II OSK 1764/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.), Sędzia NSA Jerzy Stankowski, Sędzia NSA Paweł Miładowski, Protokolant inspektor sądowy Bernadetta Pręgowska, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi G. R. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 1855/21 wydanym w sprawie ze skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 1000/20 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 29 maja 2020 r. nr WI-I.7840.11.35.2019.BU w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę 1) wznawia postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, 2) uchyla wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 1855/21, 3) uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 1000/20 i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 4) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie ze skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2021 r., II SA/Kr 1000/20, w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej Wojewoda) z dnia 29 maja 2020 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę; uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Wojewody na rzecz M. K. zwrot kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 26 czerwca 2024 r. G. R., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego. W skardze o wznowienie postępowania pełnomocnik skarżącego podniósł, że już w dniu 28 września 2020 r. (a więc jeszcze przed wydaniem wyroku WSA w Krakowie) na mocy aktu notarialnego rep. A nr [...], sporządzonego przez notariusza T. C. z Kancelarii Notarialnej w W., G. R. nabył własność nieruchomości, na których realizowane miało być zamierzenie inwestycyjne, którego dotyczyło przedmiotowe postępowanie, tj. działek nr [...], [...], [...], [...] obr. 1 w W. Z kolei zgodnie z treścią decyzji Starosty Wielickiego z dnia 16 listopada 2021 r. przeniesiono z poprzedniego inwestora na G. R. decyzję Starosty Wielickiego z dnia 17 czerwca 2016 r. częściowo uchyloną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 29 maja 2020 r., zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę dwóch budynków jednorodzinnych dwulokalowych oraz budowę wewnętrznej instalacji kanalizacji deszczowej - Etap II na działkach nr [...], [...], [...], [...] obr. 1 w W., realizowany w ramach inwestycji zlokalizowanej na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] obr. 1 w W. Pomimo powyższego, Skarżący G. R. bez swojej winy i świadomości nie brał udziału w postępowaniu prowadzonym zarówno przed Wojewódzki Sądem Administracyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1000/20, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II OSK 1855/21. O tym, że przedmiotowa sprawa miała miejsce, G. R. dowiedział się dopiero w dniu 26 kwietnia 2024 r. na skutek odebrania przesyłki poleconej zawierającej pismo Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2024 r. z wezwaniem A. D. (inwestora, na rzecz którego wydano pierwotnie pozwolenie na budowę dla Etapu II przedmiotowej inwestycji) do złożenia szeregu oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów. W ocenie pełnomocnika, G. R. został więc pozbawiony bez jego winy możliwości działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym I i II instancji, co zgodnie z treścią art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2024.935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stanowi przesłankę nieważności postępowania uzasadniającą jego wznowienie. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania uczestniczka postępowania M. K. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Wniosła przy tym o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, tj. protokołu rozprawy z dnia 11 stycznia 2023 r. prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Wieliczce w sprawie II K 69/22 oraz decyzji Starosty Wielickiego z dnia 23 czerwca 2021 r. "wraz wyznacznikiem adresatów", celem wykazania posiadania wiedzy przez skarżącego o toczących się postępowaniach przed WSA w Krakowie w sprawie II SA/Kr 1000/20 oraz przed NSA w sprawie II OSK 1855/21 i o zapadłych w tych sprawach orzeczeniach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania jest uzasadniona. Wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem można żądać w przypadkach przewidzianych w dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przyczyny wznowienia zostały przez ustawodawcę wskazane w art. 271-273 p.p.s.a. Zgodnie z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania strona może wnieść w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia w którym dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możliwości działania - od dnia w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. W niniejszej sprawie G. R., jak oświadczył, o przedmiotowej sprawie dowiedział się w dniu 26 kwietnia 2024 r., a skargę o wznowienie postępowania wniósł pismem z dnia 26 czerwca 2024 r., nadanym listem poleconym w dniu 24 lipca 2024 r. Dochował zatem terminu z art. 277 p.p.s.a. Odnosząc się do stanowiska uczestniczki postępowania M. K. – skarżącej w sprawie II SA/Kr 1000/20 i skarżącej kasacyjnie w sprawie II OSK 1855/21 – że G. R. wiedział o sprawach II SA/Kr 1000/20 i II OSK 1855/21 w czasie ich trwania – stwierdzić trzeba, że ustalenia w tej kwestii nie mogą opierać się na przypuszczeniach i poszlakach, lecz muszą wynikać z jednoznacznych okoliczności świadczących o takiej wiedzy. Tymczasem zawnioskowane przez uczestniczkę dokumenty nie pozwalają na takie jednoznaczne ustalenie. Z przedstawionego przez nią protokołu rozprawy z 11 stycznia 2023 r. prowadzonej przed SR w Wieliczce w sprawie II K 69/22 wynika jedynie, że na tej rozprawie inwestor powiedział, że sprzedał działki G. R. Z przedstawionej zaś przez uczestniczkę postępowania decyzji Starosty Wielickiego z dnia 23 czerwca 2021 r. wynika, że G. R. doręczono decyzję z 17 czerwca 2016 r. nr 665.2016, dotyczącą I etapu inwestycji, podczas gdy niniejsza sprawa dotyczy etapu II, a decyzja organu I instancji jest z 17 czerwca 2016 r. i ma nr 666.2016. Nie wynika zatem z tych dokumentów w sposób nie budzący wątpliwości, że G. R. wiedział o sprawach II SA/Kr 1000/20 i II OSK 1855/21. Ponadto zauważyć wypada, że skoro wyrok NSA w sprawie II OSK 1855/21 zapadł w dniu 17 listopada 2022 r., a skargę o wznowienie postępowania wniesiono 24 lipca 2024 r., to trudno podzielić stanowisko uczestniczki, że skarżący wiedział wcześniej o postępowaniach przed WSA i NSA, a skargę o wznowienie wniósł z uwagi na to, że nie zgadza się z wyrokiem NSA z dnia 17 listopada 2022 r. Gdyby bowiem wcześniej milczał wiedząc o sprawie i dopiero po zapadnięciu wyroku NSA, który uznałby za niekorzystny dla siebie, chciałby go zakwestionować, to prawdopodobnie nie czekałby z tym ponad 1,5 roku do lipca 2024 r., lecz uczyniłby to wcześniej. Oczywiście jest też możliwe, że z nieustalonych powodów mógł tyle czasu zwlekać z próbą zakwestionowania powyższego wyroku NSA, jednak ustalenie w tym zakresie nie może opierać się na przypuszczeniu czy domniemaniu, lecz musiałoby wynikać z jednoznacznych dowodów czy okoliczności sprawy. Przedmiotem sprawy zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2022 r., II OSK 1855/21 i uchylonego tym orzeczeniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2021 r., II SA/Kr 1000/20, była na decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 29 maja 2020 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę dwóch budynków jednorodzinnych dwulokalowych oraz budowę wewnętrznej instalacji kanalizacji deszczowej - Etap II na działkach nr [...], [...], [...], [...], realizowany w ramach inwestycji zlokalizowanej na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] obr. 1 w W. Jak wynika z akt sprawy, G. R. i jego żona A. R. w dniu 28 września 2020 r. nabyli własność działek nr [...], [...], [...], [...] obr. 1 w W., a decyzją Starosty Wielickiego z dnia 16 listopada 2021 r. przeniesiono z poprzedniego inwestora na G. R. i jego żonę A. R. decyzję Starosty Wielickiego z dnia 17 czerwca 2016 r. nr 666.2016, częściowo uchyloną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 29 maja 2020 r., zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę dwóch budynków jednorodzinnych dwulokalowych oraz budowę wewnętrznej instalacji kanalizacji deszczowej - Etap II na działkach nr [...], [...], [...], [...], realizowany w ramach inwestycji zlokalizowanej na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] obr. 1 w W. Decyzja Starosty Wielickiego z dnia 17 czerwca 2016 r. nr 666.2016 poprzedzała decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 29 maja 2020 r., będącą przedmiotem spraw II SA/Kr 1000/20 i II OSK 1855/21. