II SA/Lu 74/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi U. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 10 grudnia 2024 r., znak: SKO.PS/40/459/2024 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Biłgoraj z dnia 30 października 2024 r., znak: PS.4050.22.3478.2024. U. M. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 10 grudnia 2024 r. w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że decyzją z dnia 12 maja 2022 r. znak: PS.4042.117.3478.2022 Wójt Gminy Biłgoraj przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką S. M. na okres od 1 kwietnia 2022 r. do bezterminowo. Zgodnie z wnioskiem strony, od 1 października 2024 r. organ I instancji zawiesił wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego do czasu rozpoznania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprawy z wniosku S. M. o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. W dniu 28 października 2024 r. skarżąca poinformowała organ I instancji, że ZUS przyznał jej matce - S. M. świadczenie wspierające od dnia 1 lutego 2024 r. Decyzją z dnia 29 października 2024 r. znak: [...] Wójt Gminy B. uchylił w całości decyzję ostateczną z dnia 12.05.2022 r. znak: [...] zmienioną decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r. oraz z dnia 16 stycznia 2024 r. w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 30 października 2024 r. znak: [...] Wójt Gminy B. ustalił skarżącej nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką S. M. za okres od 01.02.2024 r. do 30.09.2024 r. w kwocie 23.904,00 zł oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W dniu 31 października 2024 r. skarżąca dokonała wpłaty kwoty 29.400 zł na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.. W odwołaniu od decyzji z dnia 30 października 2024 r. strona zakwestionowała zasadność naliczenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że nie miała wpływu na długi czasookres opiniowania przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 10 grudnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r.") oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 – dalej jako "u.ś.w."). Wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Zgodnie z uregulowaniami świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie niepełnosprawnej świadczenia wspierającego jest świadczeniem nienależnie pobranym Natomiast wskazane przepisy nie stanowią, że od nienależnie pobranych świadczeń określonych w art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie. W związku z powyższym zdaniem Kolegium organ zasadnie żąda zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami za opóźnienie za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją w części dotyczącej zwrotu odsetek od kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej decyzja jest dla niej krzywdząca i niezgodna z obowiązującymi przepisami. Otrzymanie świadczenia wspierającego, o które wnioskował jej matka było zdarzeniem przyszłym i niepewnym, a cała procedura trwała przez ponad osiem miesięcy. Skarżąca podniosła, że jej sytuacja finansowa się pozwalała na oczekiwanie na tę decyzję bez pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż pozbawiona byłaby środków do życia. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Powołana ustawa zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4). Rozdział 7 u.ś.w. reguluje przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (ust. 9). Zgodnie z brzmieniem art. 61 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Wskazać należy, że z wykładni powyższych przepisów wynika, iż świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Z powołanych powyżej przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać uchylone po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego – od dnia, od którego ZUS przyznał tej osobie świadczenie wspierające. Z treści art. 61 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie wynika, że świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Opiekun osoby z niepełnosprawnością będzie zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające (art.30 ust.1 u.ś.r.). Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust.2b). powyższe oznacza, że co do zasady kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy (art. 30 ust.8). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w okresie od 1 lutego 2024 r. do 30 września 2024 r. skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne. Również za ten okres zostało przyznane matce skarżącej – S. M. świadczenie wspierające. Doszło zatem do jednoczesnego wypłacenia świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej oraz świadczenia wspierającego na rzecz jej matki. Podzielić zatem należy stanowisko organu, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za ten ww. okres miało charakter świadczenia pobranego nienależnie, stosownie do treści art. 63 ust. 11 u.ś.w. Powyższa okoliczność nie była kwestionowana przez skarżącą i w dniu 31 października 2024 r. dokonała wpłaty kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na konto organu. W ocenie Sądu nie jest natomiast prawidłowe stanowisko organów co do kwestii naliczenia odsetek ustawowych od kwoty nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnić bowiem należy, że katalog okoliczności dotyczących konieczności naliczania odsetek od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazany jest w art. 30 ust. 2 pkt 1-3 i 5 u.ś.r. Nie określa on jednak wystąpienia sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z otrzymanym świadczeniem wspierającym przez osobę wymagającą opieki. W związku z powyższym, zdaniem Sądu od kwoty nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych, w zbiegu z uzyskanym uprawnieniem do otrzymywania świadczenia wspierającego, nie nalicza się ustawowych odsetek. Mając powyższe rozważania na względzie, Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.