IV SAB/Po 98/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi J. P., M. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie rozpoznania wniosku postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącym, solidarnie, kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem uiszczonego wpisu od skargi. W dniu 14 kwietnia 2009 r. J. P. i M. P. złożyli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we [...] z dnia 21 września 1966 r., nr [...] w sprawie wszczęcia postępowania o przymusowe przejęcie nieruchomości rolnej z zabudowaniami na własność Państwa. Decyzją z dnia 13 grudnia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu tego wniosku, działając na podstawie art. 105 § 1 ppsa, umorzyło w całości postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności powołanej uchwały. Strony otrzymały wskazaną decyzję w dniu 22 stycznia 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przedmiotowa uchwała została wydania w dniu 21 września 1966 r. Wniosek o stwierdzenie jej nieważności został złożony w dniu 14 kwietnia 2009 r. Świadczy o tym data pieczątki pocztowej na kopercie zawierającej wniosek. Nie ulega zatem wątpliwości, że od doręczenia decyzji/uchwały do złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności upłynęło ponad 30 lat. Skargę na powyższą decyzję SKO J. P. i M. P. wnieśli do WSA w Poznaniu, a sprawa została zarejestrowana i rozpoznana pod sygn. akt IV SA/Po 336/25. W dniu 13 lutego 2025 r. J. P. i M. P. złożyli do Sądu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie rozpoznania ich wniosku z dnia 14 kwietnia 2009 r. Domagali się stwierdzenia bezczynności i przewlekłości organu, zasądzenia sumy pieniężnej oraz zwrotu kosztów postępowania, z uwagi na nierozpoznanie ich wniosku przez organ przez 15 lat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana z urzędu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. Kontrola przez sądy administracyjne działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów (art. 3 § 1 i 2 pkt 8 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu w sprawach na bezczynność organu w załatwieniu sprawy sprowadza się do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze wydania określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego bądź podjęcia czynności materialno-technicznej oraz czy wydanie określonego aktu prawnego nastąpiło w ustawowo określonym terminie. W myśl art. 149 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, skarga w niniejszej sprawie nie została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. Przed wniesieniem skargi skarżący nie wystąpili z ponagleniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu w sprawie. Zgodnie z art.37 § 1 pkt 1 k.p.a. stronie służy prawo wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art.35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art.36 § 1 (bezczynność). W myśl art.35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwić sprawy bez zbędnej zwłoki. Nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Bezsporne jest w sprawie, że Kolegium decyzją z dnia 13 grudnia 2024 r. rozpoznało wniosek skarżących z dnia 14 kwietnia 2009 r. i umorzyło w całości postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we [...] z dnia 21 września 1966 r., nr [...] w sprawie wszczęcia postępowania o przymusowe przejęcie nieruchomości rolnej z zabudowaniami na własność Państwa. Z kolei w dniu 13 lutego 2025 r. J. P. i M. P. wnieśli skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w rozpoznaniu wyżej opisanej sprawy, bez uprzedniego wniesienia ponaglenia. Zgodnie z art.52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W myśl zaś art.53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia. W przedmiotowej sprawie strony nie wniosły ponaglenia, w związku z czym nie został wyczerpany tryb wniesienia środków zaskarżenia i tym samym wniesienie skargi stało się niedopuszczalne. W myśl ar.58 § 1 pkt 6 Sąd odrzuca skargę jeżeli jej wniesienie stało się niedopuszczalne, o czym orzeczono jak w sentencji. Na marginesie należy wspomnieć, że w niniejszej sprawie decyzja organu odwoławczego rozpoznającego wniosek skarżących z dnia 14 kwietnia 2009r. została wydana w dniu 13 grudnia 2024 r., a doręczona stronom w dniu 22 stycznia 2025 r., skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania została wniesiona do Sądu w dniu 13 lutego 2025 r. Sąd miał na uwadze również treść uchwał składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 oraz z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 (obydwie uchwały dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak też wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2025 r. sygn. akt SK 100/22 (orzeczenie opublikowane na stronie urzędowej: www.trybunal.gov.pl; LEX nr 3833612; Legalis nr 3183562). W uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z kolei w uchwale z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zarazem stwierdził, że po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie. Za rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji należy przy tym uznać nie tyle samo wydanie aktu administracyjnego, ale jego uzewnętrznienie wobec stron postępowania w postaci jego doręczenia stronom ze skutkiem prawnym ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Samo wydanie aktu przez organ jest bowiem czynnością techniczną, która nabiera doniosłości prawnej w postaci rozstrzygnięcia sprawy dopiero w chwili, gdy zostanie skutecznie oświadczona stronom postępowania, jako kończąca tok postępowania. Z wyroku Trybunału konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2025 r. SK 100/22 wynika, że art.149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. rozumiany w ten sposób, że uniemożliwia rozpoznanie merytoryczne przez sąd administracyjny skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji lub innego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia, mimo że skarga na bezczynność została wniesiona zanim stronie doręczono decyzję lub inne rozstrzygnięcie, jest niezgodny z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 w zw. z art.77 ust.1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.