III SA/Gl 1031/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Starszy Referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 4 października 2024 r. nr SKO.4117.963.2023 w przedmiocie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z 4 października 2024r. nr SKO.4117.963.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z 14 kwietnia 2023r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu W. K. dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródła ciepła. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazało, że 23 listopada 2022 r. skarżący złożył w organie I instancji wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Decyzją z 5 grudnia 2022 r. organ I instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego dodatku stwierdzając, że na adres wskazany we wniosku strony jeden dodatek został już przyznany, co wyklucza przyznanie kolejnego. W związku z powyższym strona złożyła odwołanie, w którym stwierdziła, że w terminie do 30 listopada 2022r. nie było możliwe wyodrębnienie lokalu, gdyż istniał on jeszcze przed 1 stycznia 1995r. i nie ma dla niego obowiązku zastosowania odrębnego numeru. Jednocześnie podkreślił, że pod jednym adresem mieszkają dwie rodziny tworzące odrębne gospodarstwa domowe. Każdy z budynków ma osobne źródło ogrzewania, zgłoszone do CEEB i oddzielne liczniki energii elektrycznej. Wniósł także o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Po rozpatrzeniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wydało 15 marca 2023 r. decyzję nr [...], mocą której uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji polecając wezwanie skarżącego do wykazania, że do 30 listopada 2022r. z przyczyn obiektywnych nie było możliwości ustalenia odrębnego adresu dla poszczególnych gospodarstw domowych, a jeśli zostanie to wykazane – także przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia czy istotnie, pod wskazanym adresem prowadzone są w dwóch niezależnych lokalach dwa odrębne gospodarstwa domowe. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji 14 kwietnia 2023 r. wydał decyzję, którą ponownie odmówił stronie prawa do omawianego dodatku. Przyznał, że w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że gospodarstwo domowe strony zajmuje budynek mieszalny, który jest ogrzewany niezależnym źródłem ciepła, natomiast jego matka zajmuje odrębny budynek mieszkalny, który ogrzewa drugim, niezależnym źródłem ciepła. Nadto organ zważył, że skarżący 22 marca 2023 r. oświadczył "iż do dnia 30.11.2022 r. nie miałem możliwości wyodrębnienia lokalu (numeru) z przyczyn obiektywnych" nie podając przyczyn czy szczegółów. Ostatecznie organ stwierdził, że w sprawie nie zostały podjęte kroki formalne prowadzące do nadania odrębnego adresu zamieszkania i nie przedstawiono zaświadczenia o samodzielności lokalu czy też kopii złożonego wniosku o nadanie numeru porządkowego. Od tej decyzji skarżący również złożył odwołanie (wpływ do organu 4 maja 2023r.) podnosząc, że się z nią nie zgadza. Podkreślił, że pod wskazanym we wniosku adresem funkcjonują dwa oddzielne gospodarstwa domowe. W dalszej części uzasadnienia odwołania skarżący wyjaśnił, że nie uzyskał dodatkowego odrębnego numeru lokalu z powodów finansowych tj. kosztów związanych z wyodrębnieniem dodatkowego lokalu i nadaniem mu dodatkowego numeru oraz bezsensowności tego działania, gdyż w obecnym kształcie lokale istnieją od kilkunastu lat. Wskazał na zamiar ustawodawcy, który kierował się chęcią pomocy gospodarstwom domowym. Zaskarżoną decyzją z 4 października 2024r. SKO trzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy obowiązuje zasada "jeden adres jeden dodatek dla gospodarstw domowych", jednak wpływ na sposób rozpoznania wniosku ma także zmiana przedmiotowej ustawy, wprowadzona ustawą z 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku oraz w 2024 roku (Dz.U. z 2024 r. poz. 190 z późn. zm.) dalej "ustawa nowelizująca". Zgodnie z dodaną regulacją, w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania funkcjonuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, nie stosuje się ust. 4 i 5 do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1. (art. 20 ust. 5a ustawy). Z kolei w przypadku, o którym mowa w ust. 5a, gospodarstwu domowemu, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent przyznaje dodatek dla gospodarstw domowych w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ciepła wpisanego lub zgłoszonego do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1. (art. 20 ust. 5b ustawy). Przy czym, w myśl art. 20 ust. 5c ustawy w przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 5b, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu. Zatem aktualnie w sprawach, w których o dodatek dla gospodarstw domowych wystąpiło więcej niż jedno gospodarstwo domowe zamieszkujące pod jednym adresem konieczne jest ustalenie czy gospodarstwa te zamieszkują w odrębnych lokalach i czy do 30 listopada 2022 r. było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych. Organ przyznał, że w wyniku wizji ustalono, że skarżący zajmuje odrębny budynek i korzysta z swego ogrzewania (kocioł olejowy), natomiast jego matka zajmuje odrębny budynek, który ogrzewa drugim niezależnym źródłem ciepła (również kocioł olejowy). Potwierdził także, że 22 marca 2023 r. skarżący złożył oświadczenie w którym wskazał, "(...) iż do dnia 30.11.2022 nie miałem możliwości wyodrębnienia lokalu (numeru) z przyczyn obiektywnych." Organ I instancji stwierdził jednak, że wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą i wskazać organowi, jakie podjęte zostały kroki formalne, prowadzące do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania i przedstawić np. zaświadczenie o samodzielności lokalu lub kopię złożonego wniosku o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu, czy też kopię wniosku o nadanie numeru porządkowego. Zatem to osoby wnioskujące o wypłatę dodatku muszą podjąć realne starania celem wyodrębnienia adresu zamieszkania dla osobnych lokali dotychczas mieszczących się pod tym samym adresem lub wykazać, że nie było to możliwe z obiektywnych i nie budzących wątpliwości przyczyn. Tymczasem strona 22 marca 2023 r. oświadczyła jedynie, że nie miała możliwości wyodrębnienia lokalu (numeru) z przyczyn obiektywnych nie wyjaśniając na czym ów "brak możliwości" oraz "obiektywne przyczyny" polegają. Zatem fakt, że lokal zajmowany przez gospodarstwo domowe strony nie posiada odrębnego adresu nie wynika z ograniczeń wynikających z funkcjonowania organów, lecz co najmniej z zaniechania strony. Natomiast dodatek dla tego adresu został już wypłacony w związku z wnioskiem matki skarżącego. W skardze strona podniosła, że przesłanki formalne nie powinny wpłynąć na wynik postępowania w sytuacji, gdy ustalono, że dwa odrębne gospodarstwa domowe gospodarują na tej samej posesji, a stanowisko odmienne uznał za nadmierny formalizm. