IV SA/Wr 224/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 3 lutego 2023 r. nr SKO 4103/38/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. A. H. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżąca) wniosła o wypłatę dodatku węglowego. Burmistrz Miasta Jedlina-Zdrój (dalej: organ pierwszej instancji) wydał decyzję, w której odmówił stronie przyznania dodatku węglowego. Podstawę odmowy stanowił fakt braku zamieszkiwania przez stronę w lokalu znajdującym się pod podanym we wniosku adresem ("ul. [...]" J.). Organ dowodził, że o dodatek węglowy może ubiegać się jedynie osoba faktycznie zamieszkująca i prowadząca gospodarstwo domowe pod tym adresem. Podkreślił, że w odpowiedzi na wezwanie to sama strona oznajmiła, że przebywa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, na terytorium Niemiec, gdzie pracuje. W odwołaniu strona nie zgodziła się z decyzją organu pierwszej instancji. Oznajmiła, że jej miejscem stałego zamieszkania jest lokal mieszkalny nr [...] przy "ulicy [...]" w J., zaś miejscem wykonywania pracy N. Oświadczyła, że pracuje w polskiej firmie oraz że ZUS i podatki płaci w Polsce. Stwierdziła, że po zakończeniu pracy wraca i przebywa pod ww. adresem, czego dowodzą ponoszone przez nią z tego tytułu opłaty za wodę i ścieki oraz energię. Dodała, że fakt jej zamieszkiwania pod spornym adresem potwierdza załączone do odwołania oświadczenie, pod którym podpisali się lokatorzy budynku. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podniosło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 ze zm. - dalej: u.d.w.), dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym /.../. Wskazało, że przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Kolegium wywiodło, że osobą uprawnioną do otrzymania dodatku węglowego jest ta, która faktycznie mieszka w lokalu i prowadzi w nim gospodarstwo domowe. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazuje, że warunkiem ubiegania się o przyznanie tego dodatku jest zamieszkiwanie w lokalu. Celem dodatku węglowego jest pomoc w ogrzaniu osób (ludzi) w gospodarstwach domowych, nie zaś ogrzanie domów, czy też mieszkań niezamieszkałych i wymagających ogrzewania, np. z powodu wilgoci i przeprowadzanego remontu. Zdaniem SKO - w sprawie - pełnomocnik strony wyjaśnił, że mieszkanie strony jest w ciągłym remoncie i jest opalane, aby nie powstała na nowo wilgoć, która jest utrapieniem w tym mieszkaniu oraz że z racji remontu śmieci, jakie wytwarzane są w czasie pobytu w nim strony, są wyrzucane do kontenerów, które strona prywatnie zamawia i opłaca. W ocenie Kolegium, nie można uznać, że strona, która pracuje w N. i tam przebywa, prowadzi gospodarstwo domowe w mieszkaniu, które - jak sama podaje - jest w ciągłym remoncie. Według Kolegium, w takiej sytuacji dodatek węglowy stronie nie przysługuje. W skardze na decyzję SKO, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 2 pkt 1 u.d.w. i wniosła o uchylenie skarżonej decyzji. Wyjaśniła, że zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe w mieszkaniu przy "ul. [...]" w J., które jest częściowo w remoncie i do którego wraca jedynie pracując w N. Odpowiadając na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (u.d.w.). Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u.d.w., przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Z powyższego wynika, że aby dodatek węglowy mógł być przyznany wnioskodawca musi zamieszkiwać oraz gospodarować w budynku (lokalu), w którym znajduje się główne źródło ogrzewania. Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania. Oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie trzeba mieć tym samym na względzie poglądy piśmiennictwa i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności: zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem, gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 Kodeksu cywilnego, jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami nie zmienia miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27 czerwca 2023 r., II SA/Ol 395/23 i przytoczone tam orzecznictwo; publ.: CBOSA). Innymi słowy, okoliczność, że strona okresowo przebywa poza granicami kraju (np. oddelegowana w celu wykonywania tam pracy) nie oznacza, że pobyt ten ma charakter trwały, a w konsekwencji przez to zmienia się jej miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego. Zdaniem Sądu, czasowa (nawet wielomiesięczna) nieobecność w miejscu zamieszkania, zwłaszcza spowodowana obiektywnymi okolicznościami, nie może być oceniana w znaczeniu prawnym jako zmiana miejsca zamieszkania. Przyjąć więc należy, że konieczną przesłanką do otrzymania dodatku węglowego jest zamieszkiwanie w lokalu w podanym wyżej znaczeniu. Co do zasady, nieprzebywanie w lokalu może wskazywać na brak zamieszkiwania, ale w sytuacji, gdy nieobecność ma charakter jedynie czasowy, a w jej trakcie został zakupiony opał i mieszkanie jest ogrzewane (np. przy pomocy innej osoby), to okoliczności te mogą świadczyć o wypełnieniu przesłanki zamieszkiwania. Pod uwagę trzeba wziąć też umowy na dostarczanie mediów, które są konieczne do zamieszkiwania w lokalu. W ocenie Sądu, w sprawie nie wykazano w sposób wystarczający, że skarżąca nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nr [...] przy "ulicy [...]" w J. W tej mierze nie jest wystarczające wskazanie, że strona pracuje na terenie Niemiec, gdzie została oddelegowana przez zatrudniającą ją polską firmę. Remont lokalu mieszkalnego także nie świadczy, że osoba w nim nie zamieszkuje. Nawet gdyby bowiem przyjąć, iż w czasie remontu osoba nie przebywa w mieszkaniu z powodu prowadzonych tam prac budowlanych, to taka okoliczność nie wyklucza zamieszkiwania w budynku w znaczeniu prawnym. Dodatkowo, organy w istocie nie odniosły się do kwestii ponoszenia przez stronę opłat za media dostarczane na adres jej zamieszkania. Organy skupiły się jedynie na braku deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, co jest niewystarczające. Kolejną przesłanką konieczną do przyznania dodatku węglowego jest gospodarowanie w lokalu. Wykonywanie remontu może właśnie świadczyć o takim gospodarowaniu. Podobnie jak wspomniane umowy na dostarczanie mediów. Przepisy ustawy o dodatku węglowym przewidują uproszczoną procedurę rozpatrywania wniosków o wypłatę tego dodatku. Jeżeli jednak podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, aby w toku takiego wywiadu ustalić, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 3 ust. 15b i nast.). Zatem informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku muszą zostać zweryfikowane przez organ. Nie można zapominać, że art. 3 ust. 3 u.d.w. odsyła do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach nieuregulowanych ustawą. Postępowanie administracyjne w sprawach o przyznanie dodatku węglowego winno tym samym zostać przeprowadzone zgodnie z ogólnymi zasadami, wynikającymi z K.p.a. W konsekwencji weryfikacja wniosku o dodatek węglowy winna mieć charakter wszechstronny, a katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji takiego wniosku, ma charakter otwarty. W kontrolowanym postępowaniu organy nie dokonały dostatecznych dla sprawy ustaleń faktycznych, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 15b u.d.w. Mając na względzie powyższe, Sąd uchylił zarówno decyzję organu drugiej, jak i pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Nie przesądzając zatem kierunku rozstrzygnięcia, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, wobec twierdzeń skarżącej, że jej nieobecność w miejscu zamieszkania ma charakter czasowy i spowodowana jest pracą zarobkową w N., organy dokonają weryfikacji powyższych twierdzeń, czy to w oparciu o wywiad środowiskowy lub ewentualnie inne dowody, które uznają za niezbędne i rozstrzygną ponownie sprawę, biorąc pod uwagę uzupełniony materiał dowodowy.