II SA/Gd 1334/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Sekretarz sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi T. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 31 października 2024 r., nr 010070/680/3430304/2022 w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 kwietnia 2024 r., nr 010070/680/3430304/2022, 2. umarza postępowanie administracyjne. T. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie zmiany wysokości przyznanego świadczenia wychowawczego. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 1 kwietnia 2022 r. T. L. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko J. L. na okres świadczeniowy 2022/2023. Po rozpatrzeniu wniosku w postępowaniu automatycznym informacją z dnia 6 kwietnia 2022 r. wnioskodawczyni została powiadomiona o przyznaniu prawa do tego świadczenia w pełnej wysokości, tj. 500 zł miesięcznie. Decyzją nr 010070/680/3430304/2022 z 3 kwietnia 2024 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmienił wysokość przyznanego w decyzji z 6 kwietnia 2022 r. świadczenia wychowawczego w ten sposób, że na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, natomiast na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 250 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2023 r. sygn. akt II C 3306/22, zgodnie z którym dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Tymczasem zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala sie każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Natomiast wypłacone wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa o w art. 25 ww. ustawy i które wnioskodawczyni jest zobowiązana wpłacić na rachunek bankowy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego środki zostały wypłacone. Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni decyzją nr 010070/680/3430304/2022 z 31 października 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przypomniano stan sprawy i wskazano, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzono, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku sygn. akt II C 3306/22 z dnia 12 stycznia 2023 r. dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Organ wyjaśnił, że ojciec dziecka M. L. wystąpił w dniu 28 grudnia 2023 r. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na okres 2023/2024 i dołączył do niego ww. wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku. Następnie organ powołał się na treść art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i przypomniał, że w wyniku weryfikacji prawa do świadczenia, w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym opierając się o treść ww. wyroku sądowego, ZUS na podstawie powołanego art. 5 ust. 2a ustawy ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Stosownie bowiem do przepisów prawo do świadczenie przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym sąd odpowiednio wydał orzeczenie albo orzeczenie uprawomocniło się. Wobec faktu, że w ww. wyroku sądu sąd wprost określił zasady sprawowania opieki nad dzieckiem - ustalił opiekę naprzemienną - ZUS jako organ administracyjny zobowiązany jest do uwzględniania prawomocnych orzeczeń sądu przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia wychowawczego. ZUS przypomniał, że świadczenie przyznawane jest uprawnionemu rodzicowi na podstawie złożonego wniosku. Na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców rodzice otrzymają świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości 500 zł, jeżeli oboje rodzice zgłoszą dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. W takim wypadku ZUS po rozpatrzeniu wniosków przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w wysokości 250 zł, co w sumie daje 500 zł na dziecko. W przedmiotowej sprawie zaś drugi rodzic ww. dziecka nie zgłosił wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2022/2023. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyznania mu tego świadczenia. Organ przypomniał ponadto, że to na wnioskodawczyni ciąży obowiązek przedłożenia dokumentów - w szczególności prawomocnych orzeczeń sądu, które mogą mieć wpływ na prawo lub wysokość świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy do wniosku powinno dołączyć się odpowiednio wyrok rozwodowy lub odpis orzeczenia sądu wskazującego na pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach - czego wnioskodawczyni nie uczyniła. W związku z tym wniosek został rozpatrzony na podstawie zawartych w nim informacji oraz danych rejestrów centralnych. Natomiast dokonując weryfikacji świadczenia, w ramach której wydano zaskarżoną decyzję, ustaleń w zakresie dotyczącym jego wysokości, organ dokonał w oparciu o dołączone przez ojca orzeczenie sądu. Jednocześnie poinformowano, że ZUS może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie świadczenia wychowawczego bez zgody strony w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej, która ma wpływ na prawo do świadczenia, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W skardze na powyższą decyzję wnioskodawczyni zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się w zaniechaniu przez organ I instancji podjęcia wszystkich działań koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz poczynienia ustalenia stanu faktycznego z pominięciem kwestii dotyczących przeznaczenia świadczenia na potrzeby wychowania córki strony, b) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się w zaniechaniu przez organ I instancji, a w ślad za nim również przez organ II instancji zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz zaniechanie umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz materiałów. