I SA/Wa 396/23
WyrokWSA w Warszawie2023-05-18
Skład orzekający: Monika Sawa, Marta Kołtun-Kulik, Dorota Kozub-Marciniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest zgodne z Konstytucją RP, w sytuacji gdy od doręczenia pierwotnego orzeczenia upłynęło ponad 30 lat, a postępowanie zostało wszczęte po wejściu w życie nowelizacji?Ratio decidendi
Sąd uznał, że umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest zgodne z prawem. Wprowadzenie ograniczenia czasowego dla wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, nawet jeśli miało charakter retroaktywny, było konieczne w celu zapewnienia pewności obrotu prawnego i trwałości decyzji administracyjnych, co przeważa nad zasadą rekompensowania szkody. Prawo do sądu zostało zachowane, gdyż strona mogła zaskarżyć decyzję organu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1950 r. o przejściu mienia na własność Państwa. Postępowanie zostało wszczęte w 2017 r. przez prawnuczkę dawnego właściciela, a następnie dołączył do niego jeden ze spadkobierców. Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie, uznając, że nastąpiło ono po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji RP i Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 grudnia 2022 r. nr DN.gn.625.223.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z 9 grudnia 2022 r., nr DN.gn.625.223.2021, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania P.M. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z 18 października 2021 r., nr WS-III.7515.2.15.2017.RM, w przedmiocie umorzenia postępowania.
Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Orzeczeniem z 15 czerwca 1950 r., nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] (dalej: PPRN) orzekło o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. oraz o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich, nie pozostających w faktycznym władaniu ich właścicieli, położonych w gromadzie [...] (ówczesna gmina [...], powiat [...]) po wymienionych w tym orzeczeniu osobach. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U.R.P. Nr 59, poz. 318 ze zmianami) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U.R.P. Nr 46, poz. 339). Zakresem powołanego orzeczenia objęte zostały m. in. nieruchomości stanowiące dotychczasową własność (poz. 40 w orzeczeniu), który w 1945 r. został przesiedlony wraz z rodziną do obwodu [...] na terytorium Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Z wnioskiem o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nieruchomości wystąpiła do Wojewody Małopolskiego I. S., przedstawiająca się jako prawnuczka dawnego właściciela. W swoim kolejnym piśmie (datowanym na dzień 14 czerwca 2017 r.) I. S. sprecyzowała, że domaga się stwierdzenia nieważności powołanego wyżej orzeczenia PPRN w [...] z dnia 15 czerwca 1950 r. w części dotyczącej J. M.. Z kolei, przy piśmie z 22 grudnia 2018 r. wnioskodawczyni przedłożyła do akt postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 16 listopada 2018 r. (sygn. akt: [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po J. M., w myśl którego spadek po zmarłym nabyli jego dwaj synowie, tj. P.M. (1) i P.M. (2), oraz dokument pełnomocnictwa z którego wynika, że P.M. (1) włączył się do prowadzonego przed Wojewodą Małopolskim postępowania nieważnościowego i upoważnia do występowania w jego imieniu w tej sprawie I. S. (aktualnie, po zawarciu związku małżeńskiego, I. K.).
Powołaną na wstępie decyzją z 18 października 2021 r., nr WS-III.7515.2.15.2017.RM Wojewoda Małopolski umorzył z dniem 16 września 2021 r. postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia 15 czerwca 1950 r. (omyłkowo określonego w decyzji Wojewody jako orzeczenie Starostwa Powiatowego w [...]) w części dotyczącej J. M..
Odwołanie od decyzji Wojewody z 18 października 2021 r. wniósł do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi P.M., reprezentowany przez I. K..
