III OW 9/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą [...] a Marszałkiem Województwa [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie podjęcia czynności mających na celu wydanie decyzji w sprawie uciążliwego poziomu hałasu generowanego przez przeładunek towarów kolejowych na rampie w pobliżu ul. [...] w [...] postanawia: wskazać Marszałka Województwa [...] jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z dnia 28 stycznia 2025 r. (data prezentaty NSA) Starosta [...] (dalej także jako: "Starosta"), na podstawie art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako: "k.p.a.") w zw. oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Marszałkiem Województwa [...] (dalej także jako: "Marszałek", "Marszałek Województwa"), poprzez wskazanie Marszałka Województwa jako organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku J.B. (dalej także jako: "wnioskodawca") oraz zgłoszenia mieszkańców podpisanego przez J.B. i mieszkańców [...] o podjęcie interwencji w sprawie uciążliwego dla okolicznych mieszkańców poziomu hałasu generowanego przez przeładunek towarów kolejowych, prowadzonego przez firmę [...], na rampie w pobliżu ul. [...], w tym wydania decyzji na podstawie art. 362 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2024 r., poz. 54 ze zm.; dalej jako: "p.o.ś."). Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Do Starosty w dniu 14 sierpnia 2024 r. wpłynął wniosek wnioskodawcy przekazany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska pismem znak: [...] z dnia 14 sierpnia 2024 r. w sprawie uciążliwego dla okolicznych mieszkańców poziomu hałasu generowanego przez przeładunek towarów kolejowych prowadzonego przez firmę [...], na rampie w pobliżu ul. [...]. W dniu 1 października 2024 r. do Starosty wpłynęło kolejne zgłoszenia od mieszkańców [...] z dnia 23 września 2024 r. w tożsamej sprawie ww. uciążliwości. Starosta ustalił, że opisywany w przedmiotowych wnioskach teren, na którym prowadzona jest uciążliwa działalność (teren działek [...] oraz [...]) zgodnie z decyzją nr 14 Ministra Infrastruktury z dnia 18 września 2020 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych, przez które przebiegają linie kolejowe (Dz. Urz. MI. z 2020 r., poz. 38 z dnia 18 września 2020 r.) należy do terenów, które zostały ustalone jako tereny zamknięte, zastrzeżone ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa. Starosta w trakcie badania swojej właściwości stwierdził, że nie jest organem właściwym do przeprowadzenia postępowania w sprawie zgłaszanych uciążliwości hałasowych, generowanych z działalności odbywającej się na terenie linii kolejowej, przekazując oba pisma do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...]. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] po otrzymaniu pism od Starosty wystosował zapytanie do zarządzającego terenem, tj. [...] S.A. (dalej także jako: "[...] S.A.") celem ustalenia czy rampa stanowi obszar linii kolejowej, czy infrastruktury kolejowej. Zgodnie z wyjaśnieniami [...] S.A. teren, na którym są przeprowadzane prace przeładunkowe generujące hałas stanowi odcinek linii kolejowej nr [...] (tor kolejowy [...]). Teren ten zarządzany jest przez [...] S.A. z siedzibą w [...], ul. [...], a wykorzystywany jest do przeładunku towarów przez firmę [...], na podstawie zawartej umowy z [...] S.A. z dnia 27 września 2001 r. pn. "Umowa oddania do odpłatnego korzystania linii kolejowych oraz innych nieruchomości niezbędnych do zarządzania liniami kolejowym". [...] S.A. powołując się na pismo Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, znak: [...] z dnia 2 kwietnia 2020 r., przedstawiła stanowisko, że sieć kolejowa tworzy spójną infrastrukturę ukierunkowaną na ten sam cel gospodarczy i jest ona powiązana ze sobą technologicznie (w domyśle jest instalacją), zgodnie więc z art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś., marszałek województwa jest właściwy w sprawach przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] wskazał, że na podstawie własnych rozstrzygnięć dysponuje wiedzą, że linie kolejową nr [...] należy zakwalifikować jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, w rozumieniu ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko wymienione w § 2 ust. 1 pkt 29 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2019 r. poz. 1839), tj. linie kolejowe wchodzące w skład infrastruktury transportu kolejowego transeuropejskiej sieci transportowej, o której mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylającym decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1, z późn. zm.). Marszałek Województwa rozpatrując przekazane pisma stwierdził, że linii kolejowych nie można kwalifikować jako inwestycji eksploatowanych na terenie zakładu, gdyż w analizowanym przypadku nie mamy do czynienia z