II SA/Po 143/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2025 r. sprawy ze skargi W. A. na postanowienie Wojewody z dnia 11 grudnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Wojewoda postanowieniem z dnia 11 grudnia 2024 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek W. A., zastępowanej przez pełnomocnika radcę prawnego M. T. z dnia 12 listopada 2024 r., postanowił oddalić zarzut nieistnienia obowiązku, a także błędu co do zobowiązanego i braku uprzedniego doręczenia upomnienia, zgłoszone przez W. A. pismem datowanym 09 października 2024 r., przekazanym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] pismem nr [...] z dnia 11 października 2024 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że Wojewoda wydał w dniu 18 września 2023 r. decyzje, zobowiązujące W. A. (dalej również jako: "skarżąca", "strona" lub "zobowiązana") do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i wychowawczych, nr [...], na kwotę 5 456,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, nr [...], na kwotę 3 935,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, nr [...], na kwotę 27 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Decyzje zostały skierowane na adres wskazany przez stronę w e-mailu z dnia 30 lipca 2021 r. i zostały doręczone w trybie art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "K.p.a.") w dniu 05 października 2023 r. Strona nie wniosła odwołania od wyżej wskazanych decyzji. Decyzje posiadają przymiot ostateczności od dnia 20 października 2023 r. Strona została skutecznie pouczona o treści art. 41 § 1 K.p.a. w pouczeniu z dnia 23 lipca 2021 r., doręczonym w dniu 28 lipca 2021 r. dorosłemu domownikowi. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie strona wskazała, że zamieszkuje pod adresem: ul. [...], [...] (e-mail z 30 lipca 2021 r.). W związku z nieuregulowaniem zobowiązania, Wojewoda upomnieniem nr [...] z 13 czerwca 2024 r. (doręczonym w trybie art. 44 § 4 K.p.a. w dniu 01 lipca 2024 r.) wezwał zobowiązaną do zapłaty należności w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia, pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, a następnie, w związku z brakiem uregulowania należności w dniu 26 września 2024 r. skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] tytuły wykonawcze nr [...], [...] i [...] Dnia 27 września 2024 r., na podstawie powyższych tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Przedmiotowe zajęcie zostało odebrane przez bank w dniu 27 września 2024 r. Zobowiązana w dniu 10 października 2024 r. w Urzędzie Skarbowym w [...] (z zachowaniem terminu przepisanego normą art. 33 § 5 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, dalej również jako "ustawa egzekucyjna") wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w postaci: nieistnienie obowiązku, błędu, co do zobowiązanego, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia objętego tytułami wykonawczymi. Wojewoda postanowieniem nr [...] z dnia 29 października 2024 r. oddalił wniesione przez stronę zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczymi nr [...], [...] i [...] Strona złożyła zażalenie, stanowiące wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając złożony wniosek Wojewoda wyjaśnił, że zarzut nieistnienia obowiązku zgłoszony przez zobowiązaną w odniesieniu do należności stwierdzonych ww. tytułami wykonawczymi jest merytorycznie nieuzasadniony ponieważ w dniu 18 września 2023 r. Wojewoda wydał decyzje nr: [...], [...], [...], zobowiązujące stroną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i wychowawczych, a decyzja ta – prawidłowo doręczona – posiada przymiot ostateczności. Wojewoda wskazał, że nie można zgodzić się z zarzutem, że nienależnie pobrane świadczenia oznaczają pobranie świadczeń w podwójnej wysokości w obydwu państwach. Podkreślenia wymaga, że pojęcie "osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego" nie oznacza automatycznie sytuacji, w której świadczenia takie zostały wypłacone. Pojęcie uprawnienie odnosi się do sytuacji, gdy rodzic może starać się o prawo do świadczeń na dzieci w innym państwie członkowskim, a instytucja właściwa, w której złożony został wniosek bada, zgodnie z zasadami pierwszeństwa, które ustawodawstwo jest właściwe do wypłaty świadczeń. Jest to literalna wykładnia art. 25 ust. 2 pkt. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a także art. 30 ust. 2 pkt. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku uzależnienia ustalenia świadczenia wychowawczego, czy świadczeń rodzinnych jako nienależnie pobranego od faktycznej wypłaty tożsamego świadczenia z instytucji zagranicznej, ustawodawca właśnie taki warunek zawarłby w powyższym przepisie. Wojewoda podtrzymał zatem, że podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczymi nr [...], [...] i [...] stanowią ostateczne decyzje wydane przez Wojewodę. Zarzut błędu co do zobowiązanego zgłoszony przez stronę w odniesieniu do należności objętych tytułami wykonawczymi jest merytorycznie nieuzasadniony z następującego względu: strona w organie Miasta i Gminy J. w dniu 23 listopada 2015 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, w dniu 01 kwietnia 2016 r. złożyła wniosek o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, w