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ww. decyzją z 9 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego z 18 października 2021 r.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Minister wskazał, że ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) weszła w życie 16 września 2021 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Minister wyjaśnił, że doręczenie orzeczenia z 15 czerwca 1950 r. nastąpiło w trybie rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. z 1948 r., Nr 37, poz. 271). Rozporządzenie to stanowiło akt wykonawczy do powołanego dekretu z 5 września 1947 r. Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia - władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa ogłaszała je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywieszała równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie było położone. Stosownie natomiast do § 5 tego rozporządzenia, za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Na zasadność zastosowania rozporządzenia z 15 lipca 1948 r. (w niniejszej sprawie) wskazało samo Prezydium w swoim orzeczeniu z 15 czerwca 1950 r. podnosząc, że od orzeczenia tego zainteresowanym przysługuje prawo odwołania się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], które należy wnieść za pośrednictwem PPRN w [...] w ciągu 14 dni licząc od dnia następnego po dniu doręczenia tego orzeczenia dokonanego w trybie przepisów rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r.
Dziennik Urzędowy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 15 czerwca 1950 r. został wydany 15 sierpnia 1950 r. (Nr 18, poz. 339). Wobec tego, jak stwierdził Minister, doręczenie orzeczenia z 15 czerwca 1950 r. nastąpiło 14 września1950 r., tj. w trzydziestym dniu od dnia wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie.
Ustalając z kolei datę wszczęcia postępowania nieważnościowego przed Wojewodą Małopolskim, Minister wskazał, że należy mieć na uwadze art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Podanie I. S. o przyznanie rekompensaty (sprecyzowane następnie jako wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia 15 czerwca 1950 r. w części dotyczącej J.M.) wpłynęło do Wojewody w dniu 31 maja 2017 r., dlatego to ten dzień trzeba uznać za dzień zainicjowania postępowania nadzorczego. Wprawdzie z powołanego wcześniej postanowienia spadkowego po J. M. wynika, że wnioskodawczyni nie jest następczynią prawną zmarłego, to jednak do wszczętego przez nią postępowania nadzorczego prowadzonego przed Wojewodą Małopolskim wstąpił następnie P.M. (1) (tj. jeden ze spadkobierców byłego właściciela przejętej nieruchomości), co należy interpretować jako podtrzymanie przez niego wniosku o stwierdzenie nieważności, złożonego pierwotnie przez osobę nie dysponującą stosowną legitymacją.
Skoro zatem okoliczności sprawy wskazują, że doręczenie przedmiotowego orzeczenia o przejściu/przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa zostało dokonane w dniu 14 września 1950 r., zaś wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności części tego orzeczenia miało miejsce w dniu 31 maja 2017 r., to z porównania tych dwóch dat w sposób niewątpliwy wynika, że wszczęcie to nastąpiło po upływie trzydziestu lat od doręczenia przedmiotowego orzeczenia.
W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, że skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 15 czerwca 1950 r. nastąpiło po upływie 30 lat od ogłoszenia orzeczenia, to postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa na podstawie ww. regulacji prawnych.
Ustosunkowując się do twierdzeń odwołania Minister stwierdził, że argumenty podnoszone przez P.M. (1) odnoszą się do kwestii nieistotnych z punktu widzenia oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji Wojewody Małopolskiego z 18 października 2021 r., dlatego też nie mogą prowadzić do jej uchylenia.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 grudnia 2022 r .P.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:
– Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 t. poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku Skarżącego w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną.
W pierwszej kolejności należy wskazać za Ministrem, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), która w art. 1 zmieniła art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa ta, do art. 158 k.p.a. dodała również § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone.
Jak wynika z uzasadnienia do omawianej ustawy, ma ona na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w dniu 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści powołanego orzeczenia wynika, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać".
W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę.
Wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z ww. wyroku TK P 46/13, doprowadziła do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków, tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego, w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło, i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten okres czasu był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego.
Zdaniem Sądu, w takim zakresie zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.
Podsumowując, na gruncie regulacji stanowiącej obecnie przedmiot kontrowersji pomiędzy organem a stroną skarżącą istniała jasna i potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku TK P 46/13 pilna potrzeba uregulowania kwestii możliwości eliminacji z obrotu prawnego decyzji wydanych przed wieloma laty w konfrontacji z obowiązującą na gruncie k.p.a. zasadą trwałości decyzji administracyjnych.