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym winien brać udział także skarżący oraz jego żona, bowiem zaskarżona decyzja dotyczy ich interesu prawnego wynikającego z prawa własności do nieruchomości i przeniesienia na nich decyzji o pozwoleniu na budowę przedmiotowej inwestycji. Jak trafnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja, gdy strona postępowania sądowoadministracyjnego w obydwu instancjach została bez swojej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu i przedstawienia swoich racji, stanowi wadę postępowania kasacyjnego, a wcześniej wadę postępowania przed sądem I instancji. Wada ta z uwagi na swoją doniosłość powoduje konieczność uchylenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, gdyż zarówno postępowanie przed NSA jak i WSA dotknięte jest wadą nieważności z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny winien uchylić zapadłe w sprawie wyroki już tylko z tego powodu, że przesłanka ta zaistniała. Dla powyższego stanowiska nie ma znaczenia kwestia ewentualnego braku wpływu udziału tej strony na wynik sprawy, ponieważ każde orzeczenie dotknięte wadą nieważności winno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego bez względu na to, czy nieważność ta ma wpływ na rozstrzygnięcie. Nieważność postępowania stanowi bowiem kwalifikowaną wadę dotkniętego nią postępowania i w konsekwencji kończącego orzeczenia w sprawie oraz bezwzględną podstawę wznowienia postępowania. Niespornym jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przyczyna nieważności postępowania może być jednocześnie podstawą do wznowienia postępowania – określoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. – na wniosek uczestnika postępowania, który nie brał udziału w sprawie (np. wyroki NSA z 25 kwietnia 2012 r., II OSK 2557/11; z 24 sierpnia 2010 r., II OSK 13/10, LEX nr 746461). W związku z powyższym stwierdzić należy, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II OSK 1855/21 jest dotknięte wadą nieważności, co uzasadniało wznowienie postępowania w tej sprawie, gdyż skarżący i jego żona nie mieli możliwości wzięcia udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i nie doręczono im odpisu skargi kasacyjnej. Tymczasem skarżący wraz z żoną, jak już wyżej wskazano, winni mieć możliwość podjęcia obrony swoich praw. Powyższego nie wyklucza fakt, że udział w postępowaniu brał poprzedni właściciel nieruchomości będący jednocześnie uprzednio inwestorem. Wadą taką dotknięte było również postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1000/20, zakończone wyrokiem tego Sądu z dnia 9 marca 2021 r., w którym to postępowaniu pełnomocnik A. D. pismem z 6 stycznia 2021 r. poinformował WSA w Krakowie, że działki nr [...], [...], [...], [...] zostały sprzedane G. i A. R. oraz podał ich adres. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie zawiadomił jednak skarżącego i jego żony o toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie umożliwił im udziału w tym postępowaniu. Tak więc skarżący i jego żona już w toku postępowania przed Sądem I instancji byli pozbawieni możliwości działania. Z uwagi na powyższe – mając na uwadze fakt, że zaistniała przesłanka z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. – należało wznowić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, a następnie uchylić wyrok tego Sądu z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 1855/21 oraz uchylić wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 1000/20 i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie, co uczyniono w punktach 1-3 wyroku zgodnie z art. 282 § 2 w zw. z art. 185 § 1 i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W realiach niniejszej sprawy przyjąć wypada, że zachodzi tu uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 206 p.p.s.a., pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości, bo nie można obciążać organu winą za brak udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym strony, która przymiot ten nabyła po wydaniu zaskarżonej decyzji. Z tego względu za celowe uznać należy zastosowanie ogólnej zasady z art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie zatem do art. 206 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 4 sentencji wyroku.