dniu 28 listopada 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. Zobowiązana nie poinformowała organu właściwego Miasta i Gminy J. o fakcie wykonywania przez jej męża D. A. od 01 lutego 2016 r. pracy poza granicami kraju, w N. . Fakt ten został ujawniony przez stronę dopiero w październiku 2017 r., a doprecyzowany na skutek otrzymania z niemieckiej instytucji właściwej w lutym 2018 r. informacji zawierającej dokładną datę zatrudnienia D. A. na terytorium N. . Istotne jest, że strona już w czasie składania wniosków, (a w przypadku wniosku z 23 listopada 2015 r. w trakcie pobierania świadczeń), nie ujawniła wszystkich okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy i w konsekwencji wypłaty świadczeń. Na skutek takiego działania strony, organ właściwy nie wiedział o tym, że w sprawie występuje kwestia koordynacji, jak i pozostawał w błędzie odnośnie do okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczenia. Skutkowało to przyznaniem i wypłaceniem stronie przez organ właściwy Miasta i Gminy J. świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego, pomimo faktu, że od 01 lutego 2016 r. w sprawie zobowiązanej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a organem właściwym do rozpatrzenia złożonych przez Stronę wniosków był do 31 grudnia 2017 r. Marszałek Województwa, a od 01 stycznia 2018 r. Wojewoda. Wojewoda, w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że w okresie od dnia 01 lutego 2016 r. do 31 października 2017 r. mąż strony podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy na terytorium N. . Strona była nieaktywna zawodowo i mieszkała wraz z dziećmi w kraju. Następnie Wojewoda przytoczył treść rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, wyjaśniając, że kwestia ustalenia pierwszeństwa do wypłaty świadczeń po stronie niemieckiej oraz odmowy przyznania świadczeń rodzinnych i świadczeń wychowawczych w formie dodatku dyferencyjnego było przedmiotem odrębnego postępowania o sygnaturze KS- [...] Decyzje wydane w tym postępowaniu nie zostały zaskarżone. Skargę na powyższe postanowienie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. A. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono zarzuty naruszenia: 1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie w sprawie wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i dowolną, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło organ do uznania, iż wypłacone skarżącej świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi, które podlegają zwrotowi; 2. art. 11 K.p.a. poprzez brak realizacji zasady przekonywania i brak podania przez organ przesłanek, na jakich oparł postanowienia w niniejszej sprawie; 3. art. 154 § 1 K.p.a., w wyniku jego niezastosowania w niniejszej sprawie i braku uchylenia przez organ decyzji zobowiązujących skarżącą do zwrotu rzekomo nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i wychowawczych, w sytuacji gdy w sprawie brak jest przesłanek do zwrotu przez skarżącą wypłaconych świadczeń; 4. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie wydanego przez organ postanowienia, a tym samym brak jest przesłanek prawnych będących podstawą wydanego postanowienia, jak też wskazania dowodów na których zapadło rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których innym dowodom organ nie dał wiary; 5. art. 34 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w wyniku niewłaściwego zastosowania i oddalenia zarzutów skarżącej, w sytuacji gdy podniesione zarzuty znajdują oparcie w stanie faktycznym jak i prawnym niniejszej sprawy; 6. art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w wyniku błędnej wykładni i uznania, że ustalenie faktu, że mąż skarżącej pracował na terenie [...] jest okolicznością wystarczającą do wskazania, że właściwe w sprawie jest ustawodawstwo niemieckie, w sytuacji gdy nie dokonano ustaleń dotyczących pierwszeństwa prawa Państwa Członkowskiego do wypłaty świadczeń rodzinnych i wychowawczych, co skutkowało pozbawieniem skarżącej prawa do tych świadczeń i uznania, że dotychczas pobrane świadczenia były nienależne i jako takie podlegające zwrotowi; 7. art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w wyniku jego niezastosowania i nie przekazywania informacji pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych a Wojewodą, co doprowadziło do sytuacji, że skarżąca została pozbawiona prawa do świadczeń rodzinnych i wychowawczych; 8. art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w wyniku błędnej wykładni i uznania, że skarżąca otrzymała świadczenie wychowawcze mimo braku prawa do ubiegania się o nie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie skarżąca miała prawo wystąpić z wnioskiem o świadczenie i je otrzymać, albowiem nie zachodziły żadne okoliczności niweczące powyższe uprawnienie; 9. art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w wyniku błędnej wykładni i uznania, że skarżąca utraciła prawo do świadczenia rodzinnego, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie skarżąca miała prawo pobierać powyższe świadczenie, albowiem nie dokonano ustaleń w zakresie prawa mającego pierwszeństwo odnoście wypłacanych świadczeń rodzinnych i wychowawczych; 10. art. 10 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w wyniku