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (dalej: u.p.p.w.d.) poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane, 2) art. 25 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię co przyczyniło się do uznania, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja, z uwagi na jej oparcie na błędnie ustalonym stanie faktycznym, zawiera szereg uchybień procesowych winna zostać uchylona (podobnie jak decyzja ją poprzedzająca). W pierwszej kolejności podkreślono, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bezkrytycznie podszedł do postępowania przeprowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i w głównej mierze powielił uchybienia, jakich dopuścił się organ I instancji. Powyższe doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to art. 7, art. 10 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się w zaniechaniu przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i organ I instancji podjęcia wszelkich działań koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego, ustaleniu stanu faktycznego z pominięciem okoliczności podnoszonych przez Skarżącą, jak również wybiórczym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz dowolnej ocenie okoliczności sprawy, w szczególności nieuwzględnieniu jakichkolwiek okoliczności wskazywanych przez Skarżącą, a w konsekwencji dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżąca kwestionuje ustalenia wydanych decyzji w całości i uznaje je za nierzetelne, nieuprawnione i bezpodstawne. Ponadto zaprzecza prawidłowości ustaleń poczynionych przez organy obu instancji i wskazuje, że w jej ocenie ustalenia dokonane przez organy nie znajdują podstawy zarówno faktycznej, jak i prawnej. Następnie Skarżąca odniosła się do treści art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. i powołując się na orzecznictwo wyjaśniła, że jej zdaniem w niniejszej sprawie organy obu instancji nie wywiązały się z obowiązku wynikającego z przytoczonych przepisów, bowiem to na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie w danej sprawie spoczywa główny ciężar wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zebrania i ocenienia dowodów oraz należytego wyjaśnienia powodów ich określonej oceny. Tymczasem w niniejszej sprawie organy obu instancji oparły swoją decyzję tylko i wyłącznie o wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2023 r. o sygn. akt II C 3306/22, wskazując tylko i wyłącznie, że w niniejszym orzeczeniu ustalono opiekę naprzemienną obydwojga rodziców. Przy czym, doszło do całkowitego pominięcia przeznaczenia pobieranego świadczenia wychowawczego, co stanowi kluczowe zdarzenie w niniejszej sprawie. W powyższym zakresie organy nie dokonały żadnych ustaleń. Ponadto Skarżąca odwołała się do treści art. 10 k.p.a. i powołując się na orzecznictwo przypomniała, że jeżeli strona zamierzała złożyć wnioski dowodowe w postaci dokumentów, to naruszenie przez organ art. 10 k.p.a. ma istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem o toczącym się postępowaniu Skarżąca dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji ZUS. Ponadto, strona w żaden sposób nie miała możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, na przykład poprzez złożenie wniosków dowodowych oraz wypowiedzenie się do zebranego materiału przed wydaniem decyzji przez organy obu instancji. Tym samym Skarżąca stwierdziła, że doszło do nierzetelnego przeprowadzenia postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez niepodjęcie w toku postępowania wszelkich możliwych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W konsekwencji doszło do wydania wadliwej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której to wskazano, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie. Następnie Skarżąca podkreśliła istotę świadczenia wychowawczego, bowiem zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Powołując się na orzecznictwo Skarżąca wskazała, że charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego, bowiem świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka. Organy powinny mieć na uwadze, że jakkolwiek "technicznie" wnioskodawcą oraz stroną postępowania administracyjnego są osoby wymienione w art. 4 ust. 2 pkt 1-4 u.p.p.w.d., to faktycznie uprawnionym do tego świadczenia wychowawczego oraz jego beneficjentem jest dziecko. Skarżąca podkreśliła, że niniejsze świadczenie zostało w pełni przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, tj. na wszelkie opłaty związane z uczęszczaniem