VI SA/Wa 1532/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 grudnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] lutego 2020 r.; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego R. D. kwotę 387 (trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. R. D.(dalej jako "skarżący", strona") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2020r o numerze [...] utrzymującą decyzję tegoż organu nr [...]z dnia [...] lutego 2020r nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1 500 złotych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano: art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) – zwanej dalej "k.p.a.", art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2068 ze zm.) – "u.d.p." oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 890), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 ze zm.) – zwanej dalej "u.t.d." Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym: W dniu 15 września 2019 r. o godzinie 09:57:45 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka Z.(granica państwowa) węzeł M.zarejestrowano przejazd pojazdu samochodowego o nr. rej. [...]. poruszającego się wraz z przyczepą o nr. rej. [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, służącego do uiszczania opłat elektronicznych. Powyższe skutkowało nałożeniem na stronę kary pieniężnej za brak uiszczenia opłaty za przejazd. Organ ustalił, że właścicielem pojazdu w dniu stwierdzenia naruszenia był A. G., natomiast na podstawie oświadczenia właściciela ustalono, że użytkownikiem pojazdu w dniu stwierdzenia naruszenia był skarżący, który pożyczył samochód celem przewiezienia z B. swoich rzeczy osobistych (przeprowadzka). Już w trakcie prowadzonego postępowania przed wydaniem zaskarżonej decyzji strona wskazywała, że wykonując przejazd w dniu 15 września 2019 r. strona podejmowała próby zakupienia urządzenia viatoll, zajeżdżając na stacje paliw. Na żadnej ze stacji nie było możliwości kupienia urządzenia. Wykonując dalej przejazd skarżacy podnosił, że nie miał już możliwości zjechania z autostrady, w konsekwencji zjechał w najbliższym miejscu i zakupił urządzenie viabox. Przejechał ok. 10 km. Wyjaśnił ponadto, że nie chciał unikać ponoszenia opłat dlatego niezwłocznie jak to było możliwe kupił urządzenie viabox. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją nr [...]z dnia [...] lutego 2020 r. nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1 500 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że 15 września 2019 r. jechała samochodem o nr rej. [...]do B.z miejsca zamieszkania bez urządzenia viabox, ale nie wynikało to z chęci uniknięcia opłaty, ale bezpieczeństwa. Skarżący wskazał, że mimo podejmowanych prób podczas przejazdu do autostrady A4 nie miał możliwości zakupu urządzenia viabox, nie miał też możliwości zjazdu z autostrady, nie mógł już wykonać innego manewru i dlatego był zmuszony jechać około 8-9 km autostradą. Następnie zakupił urządzenie viabox, które zamontował. Ponadto skarżący wskazał, że od momentu stwierdzenia naruszenia o godzinie 9:57 do momentu zakupu urządzenia upłynęło około 40 min., z czego około 20-25 min trwało zatrzymywanie się na kolejnych stacjach w poszukiwaniu możliwości zakupu urządzenia viabox, a także jego uruchomienie. Dlatego w ocenie skarżącego jego przejazd po autostradzie trwał kilka minut niezbędnych do bezpiecznego zjazdu. Po zakupie urządzenia viabox skarżący kontynuował dalszą jazdę. Wskazał także na okoliczności łagodzące, które powinny być uwzględnione przy wymiarze kary (zminimalizowanie czynu, koszt przejazdu odcinka, zakup urządzenia, stres jako wystarczającą karę). Organ ponownie rozpoznając sprawę ustalił tożsamy stan faktyczny, który był bezsporny. W dniu 15 września 2019 r. o godzinie 09:57:45 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...]znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka Z.(granica państwowa) - węzeł M .zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...], poruszającego się wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony, a właścicielem pojazdu samochodowego w chwili powstania naruszenia był A. G.. Na podstawie oświadczenia właściciela pojazdu złożonego 16 grudnia 2019 r. ustalono, że użytkownikiem pojazdu samochodowego w chwili stwierdzenia naruszenia był R. D.. Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego zespołu pojazdów w dniu 15 września 2019 r., został wyszczególniony w zał. 1 pkt 3 lit. A- Z.