błędnej wykładni i uznanie, że w sprawie doszło do kumulacji świadczeń rodzinnych i wychowawczych, w sytuacji gdy świadczenie pobierane na terenie [...] zostało pomniejszone o świadczenie wypłacane na terenie kraju; 11. art. 68 ust. 1, 2 i 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w wyniku jego niezastosowania i brak ustalenia prawa mającego pierwszeństwo w udzielaniu świadczeń rodzinnych i wychowawczych, co doprowadziło do uznania, iż skarżącej nie przysługuje prawo do tychże świadczeń, a świadczenie niemieckie zostało wypłacone w niepełnej wysokości. W uzasadnieniu skargi podtrzymano zarzuty zawarte w odwołaniu oraz szczegółowo opisano okoliczności faktyczne sprawy, kwestionując przede wszystkim zasadność nałożenia na stronę obowiązku zwrotu świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1267). Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Podkreślić przy tym należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Równocześnie postępowanie egzekucyjne nie jest tym etapem postępowania, na którym decyduje się o istnieniu obowiązku i jego wymiarze. Te kwestie rozstrzygają się na etapie jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny, zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jest to przepis o kluczowym znaczeniu dla określenia uprawnień organu egzekucyjnego. Zadaniem organu egzekucyjnego jest stosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie (art. 7 § 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny nie jest natomiast władny podejmować żadnych działań ingerujących w treść decyzji, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do kontroli istniejących decyzji, na podstawie których wystawiono tytuł wykonawczy. W art. 29 § 1 u.p.e.a. jednoznacznie zakazano organowi egzekucyjnemu badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ponieważ wkraczając w merytoryczne badanie zasadności egzekwowanego obowiązku organ egzekucyjny podejmowałby się rozpatrywania sprawy ostatecznie rozstrzygniętej. Skutkowałoby to sytuacją, w której organ egzekucyjny byłby niejako trzecią instancją rozpatrującą sprawę, a postępowanie egzekucyjne byłoby kontynuacją postępowania merytorycznego, w trakcie którego obowiązek podlegający egzekucji został określony (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 1999 r., sygn. akt I SA 303/99 oraz z dnia 19 kwietnia 2000 r., sygn. akt SA/Sz 358/99). Z tych przyczyn organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zgłaszanych zastrzeżeń co do obowiązku nałożonego decyzją ostateczną. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnej, stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. W postępowaniu egzekucyjnym nie można kwestionować ani zasadności nałożonego na zobowiązanego obowiązku, ani też jego zakresu, gdyż ten wynika z decyzji ostatecznej, która została podjęta w ramach innego postępowania. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że Wojewoda wydał w dniu 18 września 2023 r. decyzje, zobowiązujące skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i wychowawczych: nr [...], na kwotę 5 456,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, nr [...], na kwotę 3 935,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, nr [...], na kwotę 27 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Sąd wyjaśnia, że jak prawidłowo wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji decyzje powyższe są ostateczne. Ma to istotne znaczenie dla prowadzonego postępowania, gdyż powoduje, że podnoszone na etapie postępowania administracyjnego, a następnie skargi, zarzuty dotyczące naruszenia: art. 154 § 1 K.p.a.; art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci; art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci; art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; art. 10 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; art. 68 ust. 1, 2 i 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie mogły zostać uznane za zasadne. W istocie zarzuty powyższe zmierzały do zakwestionowania nałożonych obowiązków, a ich rozpoznanie skutkowałoby weryfikacją ostatecznych decyzji administracyjnych, co jak powyżej wskazano, jest niedopuszczalne w ramach postępowania egzekucyjnego. Idąc dalej, Sąd podziela ocenę organów, że egzekwowane decyzje administracyjne zostały skierowane na adres wskazany przez stronę w e-mailu z dnia 30 lipca 2021 r. i zostały doręczone w trybie art. 44 § 4 K.p.a. w dniu 06 października 2023 r. stając się ostateczne od dnia 20 października 2023 r. Również doręczenie upomnienia nr WUW[...] z dnia 13 czerwca 2024 r. na adres wskazany przez stronę w e-mailu z dnia 30 lipca 2021 r. Działanie powyższe uznać należało za prawidłowe, a doręczenie za skuteczne. W szczególności doręczenie korespondencji nastąpiło na adres podany przez stronę, która dodatkowo była pouczona o obowiązku informowania organu o wszelkiej zmianach dotyczących miejsca zamieszkania. Natomiast zarzut błędu co do zobowiązanego zgłoszony przez stronę w odniesieniu do należności objętych tytułami wykonawczymi jest merytorycznie nieuzasadniony, gdyż to skarżąca złożyła wnioski o przyznanie świadczeń i to jej przyznano i wypłacono świadczenia, których zwrot jest obecnie przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.