zakładem. W odpowiedzi na wniosek Marszałek Województwa wniósł o wskazanie Starosty jako organu właściwego w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spory o właściwość i kompetencyjne, do rozpoznania których właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., dotyczą indywidualnych spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy administracji podejmują inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Dla powstania sporu istotne jest istnienie toczącego się postępowania administracyjnego, na którego tle powstał dany spór lub żądanie wszczęcia takiego postępowania. W przypadku sporów negatywnych postępowanie takie powinno być już wszczęte przez wniosek uprawnionej strony bądź innego podmiotu, który przypisuje sobie taką cechę. Sytuacja taka zachodzi również wówczas, gdy organ dokona wszczęcia postępowania z urzędu, a następnie powziąwszy wątpliwości co do swojej właściwości, wda się w spór z innym organem. Zgodnie z art. 115a ust. 1 p.o.ś. w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, są przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeq D lub LAeq N. Jeżeli jednak hałas powstaje w związku z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, kolei linowych, portów oraz lotnisk lub z działalnością osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą, decyzji, o której mowa w art. 115a ust. 1, nie wydaje się (115a ust. 2 p.o.ś.). Zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. z dnia 2 kwietnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 697; dalej jako: "ustawa o transporcie kolejowym"), linia kolejowa to wyznaczona przez zarządcę infrastruktury droga kolejowa przystosowana do prowadzenia ruchu pociągów, zaś w myśl art. 4 pkt 1a ww. ustawy, droga kolejowa to tor kolejowy albo tory kolejowe wraz z elementami wymienionymi w pkt 2-12 załącznika nr 1 do ustawy, o ile są z nimi funkcjonalnie połączone, niezależnie od tego, czy zarządza nimi ten sam podmiot. Ogólna właściwość organów ochrony środowiska została uregulowana w art. 378 ust. 1 p.o.ś., z którego wynika, że organem ochrony środowiska właściwym między innymi w sprawach decyzji z art. 115a ustawy Prawo ochrony środowiska, jest starosta. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 378 ust. 2a pkt 1, który stanowi, że marszałek województwa jest właściwy między innymi w sprawach przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2023 r., poz. 1094 ze zm.; dalej jako: "ustawa ocenowa"). Do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się linie kolejowe wchodzące w skład infrastruktury transportu kolejowego transeuropejskiej sieci transportowej, o której mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylającym decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1, z późn. zm.) – § 2 ust. 1 pkt 29 rozporządzenia. Natomiast linie kolejowe inne niż wymienione w § 2 ust. 1 pkt 29, urządzenia do przeładunku w transporcie intermodalnym, mosty, wiadukty lub tunele liniowe w ciągu dróg kolejowych oraz bocznice co najmniej z jednym torem kolejowym o długości użytecznej powyżej 1 km, są przedsięwzięciami potencjalnie znacząco oddziałującymi na środowisko (§ 3 ust. 1 pkt 60 rozporządzenia). Zgodnie jednak z powołanym wyżej art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś., o właściwości marszałka województwa nie decyduje jednak to, czy dane przedsięwzięcie jest przedsięwzięciem zawsze znacząco oddziałującym na środowisko, ale to czy jest przedsięwzięciem na terenie zakładu, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Jednocześnie zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylającym decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1, z późn. zm.), infrastruktura transportu kolejowego składa się w szczególności z m.in.: linii kolejowych, w tym: torów; rozjazdów; przejazdów kolejowych; bocznic; tuneli; mostów oraz infrastruktury łagodzącej wpływ na środowisko. Dla ustalenia właściwości marszałka województwa na podstawie art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś. nie jest w ogóle konieczne, żeby dane przedsięwzięcie było przedsięwzięciem znacząco oddziałującym na środowisko, ale jego realizacja lub eksploatacja na terenie zakładu (w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś.), który jest przedsięwzięciem zawsze znacząco oddziałującym na środowisko. Wobec powyższego skoro linie kolejowe jako budowle niebędące urządzeniem technicznym spełniają przesłanki by zakwalifikować je jako instalacje, a do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zaliczają się m.in. linie kolejowe wchodzące w skład infrastruktury transportu kolejowego transeuropejskiej sieci transportowej, to w świetle art. 378 ust. 2a p.o.ś. marszałek województwa będzie organem właściwym w przedmiotowej sprawie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.