córki do przedszkola. W dalszej kolejności, również powołując się na orzecznictwo, Skarżąca wskazała, że dokonując wykładni przepisów regulujących kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego należy mieć na uwadze aksjologię przepisów omawianej ustawy. W związku z tym podkreślić trzeba, że skoro celem przedmiotowego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, to przy ocenie tej sprawy brak jest podstaw, aby nie uwzględniać tej istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego świadczenia. Zatem okoliczność, na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne. Ponadto, z akt sprawy nie wynika, aby organy obu instancji zakwestionowały fakt, że Skarżąca wydatkuje środki pochodzące z otrzymanego świadczenia w sposób niezgodny z celami wskazanymi w ustawie. Podkreślono, że organ uznał natomiast, że wyłączną przesłanką uprawniającą do nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest fakt, że Skarżącej nie należało się świadczenie w pełnej wysokości. Co więcej, organom obu instancji nie udało sie wykazać, iż z uwagi na przedstawione okoliczności faktyczne i prawne świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowiło nienależnie pobrane świadczenie. W argumentacji organów brak jest logicznych wniosków wysnutych z materiału dowodowego i przekonującego uzasadnienia prawidłowości postawionej przez organy tezy. Ponadto, stanowisko organów przyjęte w niniejszej sprawie w sposób znaczący odbiega od powszechnie przyjętego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 października 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję własną z 3 kwietnia 2024 r. w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego przyznanego Skarżącej w informacji/ decyzji z 6 kwietnia 2022 r. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576), dalej jako u.p.p., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z kolei stosownie do ust. 2 pkt 1 tego artykułu, świadczenie wychowawcze przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który stanowi, iż w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Stosownie do art. 25 u.p.p. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się (ust. 2): świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2), świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5), świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6). W niniejszej sprawie Skarżąca wystąpiła o świadczenie wychowawcze na córkę J. L. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W czasie trwania okresu świadczeniowego Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 12 stycznia 2023 r. sygn. II C 3306/22 rozwiązał małżeństwo Skarżącej z ojcem małoletniej córki wskazując, że dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców. Należy przypomnieć, że to Skarżąca wystąpiła w dniu 1 kwietnia 2022 r. z wnioskiem o ww. świadczenie. Z kolei ojciec małoletniej córki wystąpił w dniu 28 grudnia 2023 r. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na kolejny okres, tj. 2023/2024. Przywołany powyżej art. 5 ust. 2a u.p.p. jest przepisem prawa materialnego, który przyznaje jedynie możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Nie oznacza to jednak, zdaniem Sądu, że rodzice nie mogą dokonać indywidualnych ustaleń co do sposobu wnioskowania i pobierania przedmiotowego świadczenia, stosownie do realiów danej rodziny, tak aby najpełniej realizować cel świadczenia. Jeżeli więc rodzice uzgodnią - w dopuszczalnej prawem formie - że tylko jedno z nich będzie występować o pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia za ten sam okres, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Jeszcze raz bowiem należy podkreślić, że celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p. jest dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowywaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych, zaś cel ten może być w praktyce każdej rodziny osiągany w innej formie. (zob. wyroki WSA w Gdańsku z 6 marca 2024 r. sygn. II SA/Gd 918/23; WSA w Gliwicach z 17 listopada 2020 r. sygn. II SA/Gl 659/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast stanowisko organu zakładające, że w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia wychowawczego świadczenie na dziecko powinno być przyznane tylko rodzicowi imiennie występującemu we wniosku i tylko w połowie wysokości świadczenia, sprzeczne jest z celem powołanej wyżej regulacji. Przedmiotowe świadczenie wychowawcze jest świadczeniem "na dziecko" i charakter oraz cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Brak było zatem podstaw, aby nie uwzględniać woli obojga rodziców wypłacania świadczenia do rąk Skarżącej w pełnej kwocie – do końca okresu, na jaki zostało jej przyznane świadczenie, tj. do 31 maja 2023 r. W treści zaskarżonej decyzji z 31 października 2024 r. Prezes ZUS stwierdził: "Na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców, rodzice otrzymają świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości 500 zł, jeżeli oboje rodzice zgłoszą dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. [...] W