I SA/Wa 2800/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Mariola Kowalska WSA Monika Sawa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2020 r. sprawy ze skargi H. K. i Z. S. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz H. K. i Z. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (dalej jako "Prezydium") z [...] listopada 1954 r. nr [...] o wywłaszczeniu oraz orzeczenia Prezydium z [...] listopada 1954 r. nr [...] o odszkodowaniu. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydium orzeczeniem z [...] listopada 1954 r. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej we wsi [...], gm. [...], o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej własność spadkobierców A. R., zapisanej w tabeli likwidacyjnej nr [...]. Orzeczeniem z [...] listopada 1954 r. nr [...] Prezydium orzekło jednocześnie o przyznaniu na rzecz spadkobierców A. R. odszkodowania za ww. nieruchomość w kwocie [...] zł. H. K. pismem z [...] grudnia 2015 r. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności obu ww. orzeczeń z [...] listopada 1954 r. Pismem z [...] stycznia 2016 r. z tożsamym wnioskiem wystąpili H. S. i Z. S.. Minister decyzją z [...] października 2019 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium z [...] listopada 1954 r. o wywłaszczeniu i o odszkodowaniu uznając, że w sprawie nie stwierdzono wad, o których mowa w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.). Skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli w dniu [...] listopada 2019 r. H. K. i Z. S., żądając stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego, zarzucając organowi naruszenie: 1. art. 28 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej – H. S., nie będącej stroną postępowania w dacie jej wydania, a zatem z rażącym naruszeniem prawa, która ponadto była niewykonalna w dniu jej wydania, a niewykonalność ta ma charakter trwały, co doprowadziło do wydania decyzji obarczonej wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 K.p.a., 2. art. 62 K.p.a., poprzez nieuprawnione prowadzenie wspólnego postępowania i wydanie decyzji rozpoznającej łącznie dwie różne sprawy administracyjne wszczęte wnioskami z [...] grudnia 2015 r. i z [...] stycznia 2016 r., które nie spełniały wymagań z art. 62 K.p.a., bowiem prawa stron obu postępowań wynikały z zupełnie różnych stanów faktycznych, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, 3. art. 156 § 1 pkt 2 i 5 w zw. art. 28 K.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń skierowanych do J. L., która w dacie wszczęcia postępowania i wydania orzeczeń już nie żyła, a zatem nie była stroną postępowania, a orzeczenia te skierowane były do osoby zmarłej, co powoduje, że wydane były z rażącym naruszeniem prawa i były niewykonalne w dniu ich wydania, a ich niewykonalność ma charakter trwały, 4. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31), powoływanego dalej jako "dekret", w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 47, poz. 354 ze zm.), poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń, podczas gdy przedmiotowe nieruchomości nie były niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych w rozumieniu ww. przepisów, 5. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 3 pkt 2 i art. 28 dekretu, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń, podczas gdy wezwanie do odstąpienia nieruchomości, będące warunkiem formalnym dokonania wywłaszczenia: zostało skierowane przez podmiot nieuprawniony, który nie był wykonawcą narodowych planów gospodarczych; zostało skierowane do nieoznaczonego kręgu adresatów, a nie do zindywidualizowanego właściciela konkretnej nieruchomości, czego wymagał art. 8 ust. 1 dekretu; nie zawierało konkretnie oznaczonej ceny odstąpienia nieruchomości, a zatem było wadliwe, co oznacza, że prawidłowe wezwanie nie zostało dołączone do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, 6. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 1 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 1 dekretu, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń, podczas gdy we wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nie została wskazana nieruchomość, której dotyczy wniosek, a także poprzez wywłaszczenie udziału w prawie własności nieruchomości, która, jako stanowiąca współwłasność spadkobierców A. R. w momencie wywłaszczenia nie była, ani faktycznie, ani formalnie podzielona na sąsiadujące ze sobą działki stanowiące odrębny przedmiot własności, 7. art. 156 § 1 ust. 2 K.p.a. w zw. z art. 27 dekretu, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności obu orzeczeń odszkodowawczych, podczas gdy orzeczenia te zostały wydane bez podstawy prawnej, gdyż orzeczenia wywłaszczeniowe były nieważne ex tunc, co oznacza, że nie było podstawy do ustalenia odszkodowania, 8. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 28 dekretu w zw. z § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 52, poz. 339), poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń odszkodowawczych w sytuacji, gdy na skutek przyjęcia błędnej danej co do powierzchni nieruchomości oraz w konsekwencji wadliwego wyliczenia w operacie szacunkowym, ustalono odszkodowanie w nieprawidłowej wysokości, 9. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych: przez uznanie, że powierzchnia nieruchomości została prawidłowo obliczona zgodnie z udziałem w spadku każdego z "potencjalnych spadkobierców", podczas gdy na dzień wydania decyzji udział spadkobierców nie był stwierdzony przez Sąd, a ponadto, jak wynika z wydanego później postanowienia spadkowego po A. R., spadek dziedziczyli spadkobiercy w różnych częściach; co do tego, kto jest stroną postępowania nieważnościowego, bez wskazania podstawy prawnej ich uczestnictwa w tym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał również, że nie miał możliwości uzyskania informacji o śmierci H. S., albowiem zmarła działała w postępowaniu przez pełnomocnika, który o jej zgonie poinformował dopiero po ponad 21 miesiącach, już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponadto po uzyskaniu informacji o śmierci ww. osoby, organ przy piśmie z [...] grudnia 2019 r. wysłał egzemplarz decyzji z [...] października 2019 r. jej następcy prawnemu, tj. U. R.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że decyzja Ministra z [...] października 2019 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." Decyzja ta skierowana została bowiem do osoby, która w dniu jej wydania nie żyła. Z nadesłanego do Sądu w dniu [...] listopada 2019 r., a sporządzonego przez Urząd Stanu Cywilnego w [...], odpisu skróconego aktu zgonu wynika bowiem, że przed wydaniem decyzji zmarła H. S. (zmarła w dniu [...] lutego 2018 r.), będąca jednym z wnioskodawców postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, LEX nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że H. S. (zmarła w dniu [...] lutego 2018 r.) nie mogła być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra z [...] października 2019 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Sąd wziął pod uwagę, że organ po uzyskaniu informacji o śmierci ww. osoby, doręczył decyzję wraz z pouczeniem o sposobie i terminie jej zaskarżenia następcy prawnemu zmarłej, tj. U. R.. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na okoliczność, że niniejsze postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, zainicjowane zostało m.in. wnioskiem zmarłej H. S. (i to ją wskazano w sentencji decyzji), zaś jej następca prawny nie miał ani możliwości poparcia tego wniosku, ani też zgłoszenia w toku postępowania uwag i wniosków dowodowych, czy też zapoznania się przed wydaniem decyzji ze zgromadzonymi dokumentami. W tej sytuacji konieczne było stwierdzenie przez Sąd nieważności decyzji Ministra z [...] października 2019 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i umożliwienie U. R. czynnego udziału w postępowaniu nadzorczym, jako następcy prawnemu wnioskodawcy. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwie wszystkie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art., 202 § 2 i art. 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Z uwagi jednak na wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, w tym na Mazowszu oraz objęcia Warszawy tzw. czerwoną strefą, przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.