wnosił we wniosku, pozostawałoby w sprzeczności z celem i zadaniami pomocy społecznej wkraczającej wtedy, gdy jest to konieczne dla niezbędnego wsparcia potrzebującego i umożliwienie mu życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W sprawie nie można przyjąć, że zachodzą przesłanki z art. 13 ustawy o pomocy społecznej. Skoro skarżący został umieszczony przez sąd w ośrodku, to niewątpliwie spełnia przesłanki z art. 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Skarżący nie ma żadnych źródeł dochodu i nie może obiektywnie (bez własnej winy) podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej, jak jednak wskazano wyżej, w niezbędnym zakresie na koszt państwa ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe. W wyroku I OSK 1302/22, NSA stwierdził, cyt.: "W orzecznictwie Sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że do zastosowania w stosunku do osoby przebywającej w zamkniętym zakładzie odwykowym, umieszczonej tam na podstawie art. 96 § 1 Kodeksu karnego, przepisu art. 13 ust 1 ustawy o pomocy społecznej, wystarczającą przesłanką jest pozostawanie tej osoby na całodobowym utrzymaniu Państwa, w całokształcie jego sytuacji bytowej i leczniczej. W sprawie kontrolowanej wyrokiem NSA z 7.6.2017 r. I OSK 594/16 (dalej wyrok I OSK 594/16) przesłanka taka została spełniona, co wynika z treści § 24 regulaminu Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego ZOZ w C., który gwarantuje pacjentowi oddziału świadczenia zdrowotne, leki i materiały medyczne, pomieszczenia i wyżywienie odpowiednie do stanu zdrowia, odzież szpitalną, (jeśli pacjent nie posiada własnej), jak też opiekę pielęgnacyjną (uzasadnienie wyroku I OSK 594/16, cbosa). Podobne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 22.3.2019 r. I SA/Wa 25/19 (cbosa)". Sąd w składzie orzekającym podziela powyższe stanowisko. Z zasady pomocniczości wynika, że w pierwszej kolejności skarżącemu winni pomagać członkowie jego rodziny. Jeśli chodzi o zarzucane w skardze wadliwości prowadzonego postępowania, polegające na naruszeniu przez organy art. 7 k.p.a., nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej, która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.