przedmiotowej sprawie drugi rodzic ww. dziecka nie zgłosił wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2022/2023. Brak jest zatem podstaw do przyznania mu tego świadczenia." (s. 2 in medio). Wobec zacytowanego fragmentu niezrozumiałe jest zatem stanowisko Prezesa ZUS, który pomimo to utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i uznał, że świadczenie wychowawcze na małoletnią J. w okresie od 1 lutego do 31 maja 2023 r. zostało nienależnie pobrane przez jej matkę. W konsekwencji skład orzekający uznał, że organ dokonał błędnej wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p., co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania. Organ skupił się wyłącznie na sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r. sygn. II C 3306/22 orzekającego m.in. o sprawowaniu przez Skarżącą i jej byłego męża opieki naprzemiennej nad małoletnią córką, na którą Skarżącej ustalono przedmiotowe świadczenie informacją/ decyzją z 6 kwietnia 2022 r. Organ nie dążył do wyjaśnienia wątpliwości za pomocą dostępnych środków dowodowych, w szczególności w postaci wywiadu środowiskowego (art. 15 u.p.p.). Nie podjął również próby wyjaśnienia tych wątpliwości choćby poprzez wezwanie Skarżącej o przedłożenie stosownych dokumentów czy oświadczeń. Tymczasem w myśl art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d) u.p.p. do wniosku należy dołączyć też inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Oznacza to, że katalog dowodów, które organ powinien rozpatrzyć przy przyznaniu lub ustalaniu wysokości świadczenia nie jest zamknięty i organ może posłużyć się wszelkimi środkami, które będą ujawniać okoliczności faktyczne danej sprawy i pozwolą mu podjąć rozstrzygnięcie. Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów, choć nie oznacza to przerzucenia na niego całego ciężaru dowodowego w sprawie. Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do wydania decyzji zmieniającej wysokość przyznanego Skarżącej świadczenia wychowawczego "wstecznie" za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Tryb weryfikacji i zmiany decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p. nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Przepis ten przewiduje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie przywołanego przepisu nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 u.p.p.). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), zmianie wysokości świadczenia i ewentualnie nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone w dotychczasowej, niezmienionej wysokości (zob. wyroki NSA: z 28 lipca 2023 r. sygn. I OSK 1014/21; z 30 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1269/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji zaś, kiedy świadczenie wychowawcze zostało już skonsumowane, a więc okres wypłaty świadczenia zakończył się, regulacja art. 27 ust. 1 u.p.p. nie znajduje już zastosowania. Ewentualne wzruszenie prawa do świadczenia skonsumowanego może zostać dokonane w trybie przepisów k.p.a., w szczególności poprzez zastosowanie trybów nadzwyczajnych. W takim jednak wypadku organ musi wszcząć odpowiednie postępowanie oraz wykazać wystąpienie przesłanek umożliwiających wzruszenie rozstrzygnięcia w danym trybie. Takiego postępowania jednak organ nie przeprowadził. Reasumując, w niniejszej sprawie świadczenie wychowawcze dotyczyło okresu od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., zaś decyzja organu I instancji została wydana w dniu 3 kwietnia 2024 r., a więc po zakończeniu okresu świadczeniowego. W związku z tym organ zmienił, a de facto uchylił Skarżącej wstecznie, w części, prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już wcześniej skonsumowane, co nie było możliwe. Wydając zaskarżone decyzje organ naruszył przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 5 ust. 2a u.p.p. i niewłaściwe zastosowanie art. 27 ust. 1 u.p.p. Na skutek błędnej wykładni przepisów materialnych organ nie zebrał całego materiału dowodowego nie wyjaśniając niejasnych okoliczności. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Natomiast na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego Sąd jednocześnie umorzył to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej ustawodawca umożliwił bowiem, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. W rozważanym wypadku natomiast Sąd stwierdził, że brak było podstaw do zmiany informacji/ decyzji z dnia 6 kwietnia 2022 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., które zostało skonsumowane. Odnosząc się do wniosku Skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania należy wskazać, że w myśl art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżąca nie poniosła żadnych kosztów sądowych, bowiem zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ponadto, jak wynika z protokołu rozprawy, Skarżąca nie wnioskowała o zwrot kosztów przejazdu do sądu ani o równowartość zarobku lub dochodu utraconego. Wobec tego nie ma podstaw do zasądzenia Skarżącej kosztów postępowania.