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 ze zm.). Stosownie do treści art. 24 ust. 1 tej ustawy dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowy w przypadku, gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest: 1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo 2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo 3) kocioł olejowy - zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576 i 1967), do 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Art. 24 ust. 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach stanowi natomiast, że przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Art. 24 ust. 5 ustawy stanowi zaś, że w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Na mocy art. 36 pkt 2 ustawy z 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku (Dz. U. z 2022 r., poz. 2243 ze zm.), obowiązującej od 4 listopada 2022 r., do ustawy o szczególnych rozwiązaniach zostały dodane art. 24 ust. 5a – 5c. Zgodnie z art. 24 ust. 5a w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, i w terminie do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 4 i 5 do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1. Art. 24 ust. 5b ustawy stanowi natomiast, że w przypadku, o którym mowa w ust. 5a, gospodarstwu domowemu, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent przyznaje dodatek dla gospodarstw domowych w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ciepła wpisanego lub zgłoszonego do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1. Wreszcie, stosownie do art. 24 ust. 5c ustawy, w przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 5b, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu. W rozpoznawanej sprawie Kolegium nie kwestionowało, że pod adresem wskazanym przez skarżącego we wniosku funkcjonują dwa odrębne gospodarstwa domowe. Niesporne jest również, że skarżący nie podjął formalnych kroków w celu nadania zajmowanemu przez siebie budynkowi odrębnego numeru porządkowego. Dlatego też organ odwoławczy uznał, że nie została spełniona przesłanka przyznania dodatku z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. W ocenie Sądu powyższe stanowisko organu II instancji nie jest prawidłowe. Z art. 24 ust. 5a ustawy o szczególnych rozwiązaniach nie wynika bowiem wprost obowiązek, czy też konieczność podjęcia przez stronę wnioskującą o przyznanie przedmiotowego świadczenia, działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu dla prowadzonego przez stronę gospodarstwa domowego (por. wyrok WSA w Łodzi z 14 czerwca 2023 r., II SA/Łd 422/23, LEX nr 3577022). Powyższe wskazuje, że organ naruszył przepisy prawa materialnego poprzez niewłaściwą ich wykładnię. Sąd przy tym podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że spełnienie wskazanej przesłanki może nastąpić poprzez złożenia oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (por. wyroki WSA w Gliwicach: z 11 maja 2023 r., II SA/Gl 355/23, LEX nr 3562176; z 8 maja 2023 r., II SAB/Gl 24/23, LEX nr 3561999; wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r., I SA/Łd 299/23, LEX nr 3571079). Złożenie oświadczenia w tym przedmiocie przez stronę dopuścił również WSA w Gdańsku w wyroku z 11 maja 2023 r., III SA/Gd 69/23, LEX nr 3576366). Natomiast w piśmie z 30 listopada 2022r. skarżący oświadczył, że w terminie do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, skoro oba budynki istniały przed 1 stycznia 1995r., a zatem złożył oświadczenie, o którym wyżej mowa. Przy wykładni omawianych przepisów należy także wziąć pod uwagę cel ustawy, jakim było wsparcie jak największej liczby oddzielnych gospodarstw domowych, samodzielnie zaspokajających swoje potrzeby mieszkaniowe, o czym świadczą zmiany w ustawie o szczególnych rozwiązaniach, wprowadzone ustawą z 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku. Pogląd, że celem ustawy było udzielenie pomocy jak największej liczby gospodarstw domowych znajduje potwierdzenie także w tym, że ustawa nie uzależnia prawa do otrzymania dodatku od kryterium dochodowego. Zdaniem Sądu ww. względy, jak i to, że ustawodawca maksymalnie uprościł formalności proceduralne po stronie wnioskodawców świadczy o tym, że dążył do zapewnienia wsparcia finansowego jak największej liczbie gospodarstw domowych. Natomiast to, że wnioskodawca i jego rodzina prowadzą gospodarstwo domowe odrębne od matki i budynki zajmowane przez każde z nich spełniają kryterium samodzielności zostało ponad wszelką wątpliwość ustalone w trakcie wywiadu środowiskowego. Organ potwierdził wówczas oświadczenie strony co do tego, że zamieszkuje w odrębnym budynku niż matka i każdy z nich ma niezależne i zgłoszone do CEEB źródło ciepła. Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji uwzględni przedstawioną przez Sąd wykładnię przepisów art. 24 ust. 5a – 5c ustawy, jak i cel, który przyświecał ustawodawcy przy jej uchwalaniu. Zobowiązany będzie uwzględnić fakt zamieszkiwania pod wskazanym we wniosku adresem odrębnych gospodarstw domowych i spełnienia przez skarżącego ustawowych warunków do otrzymania dodatku, w tym także złożenia oświadczenia o niemożności ustalenia odrębnych adresów dla każdego z budynków niezależnie od przyczyn tego stanu rzeczy. W związku z powyższym, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa - orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych, działał osobiście.