III SA/Kr 1339/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 czerwca 2024 r., nr SKO-NP-4115-47/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. przyznaje od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego M. W. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany od tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia 12 czerwca 2024 r. nr SKO-NP-4115-47/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 28 listopada 2023 r. nr GOPS.5211.569.2023 o odmowie przyznania skarżącej – M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem R. P., na okres od 1 października 2023 r. do 30 kwietnia 2024 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. nr GOPS.5211.569.2023 organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad mężem, na okres od 1 października 2023 r. do 30 kwietnia 2024 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr akt [...] z dnia 2 maja 2022 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2024 r. Ponadto skarżąca sprawuje również opiekę nad niepełnosprawnym wnukiem A. (lat 22), który legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji nr akt [...] z dnia 24 października 2019 r. wydanym przez Lekarza Orzecznika ZUS oraz jest opiekunem prawnym 10-letniej wnuczki N. Skarżąca jest emerytką - pobiera emeryturę z Polski oraz z Austrii. Jest jednak gotowa zrzec się emerytury w przypadku otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Ze sporządzonego w dniu 15 listopada 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż mąż skarżącej leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego, cierpi na chorobę Parkinsona oraz problemy z kręgosłupem. Kilkanaście lat temu uległ wypadkowi, podczas którego miał połamane żebra, krwiaka w głowie, przebite płuco oraz sepsę. Od tego momentu wymaga on stałej opieki i pomocy osób drugich. Niezbędną opiekę zapewnia mu żona, która przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, wykupuje i podaje leki, umawia wizyty lekarskie, dowozi do specjalistów, myje i ubiera. Małżeństwo posiada trójkę pełnoletnich dzieci, jednak skarżąca uważa, że z uwagi na odległość oraz trudną sytuację materialną dzieci nie są w stanie pomóc w opiece nad ojcem. W ocenie organu I instancji, w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem pracy) przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów ustalono bowiem, że skarżąca od 2019 r. jest emerytką - osobą nieaktywną zawodowo. Organ podkreślił, że nie kwestionuje opieki i pomocy, jaką skarżąca zapewnia swojemu mężowi, jednak w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz z uwagi na faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub z uwagi na rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Decyzję organu I instancji skarżąca odebrała w dniu 30 listopada 2023 r. Decyzja ta zawierała pouczenia o sposobie i terminie do wniesienia odwołania. W odwołaniu, (wniesionym do organu I instancji w dniu 16 stycznia 2024 r.) skarżąca podniosła, że przebywa na emeryturze i nie jest w stanie podjąć dodatkowej pracy z powodu złego stanu zdrowia (wysokie ciśnienie, choroba wieńcowa), jednak przez cały czas opiekuje się mężem. Ponadto skarżąca jest opiekunem prawnym małoletniej wnuczki oraz opiekuje się niepełnosprawnym w znacznym stopniu 22-letnim wnukiem. Decyzją z dnia 12 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium wskazało, że z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego wynika, iż mąż skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego, cierpi na chorobę Parkinsona i ma problemy z kręgosłupem. Mąż skarżącej kilkanaście lat temu uległ wypadkowi, podczas którego miał połamane żebra, krwiaka w głowie, przebite płuco i sepsę. Od tego momentu wymaga stałej opieki i pomocy drugich osób. Niezbędna opiekę zapewnia mu skarżąca, która przebywa ona na emeryturze od 2019 r. Małżonkowie posiadają trójkę pełnoletnich dzieci. Kolegium nie kwestionowało faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem, jednak uznało, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. Ponadto w odwołaniu skarżąca wskazała, że nie jest w stanie podjąć dodatkowego ze względu na stan zdrowia. Zdaniem Kolegium niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia spowodowane jest zatem osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego, a nie bezpośrednio koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem, zatem brak jest związku przyczynowo-skutkowego między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca - domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie: - przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niewykonanie przez organ odwoławczy swojego obowiązku, tj. rozpatrzenia sprawy ponownie merytorycznie i w jej całokształcie, co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji; - przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu, które skutkowało nie przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na męża pomimo spełnienia przez nią przesłanek przewidzianych w w/w przepisie. Odnosząc się do zarzutu Kolegium, że nie podejmuje zatrudnienia nie z uwagi na koniecznością opieki nad mężem, lecz w związku z faktem, że od 2019 r. jest emerytką, wskazała, że w trakcie trwania sprawy, kilkukrotnie zwracała uwagę na fakt, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad chorym mężem, którym musi się opiekować. Ponadto ma pod swoja opieką niepełnosprawnego 22-letniego wnuka A. oraz jest prawnym opiekunem małoletniej wnuczki N. (lat 10). Dodatkowo skarżąca zmaga się z własnymi problemami zdrowotnymi, tj. nadciśnieniem oraz chorobą wieńcową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; lub b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; lub też c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Zaskarżona decyzja dotknięta jest istotą wadą, uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny z urzędu bada prawidłowość przeprowadzonego postępowania w danej sprawie i niezależnie od zarzutów skargi, zobowiązany jest ocenić, czy w danej sprawie organ nie naruszył obowiązującego prawa. Nie ulega wątpliwości, że decyzja Wójta Gminy K. z dnia 28 listopada 2023 r. nr GOPS.5211.569.2023 została skutecznie doręczona skarżącej w dniu 30 listopada 2023 r. co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach administracyjnych. Skarżąca wniosła od tej decyzji odwołanie 16 stycznia 2024 r. co wynika z prezentaty urzędu. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie (...), o czym skarżąca została pouczona. Tym samym odwołanie zostało wniesione po terminie, który w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu 14 grudnia 2023 r. W takiej sytuacji zgodnie z art. 13 4 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu rozpoznało odwołanie skarżącej i decyzją z dnia 12 czerwca 2024 r. nr SKO-NP-4115-47/24 utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Podkreślić należy, że niedopuszczalnym jest merytoryczne rozpoznawanie odwołania wniesionego po terminie. Takie działanie w tej sprawie organu odwoławczego stanowi przejaw rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i uzasadnia unieważnienie decyzji organu odwoławczego. Art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Skoro postępowanie odwoławcze inicjowane jest jedynie odwołaniem wniesionym w terminie 14 dni, to nie można tej okoliczności pominąć. W przypadku, gdy Sąd stwierdza zaistnienie przesłanki uzasadniającej unieważnienie zaskarżonej decyzji, przedwczesnym jest wypowiadanie się co do merytorycznej oceny postępowania administracyjnego. Pomimo zatem, iż powyższe ustalenia prowadzą do wydania rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżących, to przepis art. 134 § 2 k.p.a., z uwagi na rażące naruszenie prawa, którego dopuściło się Kolegium, upoważniał Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 129 § 2 k.p.a. O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.