(granica państwowa) - węzeł M.do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Pismem z dnia 20 grudnia 2019 r. organ zawiadomił skarżącego o wszczęciu wobec niego z urzędu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył wyjaśnienia wskazując, że 15 września 2019 r. jechał samochodem marki O. o nr rej. [...]użyczonym prywatnie od kolegi do B.w celu zabrania swoich rzeczy. Dowiadywał się na stacjach paliw, chcąc kupić urządzenie do przejazdu autostradą, ale na kolejnych stacjach takiego urządzenia nie było. Chciał zakupić urządzenie przy autostradzie, ale nie miał już możliwości zjazdu, więc zjechał w najbliższym miejscu, zakupił urządzenie viabox i je zamontował. Bez urządzenia przejechał około 10 km. Wskazał, że nie chciał uniknąć poniesienia opłat i niezwłoczenie, jak to było możliwe zakupił urządzenie. Przesłał kserokopię pierwszej strony umowy z operatorem systemu viaTOLL oraz potwierdzenie niefiskalne wpłaty kaucji za pobrane urządzenie oraz zwrotu urządzenia i kaucji. Mając na względzie powyższe okoliczności organ uznał, że korzystający z drogi publicznej w dniu 11 lutego 2017 r. naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 udp. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując na nie dopełnienie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Korzystający w chwili stwierdzenia naruszenia nie miał zawartej umowy z operatorem systemu viaTOLL, a pojazd nie został wyposażony w urządzenie viabox, a w konsekwencji opłata za przejazd nie została uiszczona. Powyższe jest bezsporne i zostało przyznane przez skarżącego zarówno w złożonych w toku postępowania wyjaśnieniach, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ stwierdził, że okoliczności podniesione przez stronę nie mogły stanowić podstawy do odstąpienia od nałożenia kary lub umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Uznał, że wskazane przez stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których w art. 189e kpa i art. 189f§ 1 pkt 1 i 2 kpa. Zdaniem organu, do naruszenia prawa nie doszło wskutek działania siły wyższej, czyli zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje tj. np. działania przyrody o charakterze katastrofalnym lub zdarzenia nadzwyczajnego w postaci zaburzeń życia zbiorowego, jak wojna czy zamieszki krajowe. Jedyna możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże w przedmiotowej sprawie organ nie może zastosować instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu opisanej w art. 189f § 1 pkt 1 kpa. W sprawie nie wystąpiły również okoliczności przewidziane w art. 189e kpa. Przyczyną takiego stanowiska organu był fakt, że strona uchybiła podstawom obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej, jakim jest zawarcie umowy z operatorem systemu i nabycie urządzenia viabox, a ten stan rzeczy spowodowany jest tylko i wyłącznie nieznajomością przepisów prawnych to w żadnym razie nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e kpa, czy znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f§ 1 kpa. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ nie mógł uznać, że waga naruszenia była znikoma, ponieważ dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych. Pojazd w ogóle nie był wyposażony w urządzenie viabox, co uniemożliwiało całkowicie uiszczenie opłaty elektronicznej za sporny przejazd. Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: art. 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu skarżonej decyzji, dlaczego organ przyjął, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 kpa, pomimo, że skarżący niezwłocznie zawarł umowę w systemie vialolf na przejazd odcinkami objętymi opłatę już 40 minut po stwierdzeniu naruszenia, a nadto jak wynika z jego wyjaśnień przejechał płatnym odcinkiem zaledwie 8-9 km, a tym powyższe naruszenie doprowadziło także do naruszenia art. 8 kpa, art. 7 kpa poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej zobowiązującej organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie ważny interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także art. 77 § 1 kpa formułujący obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego poprzez brak uwzględnienia przedstawionych przez skarżącego dowodów w postaci dowodu zawarcia umowy w systemie viatol na przejazd odcinkami objętymi opłatą, 40 minut po stwierdzonym naruszeniu. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie formułując argumentację analogiczną do tej, którą zamieszczono w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga posiada uzasadnione podstawy. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, ale z innych przyczyn, niż zarzuty procesowe dotyczące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa, dotyczące naruszenie zasady prawdy obiektywnej, czy naruszenia art. 107 § 3 kpa w zakresie nie wyjaśnienia sprawy. W ocenie Sądu, stan faktyczny w niniejszej sprawie jest wyjaśniony w sposób dostateczny i bezsporny. Skarżący nie kwestionował naruszenia prawa, bowiem w istocie wyjechał pożyczonym pojazdem o dmc przekraczającym 3,5 tony na drogę podlegającą opłacie elektronicznej. Nie mniej jednak naruszenie prawa nie miało związku z prowadzoną działalnością transportową. Skarżący pożyczonym pojazdem zamierzał przewieźć z B.rzeczy osobiste i organ okoliczności tych nie kwestionował. Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego zespołu pojazdów w dniu 15 września 2019 r., został wyszczególniony w zał. 1 pkt 3 lit. A- Z.(granica państwowa) - węzeł M.do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Poza sporem jest także okoliczność, że niezwłocznie po naruszeniu prawa, po wjeździe na autostradę skarżący podjął działania zmierzające do usunięcia naruszenia prawa, Działania te przedłużyły się, bowiem skarżący miał trudności z nabyciem Viaboxu. Bezsporne jest, że po 40 minutach od wjazdu na autostradę, skarżący kontynuował jazdę posiadając viabox i zabezpieczone środki na koncie tego urządzenia. Poza sporem jest także, że naruszenie prawa w postaci braku opłaty elektronicznej zagrożone jest karą 1500 zł. Niemniej jednak od 1 czerwca 2017r. organ w każdej sprawie zagrożonej wymierzeniem kary pienięznej obowiązany jest do zastosowania dyrektyw wymiaru administracyjnej kary pieniężnej określonych w art 189d kpa. Zarówno brak ich rozważenia, jak i brak zastosowania w przypadkach, kiedy stan faktyczny wskazuje na zaistnienie podstaw ich zastosowania oznacza naruszenie prawa materialnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Zdaniem Sądu, organ naruszył prawo materialne poprzez przyjęcie, że do niniejszej sprawy regulacja wynikająca z art. 189d kpa, na mocy art. 189a § 2 pkt 1 nie ma zastosowania. Art. 189a § 2 pkt 1 kpa stanowi, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej - przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się. Tymczasem przepisy szczególne odnoszące się do kary administracyjnej za brak opłaty elektronicznej nie regulują przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej w żadnym zakresie przewidzianym w dyrektywach wymiaru administracyjnej kary pieniężnej określonych w art 189d kpa. Przepis ten przewiduje wprost, że wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę: 1)wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia; 2)częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara; 3)uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe; 4)stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa; 5)działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa; 6)wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła; 7)w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana. Oznacza to, że art. 189d kpa organ, bierze pod uwagę z urzędu. Zdaniem Sądu, ma rację skarżący, że organ naruszył prawo materialne poprzez nie zastosowanie art. 189f § 1 pkt 2 kpa, w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Wprawdzie w okolicznościach niniejszej sprawy organ ustalił, że strona podjęła niezwłocznie działania w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa, bowiem w trakcie tego przejazdu wykupiła wiabox i zapewniła środki na koncie w ciągu 40 minut od wjazdu na droge płatną, która zmierzała do Berlina. Nie jest oczywiście usprawiedliwieniem naruszenia prawa, niemniej okolicznością mająca znaczenie jest fakt, że skarżący nie wykonywał przewozu zarobkowego. Jechał pożyczonym pojazdem po swoje rzeczy. Te okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy, odmiennie ocenione przez organ Sąd uznał za kluczowe do zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 kpa w zw. z art 189d kpa, bowiem wskazują zarówno na podjęcie działania przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa, jak i na znikomość naruszenia prawa przez skarżącego. Zdaniem Sądu, wbrew ocenie organu bezsporne okoliczności niniejszej sprawy uzasadniają odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 kpa, bowiem należało uznać, że waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa już po 40 minutach – naprawiając zaistniała sytuację. Oba powołane przepisy mają w niniejszej sprawie zastosowanie, bowiem organ, wskutek błędnej oceny stanu faktycznego, nie zastosował dyrektyw wymiaru kary, uzasadniających, w okolicznościach bezspornego stanu faktycznego od niej odstąpienie i umorzenie postępowania na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. Należało zatem uchylić obie zaskarżone decyzje organów i umorzyć postępowania administracyjne na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a., bowiem prowadzone postępowanie w sprawie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej jest bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim wyroku. O zwrocie kosztów postępowania w kwocie 387 zł Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) oraz 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.