Nie są zatem trafne zarzuty skargi co do tego, że umorzenie postępowania w tej sprawie skutkuje naruszeniem art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
W tej sprawie kwestionowane orzeczenie zostało wydane 15 czerwca 1950 r. zaś skuteczne jego doręczenie nastąpiło (w trybie przepisów wskazanych w zaskarżonej decyzji) w dniu 14 września 1950 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia został natomiast złożony 31 maja 2017 r., a więc prawie po 67 latach.
Zdaniem Sądu, co najmniej od daty wydania wyroku P 46/13 przez Trybunał Konstytucyjny każdy powinien się liczyć z tym, że ustawodawca wykona ten wyrok poprzez stworzenie regulacji ograniczających możliwość wzruszania w trybie nadzwyczajnym decyzji. Na tym polega m. in. zasada zaufania do organów. To właśnie zasada zaufania do Państwa powinna być rozumiana w ten sposób, że po tak długim okresie czasu organy nie będą mogły wzruszać decyzji ostatecznych. Zasada zaufania do prawa opiera się właśnie na pewności prawa i przewidywanym postępowaniu organów państwa. Zasada ta skierowana jest nie tylko do obywateli ale i oczywiście organów, których obowiązkiem jest działanie zgodnie z prawem. Prawodawca wykonał wyrok Trybunału Konstytucyjnego, choć ze znacznym, bo 6 letnim opóźnieniem.
Także często powoływana w tych sprawach zasada lex retro non agit również na gruncie procedury administracyjnej doznaje pewnych wyjątków (np. zamknięcie drogi do możliwości wzruszania aktów własności ziemi). W odniesieniu do przyjętej retroaktywności przepisów ustawy, dopuszcza się możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. Nie sposób abstrakcyjnie wykluczyć istnienia wymagających ochrony konstytucyjnych wartości, które będą uzasadniać odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa. Jednakże tego rodzaju odstępstwo musi być wolne od arbitralności i podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności (por. orzeczenia o wzajemnym stosunku zasady lex retro non agit i zasady ochrony prawa nabytych: np. wyroki TK z 15 września 1998 r., K 10/98, z 8 grudnia 2009 r., SK 34/08). W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (vide wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 148/22 (LEX nr 3354507) i przywołany tam wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68). Sąd nie podziela przy tym argumentacji, że nowa regulacja jest sprzeczna z art. 77 ust. 1 i 2 czy nawet art. 45 Konstytucji (prawo do wynagrodzenia szkody za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, prawo do sądu i uniemożliwienie uzyskania prejudykatu). Argumentacja ta zakłada bowiem wprost, że w wyniku postępowania nieważnościowego organ taką nieważność by stwierdził (ewentualnie wydanie decyzji z naruszeniem prawa).
Prawo do sądu nie jest prawem nieograniczonym i absolutnym. W związku z tym na gruncie obecnych regulacji prawnych choć doszło istotnie do ograniczenia tego prawa, racje jakie legły u podstaw takiego ograniczenia są ważniejsze i uzasadnione, (wyrok T.K. z 10 maja 2000 r., K 21/99). W art. 45 Konstytucji prawo do sądu jest prawem osobistym, które gwarantuje obywatelowi ochronę prawną rozumianą jako gwarancję, że sprawa będzie rozpoznana przez sąd. (wyrok TK z 12 maja 2003 r., SK 38/02). Jak wskazuje się w tym wyroku, celem regulacji z art. 45 Konstytucji jest ochrona przed arbitralnością władzy. W niniejszej sprawie prawo do sądu zostało zachowane gdyż strona od decyzji organu mogła i odwołała się do sądu.
Tym samym prawidłowo organy obu instancji uznały, że dalsze prowadzenie postępowania w świetle powołanego wyżej przepisu ustawy nowelizującej k.p.a., w obecnym stanie prawnym, jest niedopuszczalne. Wobec tego, Wojewoda umarzając postępowanie nie naruszył prawa - art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, zaś Minister utrzymując w mocy decyzję organu I instancji nie naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R.P. (dot. przyjętego rozwiązania intertemporalnego). Zatem, w sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a k.p.a. Obecnie, zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest podstaw do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów ustawy nowelizującej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło